Bộ trưởng Bộ Công Thương được giao quy định mức trần khuyến mại, giảm giá

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vừa được Quốc hội thông qua, trong đó giao Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định hạn mức tối đa về giá trị hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại và mức giảm giá.

Quy định mới hướng tới tạo thuận lợi cho hoạt động xúc tiến thương mại, đồng thời bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và chính sách cạnh tranh trong từng thời kỳ.

Siết hành vi cạnh tranh không lành mạnh, tăng quyền chủ động cho người tiêu dùng

Chiều 13/11, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Công Thương. Bên cạnh điều chỉnh thẩm quyền quản lý nhà nước, đơn giản hóa thủ tục hành chính, luật mới bổ sung nhiều quy định nhằm thích ứng với sự phát triển của thương mại điện tử, kinh tế số và yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết Chính phủ đã rà soát, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo theo hướng tập trung vào những vấn đề cấp thiết, có cơ sở thực tiễn, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi.

Theo báo cáo giải trình, dự thảo đã loại bỏ 6 thủ tục hành chính, sửa đổi, đơn giản hóa 11 thủ tục và không phát sinh thủ tục hành chính mới. Đồng thời, cơ chế yêu cầu địa phương xin ý kiến hoặc chờ chấp thuận của cơ quan trung ương đối với những nhiệm vụ đã được phân quyền cũng được bãi bỏ.

Một trong những nội dung đáng chú ý của luật sửa đổi là hoàn thiện các quy định về cạnh tranh, đặc biệt đối với những hành vi phát sinh trên môi trường số. Theo đó, tiêu chí xác định thị trường liên quan không chỉ căn cứ vào đặc tính, mục đích sử dụng và giá cả hàng hóa, dịch vụ mà còn xem xét các yếu tố cạnh tranh khác. Cách tiếp cận này nhằm thích ứng với những mô hình kinh doanh mới, bao gồm dịch vụ có giá bằng không và các nền tảng số đa diện.

Việc đánh giá sức mạnh thị trường được thực hiện theo từng vụ việc cụ thể, không mặc nhiên xác định doanh nghiệp sở hữu công nghệ, dữ liệu hoặc hệ sinh thái số là có vị trí thống lĩnh thị trường. Theo quy định, doanh nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh nếu đạt thị phần từ 30% trở lên trên thị trường liên quan, hoặc có thị phần từ 10% trở lên và có sức mạnh thị trường đáng kể.

Đối với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc vị trí độc quyền, việc đánh giá phải đồng thời xem xét vị thế của doanh nghiệp trên thị trường liên quan và hành vi cụ thể gây ra hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh. Quy định này hướng tới việc bảo đảm xử lý đúng bản chất vi phạm, tránh áp dụng máy móc chỉ dựa trên quy mô hoặc lợi thế của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, luật bổ sung cơ sở nhận diện các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong môi trường số, như sử dụng giao diện nhằm tạo cảm giác khan hiếm hoặc cấp bách giả tạo, thiết kế nội dung gây hiểu nhầm, che giấu hoặc làm mờ các lựa chọn của người dùng. Những hành vi gây trở ngại bất hợp lý khi người tiêu dùng muốn từ chối, hủy giao dịch hoặc ngừng sử dụng dịch vụ cũng được đưa vào diện kiểm soát.

Đây là những vấn đề ngày càng được quan tâm khi hoạt động mua bán trực tuyến phát triển, các nền tảng có nhiều cách thức tác động đến quyết định của khách hàng. Việc làm rõ hành vi vi phạm giúp tăng khả năng bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn giữa các doanh nghiệp.

Về thời hiệu xử phạt vi phạm cạnh tranh, luật phân định thành hai nhóm. Thời hiệu 5 năm áp dụng đối với các hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền, tập trung kinh tế, cạnh tranh không lành mạnh và vi phạm tại khoản 2 Điều 8; các hành vi vi phạm còn lại có thời hiệu 1 năm.

