Rất nhiều mặt hàng là thực phẩm sử dụng hàng ngày như gạo, sữa, bánh kẹo, đồ uống, thực phẩm chức năng… đang được Tổng cục Quản lý thị trường trưng bày tại trung tâm phố Tràng Tiền (Hà Nội), cho thấy hàng giả được các gian thương làm hết sức tinh vi, người tiêu dùng đơn thuần rất khó để nhận biết.
Tại phòng trưng bày hàng thật - hàng giả của Tổng cục Quản lý thị trường, cho thấy sản phẩm Sure Asia Gold Ensure do Công ty TNHH Nuôi dưỡng lòng biết ơn quốc tế Asia sản xuất và Công ty TNHH Y tế Asia, có địa chỉ tại Đồng Quang, Đồng Sơn, Tp Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang phân phối là hàng giả mạo nhãn hiệu Ensure của hãng sữa nổi tiếng Hoa Kỳ Abbott.
Hàng giả, hàng nhái y như thật, người tiêu dùng thiệt hại đủ đường
Sáng thứ 6 ngày 5/7, PV Thương Trường có mặt tại phòng trưng bày đón khách tham quan tìm hiểu thông tin về sản phẩm, trang bị kiến thức phân biệt hàng hóa thật - giả trên thị trường, đây là lần thứ 12 Tổng cục Quản lý thị trường mở cửa để giúp người tiêu dùng có cái nhìn chi tiết hơn về sự thật - giả của hàng hoá đang lưu thông trên thị trường.
Từ phòng trưng bày này, với hơn 400 sản phẩm với các loại lương thực, thực phẩm như gạo Ông Cua, gạo Ngon Nhất, gạo Séng Cù, đậu tương, sữa bột Pediasure, sữa bột Glucerna, sữa bột Abbott Grow, sữa bột Ensure Gold, kẹo Hubba Bubba, bánh cốm Nguyên Ninh, mật ong cùng nhiều sản phẩm thuộc lĩnh vực đồ uống, thực phẩm chức năng... Tất cả các sản phẩm này đều được các gian thương làm giả, nhái cả về nhãn hiệu, chất lượng hết sức tinh vi.
Đáng chú ý, tình trạng gạo giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng như ST25 của Ông Cua là rất phổ biến. Các gian thương làm giả mạo rất tinh vi, người tiêu dùng khó phân biệt bằng mắt thường với hàng thật, hàng giả nếu không sử dụng các công cụ kiểm tra đã được khuyến cáo như app, quét mã QR...
Nhận diện từ bao bì giữa hàng thật và hàng giả, có lẽ người tiêu dùng sẽ rất khó để nhận biết được đâu là hàng thật, đâu là hàng giả
Thực tế, câu chuyện gạo ST25 thật – giả bát nháo cũng đã được Thương Trường phản ánh gần đây không chỉ trên không gian mạng, mà tại nhiều cơ sở bán lẻ vẫn ngang nhiên bày bán gạo ST25 giả. Đại diện Tổng cục Quản lý thị trường cũng cho rằng hiện trên thị trường nhiều sản phẩm gạo Ông Cua, ST25 được gia công, đóng gói tinh vi, giống hàng thật tới 100%.
Là người thường xuyên sử dụng gạo ST25 nhãn hiệu Ông Cua, anh Hoàng Phúc Hưng (Cầu Giấy), cho biết: “Biết gạo ST25 thơm ngon, nên trong nhiều tháng qua, gia đình tôi thường xuyên mua về sử dụng. Thế nhưng trong quá trình sủ dụng, hôm thì gạo khô và có chút hương thơm, nhưng có hôm nấu cơm lên gạo nhảo kiểu và nhã nhã rất khó chịu. Kiểm tra bao bì thì đúng y thương hiệu, vì in hình logo cũng như thông tin rất đầy đủ về thương hiệu gạo Ông Cua”.
