Ngày 10/9, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) đã tiếp nhận Hồ sơ yêu cầu điều tra chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá đối với sản phẩm thép cán nóng (HRC) khổ rộng từ 1.880 mm đến dưới 2.300 mm, có xuất xứ Trung Quốc. Hồ sơ được nộp bởi đại diện ngành sản xuất trong nước.
Đến ngày 18/9, cơ quan điều tra xác nhận hồ sơ đã đầy đủ, hợp lệ theo quy định pháp luật. Trong vòng 45 ngày kể từ thời điểm này, cơ quan chức năng sẽ thẩm định chi tiết và trình Bộ trưởng Bộ Công Thương quyết định việc có tiến hành điều tra hay không.
Ảnh minh hoạ.
Động thái mới diễn ra chỉ hai tháng sau khi Bộ Công Thương ban hành quyết định áp thuế chống bán phá giá chính thức đối với một số sản phẩm HRC nhập khẩu từ Trung Quốc, với mức thuế 23,1–27,83%, có hiệu lực từ 6/7/2025 và kéo dài trong 5 năm. Phạm vi áp thuế trước đó chỉ bao gồm thép HRC có chiều rộng không quá 1.880 mm.
Tuy nhiên, ngay sau khi biện pháp tạm thời được áp dụng từ tháng 2/2025, thị trường đã chứng kiến sự dịch chuyển đáng kể trong hoạt động nhập khẩu. Các doanh nghiệp nhập khẩu chuyển hướng sang thép có khổ từ 1.900 mm đến 2.000 mm – loại sản phẩm nằm ngoài diện điều tra và thuế chống bán phá giá nhưng vẫn giữ nguyên mục đích sử dụng, kênh phân phối và đặc tính kỹ thuật. Đây được xem là biểu hiện điển hình của hành vi lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.
Số liệu từ Tổng cục Hải quan cho thấy mức độ tăng trưởng đột biến. Tháng 6/2025, Việt Nam nhập khẩu tới 215.000 tấn thép HRC khổ lớn từ Trung Quốc, gấp 26 lần so với cùng kỳ năm 2024. Lũy kế 6 tháng đầu năm, con số đạt gần 650.000 tấn – cao gấp 15 lần so với cùng kỳ năm trước, trong đó sản phẩm có khổ 2.000 mm chiếm tới 74% tổng lượng nhập khẩu.
Theo Cục Phòng vệ thương mại, các sản phẩm HRC khổ lớn này về bản chất không khác biệt đáng kể so với loại đang bị áp thuế. Việc gia tăng đột ngột nhập khẩu vào Việt Nam đặt ra nghi vấn rõ ràng về hiện tượng lẩn tránh, đồng thời tạo áp lực cạnh tranh lên ngành thép nội địa vốn đang chịu nhiều thách thức từ dư thừa công suất toàn cầu.
Để ứng phó, Bộ Công Thương đã có văn bản gửi Tổng cục Hải quan, yêu cầu tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động nhập khẩu thép HRC khổ từ 1.880 mm trở lên, nhằm ngăn chặn tình trạng gian lận và khai báo không trung thực. Đây là bước đi song song với quá trình xem xét điều tra chống lẩn tránh thuế.
Nếu cuộc điều tra được chính thức khởi động, đây sẽ là vụ việc chống lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại tiếp theo đối với thép Trung Quốc tại Việt Nam. Nó không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong ngắn hạn, mà còn là thông điệp về quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước các hành vi gian lận thương mại ngày càng tinh vi.
Trong bối cảnh EU và Mỹ cũng đang chuẩn bị siết chặt các biện pháp bảo hộ thép để ứng phó tình trạng dư thừa công suất toàn cầu, động thái của Việt Nam cho thấy xu hướng chung: bảo vệ ngành thép trở thành ưu tiên chiến lược. Tuy nhiên, song song với việc dựng hàng rào thuế quan, các doanh nghiệp trong nước cần tận dụng khoảng thời gian này để nâng cao năng lực cạnh tranh thực chất – từ công nghệ sản xuất đến tính minh bạch và bền vững – nhằm tránh rơi vào vòng xoáy bảo hộ kéo dài.
PV