Sau những vụ thực phẩm bảo vệ sức khỏe bị xử lý vì quảng cáo như thuốc chữa bệnh, trách nhiệm không chỉ dừng ở người viết lời giới thiệu. Sàn thương mại điện tử có nghĩa vụ kiểm duyệt thông tin trước khi cho hiển thị. Vấn đề là người mua vẫn khó biết lời trên trang bán hàng có trùng với nội dung đã được cơ quan chức năng xác nhận hay không.
Sàn có trách nhiệm trước khi bài bán hàng xuất hiện
Một viên uống được giới thiệu là “hỗ trợ” trên bao bì có thể mang lời hứa khác khi lên trang sản phẩm, video ngắn hoặc livestream. Nếu người bán thêm những từ như “đặc trị”, “khỏi sau vài ngày”, thông tin ấy xuất hiện trên nền tảng tiếp nhận khách và xử lý đơn hàng. Vì vậy, câu hỏi ai kiểm lời quảng cáo cần được đặt ra ngay trước khi bài bán hàng hiển thị.
Trường hợp Cao Việt Hoàng từng cho thấy việc một sản phẩm xuất hiện ở nhiều địa chỉ có thể khiến trách nhiệm về nội dung trở nên khó xác định. Năm 2025, Cục An toàn thực phẩm cảnh báo một số website quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe này gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc chữa bệnh và dẫn ý kiến người bệnh mô tả tác dụng điều trị.
Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về sản phẩm không thừa nhận quản lý hai website được nêu trong cảnh báo. Sau đó, Cục ghi nhận doanh nghiệp có báo cáo khắc phục và cam kết chấp hành quy định. Đây là vụ việc đã được ghi nhận và xử lý trong năm 2025, không phải căn cứ để khẳng định sản phẩm đang bị quảng cáo sai ở thời điểm hiện tại.
Đến tháng 8/2026, vụ Slimaura Care X3 đặt ra một bước kiểm tra còn cơ bản hơn. Cục An toàn thực phẩm xác định không cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố mang số 838/2024/ĐKSP được nêu cho sản phẩm này, đồng thời yêu cầu Shopee và Lazada ngừng kinh doanh, gỡ thông tin liên quan. Vấn đề được cơ quan quản lý xác nhận ở đây là số giấy công bố sản phẩm, không phải kết luận rằng mọi câu mô tả công dụng của mọi người bán đều vi phạm quảng cáo. Nhưng vụ việc cho thấy giấy tờ dùng để tạo lòng tin với khách cũng cần được đối chiếu trước khi hàng được rao bán.
Ảnh: Minh họa
Các sàn hoạt động tại Việt Nam có phải tuân thủ pháp luật Việt Nam? Luật Thương mại điện tử, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã quy định trách nhiệm của chủ quản nền tảng trong việc kiểm tra, rà soát, gỡ bỏ và xử lý kịp thời khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh về hành vi kinh doanh vi phạm pháp luật. Đối với nền tảng trung gian, luật yêu cầu kiểm duyệt thông tin hàng hóa, dịch vụ do người bán tạo ra trước khi cho hiển thị, nhằm phòng, chống những loại hàng hóa và hành vi trái phép được luật liệt kê.
Nền tảng ở nước ngoài cũng không mặc nhiên nằm ngoài phạm vi quản lý. Luật xác định các trường hợp nền tảng thương mại điện tử nước ngoài có hoạt động tại Việt Nam, trách nhiệm tương ứng và cơ chế đại diện hoặc pháp nhân tại Việt Nam tùy mô hình hoạt động. Nói cách khác, nơi đặt trụ sở không phải lý do để bỏ qua nghĩa vụ đối với hoạt động bán hàng cho người mua tại Việt Nam.
Nghị định hướng dẫn còn yêu cầu nền tảng cập nhật từ khóa theo khuyến cáo của cơ quan có thẩm quyền và lọc thông tin trước khi hiển thị. Khi nhận yêu cầu xử lý thông tin về hàng hóa liên quan đến hành vi kinh doanh vi phạm pháp luật, nền tảng phải kiểm tra, rà soát, gỡ bỏ và xử lý kịp thời theo thời hạn quy định. Từ đây có thể đặt câu hỏi cụ thể với từng sàn: một bài bán thực phẩm bảo vệ sức khỏe được kiểm tra những gì trước khi người mua nhìn thấy nút đặt hàng?
Có thể đối chiếu lời được duyệt trước khi cho đăng bán?