“Khi tìm hiểu thông tin tại phòng trưng bày này, tôi mới phát hiện mình đã mua và sử dụng gạo nhái ST25 thương hiệu Ông Cua”, anh Hưng chia sẻ.
Theo khảo sát của PV Thương Trường tại một số cơ sở thuộc địa bàn phường Mễ Trì (Nam Từ Liêm), các đại lý gạo nhỏ lẻ vẫn ngang nhiên bày bán gạo ST25 nhái y hệt thương hiệu gạo Ông Cua. Một số cơ sở có sử dụng các bao có in sẵn nhãn hiệu gạo ST25 theo từng loại 3kg, 5kg, 10kg với nhiều mẫu mã khác nhau. Các cơ sở này nhập hàng từ nhiều nguồn rồi tự đóng gói, sau đó dán tem nhãn mác trông y như gạo ST25 chính hãng. Có nơi giá bán tương đương gạo thật, có nơi bán giá nhích hơn, nhưng có nơi bán rẻ hơn từ 15 - 40% so với giá gạo chính hãng.
Gạo ST25 mang nhãn hiệu gạo Ông Cua đang được bày bán tại cơ sở bán lẻ ở khu vực phường Mễ Trì, về bao bì, logo thương hiệu và các chữ được in trên bao bì rất khó để nhận biết là hàng thật hay giả. Tuy nhiên, sản phẩm này không hề có tem mã QR để người tiêu dùng kiểm tra và có giá bán khá rẻ, với bao 5kg như hình giá chỉ 115.000 đồng.
Không chỉ giống về bao bì, chữ in và logo thương hiệu, nhiều sản phẩm giả nhãn hiệu cũng có dán tem mã QR. Nếu đơn thuần chỉ kiểm tra mã QR trên ứng dụng zalo hoặc các ứng dụng khác, vẫn có thông tin là hàng chính hãng.
Theo Tổng cục Quản lý thị trường, nếu chỉ bằng mắt thường, người tiêu dùng khó có thể nhận biết do giống nhau từ màu chữ, bao bì, công nghệ in hoặc thậm chí tem chống hàng giả. Với gạo ST25 thương hiệu Ông Cua, bản thân thương hiệu này đã từng khuyến cáo người tiêu dùng, rằng gạo ST25 chính hãng luôn có tem mã QR để người tiêu dùng có thể kiểm tra, doanh nghiệp gạo Ông Cua cũng khẳng định, để kiểm tra hàng chính hãng, chỉ cần kiểm tra với phần iCheck là hoàn toàn chính xác.
Với hàng thật sẽ cho kết quả cụ thể như số series, ngày sản xuất, hạn sử dụng và thông tin nhà sản xuất; còn hàng giả sẽ không có thông tin và đưa ra cảnh báo.
Trước đó, lực lượng quản lý thị trường cũng đã phát hiện, thu giữ và xử lý với một số vụ việc làm giả gạo ST25 được bán tại cửa hàng và trên mạng xã hội, trang thương mại điện tử.
Không chỉ riêng gạo Ông Cua bị làm giả, nhiều sản phẩm được gọi là sữa, nhưng thật chất là các thực phẩm chức năng được chế biến dưới dạng tinh bột cũng giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng. Đơn cử như sản phẩm thực phẩm bổ sung Sure Asia Gold Ensure do Công ty TNHH Nuôi dưỡng lòng biết ơn quốc tế Asia sản xuất và Công ty TNHH Y tế Asia, có địa chỉ tại Đồng Quang, Đồng Sơn, Tp Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang phân phối được cho là giả mạo nhãn hiệu Ensure của hãng sữa nổi tiếng Hoa Kỳ Abbott…
Kỳ vọng Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có hiệu lực từ 1/7
Hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ vốn không phải là vấn đề mới, nhưng trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi phải có cách tiếp cận phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người tiêu dùng, vốn là đối tượng yếu thế do không đủ điều kiện để kiểm tra và kiểm soát hàng hoá.
