Chính phủ đề xuất miễn thuế GTGT với nông sản chưa chế biến cho doanh nghiệp

Dự thảo Luật Thuế giá trị gia tăng (sửa đổi) đề xuất đưa nông sản chưa chế biến vào nhóm không phải tính thuế GTGT nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào, giúp giảm áp lực vốn cho doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, nhiều đại biểu lưu ý cần thiết lập quy định chặt chẽ để ngăn ngừa gian lận hóa đơn và đảm bảo không tạo ra kẽ hở trong quá trình hoàn thuế.

Miễn thuế đầu ra, giữ khấu trừ đầu vào

Tại phiên họp sáng ngày 8/12, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế GTGT. Theo đó, Chính phủ đề xuất đưa nông sản chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường vào diện không phải tính thuế GTGT, bao gồm: sản phẩm cây trồng, rừng trồng, thủy sản, chăn nuôi và các sản phẩm thuỷ sản đánh bắt. Dù không phải kê khai thuế GTGT đầu ra, doanh nghiệp vẫn tiếp tục được khấu trừ thuế đầu vào, giúp giảm đáng kể lượng vốn bị “ứ đọng” trong chu trình xuất khẩu.

Hiện nhiều doanh nghiệp đang phải ứng trước hàng nghìn tỷ đồng để nộp thuế GTGT đầu vào trước khi làm hồ sơ hoàn thuế. Riêng ngành cà phê phải ứng tới 5.000 tỷ đồng; doanh nghiệp lương thực ước tính hơn 2.000 tỷ đồng; nhóm hồ tiêu và gia vị lên tới hơn 2.100 tỷ đồng. Khoản tiền này vốn dĩ phải được dùng cho hoạt động sản xuất, thu mua và dự trữ nguyên liệu, nhưng lại trở thành gánh nặng lớn về dòng tiền bởi các tổ chức tín dụng không giải ngân phần thuế này khi xét duyệt vốn lưu động.

Việc bỏ yêu cầu tính thuế GTGT đầu ra cho nông sản chưa chế biến giúp doanh nghiệp xuất khẩu không còn phải ứng trước các khoản thuế lớn, đồng thời rút ngắn thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hoàn thuế. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nông sản Việt Nam phải cạnh tranh gay gắt trên thị trường quốc tế về giá, chi phí logistics và khả năng đáp ứng đơn hàng trong thời gian ngắn.

Song song đó, Chính phủ cũng đề xuất loại bỏ quy định áp thuế suất 5% đối với nông sản chưa chế biến dùng làm thức ăn chăn nuôi. Thực tế cho thấy hàng nhập khẩu trong lĩnh vực này đang không chịu thuế, còn sản phẩm trong nước phải gánh thuế đầu vào, dẫn tới mất lợi thế và làm tăng giá bán. Đối với ngành chăn nuôi vốn đang đối mặt nhiều khó khăn từ biến động giá nguyên liệu, dịch bệnh và thiên tai, việc bãi bỏ quy định nói trên được kỳ vọng sẽ giảm chi phí sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh của thức ăn chăn nuôi nội địa và gián tiếp hỗ trợ người chăn nuôi.

Các chuyên gia nhận định rằng chính sách mới không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật về thuế mà còn thể hiện định hướng hỗ trợ ngành nông nghiệp trong giai đoạn tái cơ cấu. Việc giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp sẽ tạo điều kiện mở rộng quy mô, cải thiện khả năng dự trữ hàng hóa, tăng sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Cần siết chặt quy định để tránh rủi ro gian lận hóa đơn

Tại thảo luận Tổ, nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ nhưng đồng thời lưu ý các rủi ro đi kèm. Một số cơ chế tương tự trong quá khứ từng bị lợi dụng để mua bán hóa đơn khống, hợp thức hóa đầu vào nhằm chiếm đoạt tiền hoàn thuế. Vì vậy, đề xuất miễn tính thuế nhưng cho khấu trừ đầu vào phải đi kèm các quy định kiểm soát nghiêm ngặt, đặc biệt ở khâu thương mại trung gian.

Một nhóm ý kiến khác cho rằng thuế suất 5% ở khâu thương mại thời gian qua cũng có vai trò nhất định, giúp điều tiết thị trường và khuyến khích doanh nghiệp thu mua trực tiếp từ nông dân. Khi bỏ thuế, cần cân nhắc tránh tạo lợi thế quá lớn cho các khâu trung gian mà không đem lại giá trị gia tăng thực chất cho chuỗi sản xuất nông nghiệp.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng (Quảng Trị) phân tích rằng việc áp dụng thuế suất 5% đối với nông sản chưa chế biến dùng làm thức ăn chăn nuôi khiến doanh nghiệp không được khấu trừ đầu vào, buộc họ phải tính toàn bộ chi phí thuế vào giá thành. Trong bối cảnh thức ăn chiếm tới 60–70% chi phí chăn nuôi, chính sách này càng làm tăng gánh nặng cho ngành vốn đã chịu áp lực từ nguyên liệu nhập khẩu và thị trường biến động mạnh. Theo ông, việc duy trì quy định cũ là không phù hợp và cần sớm tháo gỡ.

Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) nhấn mạnh rằng chính sách mới của Chính phủ sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính đáng kể, nhưng nếu không có quy định cụ thể, việc mua khống hóa đơn có thể xảy ra. Bà đề nghị cơ quan soạn thảo sớm bổ sung các biện pháp kỹ thuật, như đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử theo chuỗi hoặc quy định điều kiện nghiêm ngặt đối với doanh nghiệp mua bán nông sản chưa chế biến.

Ủng hộ quan điểm này, đại biểu Sùng A Lềnh (Lào Cai) cho rằng việc đưa nông sản chưa chế biến vào diện không phải kê khai và tính nộp thuế GTGT sẽ giúp giải quyết trực tiếp các “điểm nghẽn” về dòng tiền trong xuất khẩu. Ông nhận định chính sách mới cũng xóa bỏ sự phân biệt giữa nông sản nội địa và hàng nhập khẩu, từng bước tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn cho doanh nghiệp Việt.

Nhiều đại biểu thống nhất rằng nếu được thiết kế chuẩn xác, chính sách miễn tính thuế GTGT nhưng vẫn cho khấu trừ đầu vào sẽ trở thành “đòn bẩy” quan trọng cho ngành nông nghiệp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn vốn, mở rộng đầu tư và chủ động hơn trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, các quy định kiểm soát hành vi gian lận cần được đặt lên hàng đầu, tránh gây thất thoát ngân sách và đảm bảo công bằng cho các chủ thể tuân thủ nghiêm túc pháp luật thuế.

Thanh Phong