Một cơ chế gần với đề xuất “có giấy mới được quảng cáo” đã áp dụng đối với livestream. Với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện phải xác nhận nội dung quảng cáo, Luật Thương mại điện tử yêu cầu sàn lấy văn bản xác nhận từ người bán trước khi cho livestream. Người bán phải cung cấp văn bản ấy cho nền tảng và người livestream; nội dung buổi bán phải phù hợp với nội dung được xác nhận. Sàn phải dừng phát, gỡ thông tin khi phát hiện vi phạm hoặc nhận yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Thực phẩm bảo vệ sức khỏe thuộc nhóm phải đăng ký nội dung trước khi quảng cáo. Từ ngày 1/7/2026, thẩm quyền cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo được chuyển về Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Cần phân biệt giấy này với giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm: có hồ sơ để đưa sản phẩm ra thị trường không có nghĩa người bán được tùy ý thêm công dụng khi quảng cáo.
Điều cần bàn là cách kiểm tra tương tự có thể được áp dụng với trang sản phẩm thông thường đến đâu. Luật đã yêu cầu sàn kiểm duyệt thông tin trước khi hiển thị, nhưng yêu cầu nộp văn bản xác nhận quảng cáo trước khi bán được diễn đạt rõ đối với livestream. Vì vậy, việc buộc mọi trang bán thực phẩm bảo vệ sức khỏe nộp bản quảng cáo được xác nhận, rồi kiểm tra lại mỗi lần sửa lời giới thiệu, phải được trình bày là đề xuất hoàn thiện cơ chế thực thi hoặc quy định, không phải một thủ tục đang bắt buộc với mọi bài đăng.
Cơ quan chức năng kiểm tra TPCN. Nguồn: CP
Cách làm có thể bắt đầu từ nhóm sản phẩm cần quản lý chặt. Khi tạo trang bán thực phẩm bảo vệ sức khỏe, người bán cung cấp tên sản phẩm, đơn vị chịu trách nhiệm và số giấy tiếp nhận bản công bố. Nếu nội dung đăng tải là quảng cáo thuộc diện phải xác nhận, người bán cung cấp thêm giấy xác nhận và nội dung liên quan. Sàn đối chiếu giấy tờ với dữ liệu công khai của cơ quan quản lý, kiểm tra lời quảng cáo trước khi hiển thị và lưu lại các phiên bản khi người bán chỉnh phần công dụng hoặc thêm video.
Cách này cần một giới hạn rõ ràng. Một trang chỉ trình bày tên hàng, quy cách, giá và các thông tin bắt buộc phải được xem xét theo nội dung thực tế, thay vì mặc nhiên coi mọi trang niêm yết đều có cùng thủ tục xác nhận quảng cáo. Nhưng nếu người bán thêm lời hứa chữa bệnh, kết quả chắc chắn sau vài ngày hoặc lời chứng thực của người bệnh, phần thông tin mới cần được nhận diện và xử lý đúng tính chất của nó.
Để sàn có thể đối chiếu, ảnh chụp giấy tờ do người bán tự tải lên là chưa đủ. Cơ quan cấp giấy cần có dữ liệu tra cứu đáng tin cậy về tên sản phẩm, doanh nghiệp, số giấy và trạng thái còn hiệu lực.
Việc công khai hoặc kết nối phần nội dung được phép quảng cáo đến mức nào cần được thiết kế phù hợp, để nền tảng kiểm tra được mà người mua cũng có cách biết sản phẩm thực sự được giới thiệu với công dụng gì. Hiện cơ quan tiếp nhận hồ sơ có trách nhiệm công khai tên tổ chức và sản phẩm đã được cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo; đề xuất ở đây là làm cho thông tin ấy hữu ích hơn trong việc đối chiếu lời bán hàng.
Trách nhiệm khi ấy có thể nhìn rõ theo từng khâu: cơ quan quản lý cấp giấy và cập nhật trạng thái; đơn vị chịu trách nhiệm về sản phẩm cùng người bán cung cấp giấy tờ, chịu trách nhiệm về nội dung họ tạo ra; sàn xác thực người bán, kiểm duyệt trước khi hiển thị, lưu dấu chỉnh sửa và xử lý thông tin vi phạm. Sàn không phải tự đánh giá tác dụng y học của từng viên uống. Điều sàn có thể kiểm tra là lời nào có căn cứ trong hồ sơ, lời nào vừa được thêm vào để bán hàng.
Với người mua, chốt chặn có ý nghĩa nhất nằm trước nút đặt hàng. Nếu lời giới thiệu công dụng được đối chiếu cùng giấy tờ ngay từ lúc đăng, những hứa hẹn như “đặc trị” sẽ khó tiếp cận khách hàng rồi chỉ biến mất sau một đợt kiểm tra hoặc quyết định xử phạt.
Quốc Toản