Nhìn vào thực tế tại phòng trưng bày hàng thật – hàng giả của Tổng cục Quản lý thị trường, chúng ta cũng có thể hình dung phần nào về tình trạng kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm quyền lợi người tiêu dùng đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Các mặt hàng bị làm giả, làm nhái, nhất là trên các sàn thương mại điện tử rất đa dạng và khó phát hiện do hình ảnh và thông tin sản phẩm sử dụng để quảng bá là thật nhưng sản phẩm giao đến tay người tiêu dùng lại không đúng như vậy. Hậu quả là nhiều cá nhân, người tiêu dùng mua phải sản phẩm, dịch vụ hàng hóa bị lỗi, bị nhái, không phù hợp với tiêu chuẩn của nhà sản xuất, đơn vị bán hàng lúc cam kết.
Theo thống kê, tính từ ngày 15/12/2023 đến 25/4/2024, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã phát hiện, xử lý 17.584 vụ vi phạm; thu nộp ngân sách gần 200 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm gần 80 tỷ đồng; chuyển cơ quan điều tra 67 vụ có dấu hiệu tội phạm. Chỉ riêng trong tháng 4/2024, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện, xử lý 4.599 vụ vi phạm; thu nộp ngân sách gần 45 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm gần 15 tỷ đồng; chuyển cơ quan điều tra 13 vụ có dấu hiệu tội phạm.
Việc mua phải hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ không chỉ làm giảm niềm tin mà còn ảnh hưởng trực tiếp túi tiền, sức khỏe cũng như quyền lợi của người tiêu dùng. Trước vấn nạn này, việc bổ sung, hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng là rất cần thiết.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2024 (thay thế cho Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ban hành năm 2010), quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng. Với khung pháp lý chặt chẽ hơn, khắc phục được những lỗ hổng hiện tại, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được kỳ vọng sẽ mang lại những thay đổi tích cực, hiệu quả hơn trong việc kiểm soát vấn nạn hàng giả, hàng nhái, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho người tiêu dùng.
Điểm đáng chú ý, Luật 2023 đã xác định rõ 7 nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, bao gồm: người cao tuổi; người khuyết tật; trẻ em; người dân tộc thiểu số; người sống ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của pháp luật; phụ nữ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người bị bệnh hiểm nghèo và thành viên hộ nghèo theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, Luật cũng quy định rõ các hành vi bị cấm, bao gồm hành vi bị cấm đối với tổ chức, cá nhân bán hàng đa cấp; tổ chức, cá nhân kinh doanh thiết lập, vận hành, cung cấp dịch vụ nền tảng số như: Cấm thực hiện hành vi không thông báo trước, không công khai cho người tiêu dùng việc tài trợ cho người có ảnh hưởng dưới mọi hình thức để sử dụng hình ảnh, lời khuyên, khuyến nghị của người này nhằm xúc tiến thương mại hoặc khuyến khích người tiêu dùng mua, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; Cấm thực hiện hành vi ngăn cản người tiêu dùng kiểm tra về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; Cấm hành vi yêu cầu người tiêu dùng phải mua thêm sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ như là điều kiện bắt buộc để giao kết hợp đồng trái với ý muốn của người tiêu dùng.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng lần này cũng đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung các hình thức giao dịch mới như: livestream, thương mại điện tử xuyên biên giới... Trách nhiệm của các bên liên quan trong chuỗi cung ứng, bao gồm nhà sản xuất, nhà phân phối, sàn thương mại điện tử, người bán hàng... được xác định cụ thể, giúp xác định và xử lý vi phạm dễ dàng hơn.
Cùng với đó là tăng cường các chế tài xử phạt, tạo sức răn đe mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, bên cạnh việc hoàn thiện các quy định của pháp luật; sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc quản lý, phát hiện và xử lý sai phạm là hết sức cần thiết. Người tiêu dùng cũng cần chủ động trang bị thêm kiến thức, cẩn trọng hơn trong đánh giá và lựa chọn sản phẩm cũng như không ngừng nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của mình trong các giao dịch thương mại.
Minh Đức