Luật cũng điều chỉnh các biện pháp xử lý theo hướng hạn chế can thiệp vượt mức cần thiết vào hoạt động của doanh nghiệp. Một số hình thức như thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc buộc cơ cấu lại doanh nghiệp được loại bỏ. Trong khi đó, việc tịch thu lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm được chuyển thành biện pháp khắc phục hậu quả, kèm yêu cầu xác định rõ căn cứ và phương pháp tính toán.

Ở lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, quy định mới tăng quyền chủ động cho khách hàng trong việc kiểm soát thông tin cá nhân. Theo đó, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải xây dựng phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn riêng từng mục đích, phạm vi thu thập và sử dụng thông tin; đồng thời chủ động thể hiện sự đồng ý hoặc không đồng ý.

Luật cũng giao Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung. Việc điều chỉnh này chủ yếu thay đổi cấp có thẩm quyền ban hành, không làm thay đổi các tiêu chí đã được quy định trong luật.

Phân định thẩm quyền quản lý, thiết lập cơ chế mới về khuyến mại và độc quyền

Đối với lĩnh vực quản lý ngoại thương, luật sửa đổi làm rõ trách nhiệm của các cơ quan trong hoạt động chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Theo đó, Bộ Công Thương giữ vai trò quản lý nhà nước và là đầu mối quốc gia về xuất xứ hàng hóa; đồng thời quy định tiêu chí đối với cơ quan, tổ chức thực hiện chứng nhận, xây dựng và vận hành hệ thống quản lý, cấp chứng nhận xuất xứ điện tử trực tuyến tập trung.

Bộ Tài chính thực hiện nhiệm vụ chứng nhận xuất xứ hàng hóa nhập khẩu theo các điều ước quốc tế, trong khi UBND cấp tỉnh đảm nhiệm việc chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu.

Với những mặt hàng đã có quyết định tạm ngừng xuất khẩu, nhập khẩu, luật cũng làm rõ thẩm quyền cấp giấy phép của UBND cấp tỉnh trong các trường hợp được quy định. Đáng chú ý, yêu cầu địa phương phải xin ý kiến từng bộ trước khi cấp phép được loại bỏ, qua đó thúc đẩy phân quyền, giảm khâu trung gian và rút ngắn quá trình giải quyết công việc.

Trong lĩnh vực thương mại, luật đặt ra yêu cầu giới hạn và công khai hoạt động độc quyền nhà nước. Theo đó, Nhà nước thực hiện độc quyền có thời hạn đối với một số hàng hóa, dịch vụ hoặc địa bàn nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Danh mục hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi độc quyền phải được công bố công khai trên Cổng thông tin quốc gia về đầu tư theo quy định.

Đặc biệt, quy định về hạn mức khuyến mại và giảm giá được điều chỉnh theo hướng trao thẩm quyền cụ thể cho Bộ trưởng Bộ Công Thương. Theo đó, Bộ trưởng sẽ quy định mức tối đa về giá trị hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại và mức giảm giá tối đa, căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội, yêu cầu thuận lợi hóa thương mại trong từng thời kỳ và sự phù hợp với chính sách cạnh tranh của Nhà nước.

Cách tiếp cận này tạo cơ sở để điều chỉnh hạn mức khuyến mại linh hoạt hơn theo diễn biến thị trường, thay vì áp dụng cứng nhắc trong mọi giai đoạn. Tuy nhiên, việc tổ chức thực hiện vẫn phải bảo đảm các nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh. Trường hợp áp dụng hạn mức có dấu hiệu vi phạm pháp luật cạnh tranh, hoạt động điều tra và xử lý sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về cạnh tranh.

Đối với hoạt động phân phối voucher độc lập, Chính phủ cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá chuyên sâu để phân biệt rõ giữa hoạt động xúc tiến thương mại với công cụ, phương thức thanh toán hoặc hoạt động đại lý. Nội dung này sẽ được các bộ, ngành liên quan xem xét trong quá trình hoàn thiện pháp luật về xúc tiến thương mại.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027.

Đinh Toàn