Mới đây, TP.HCM kiến nghị đánh thuế bất động sản thứ 2 trở lên để hạn chế tình trạng đầu cơ nhà đất, góp phần tăng thu ngân sách, làm cơ sở thực tiễn xây dựng chính sách chung về sau. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc này có thể kìm hãm thị trường và phát sinh các chiêu đứng tên hộ để “né” thuế.
Hạn chế đầu cơ trên thị trường bất động sản
Mới đây, UBND TP.HCM vừa có Tờ trình gửi Chính phủ về việc xây dựng Nghị quyết về cơ chế, chính sách thí điểm tạo động lực phát triển TP.HCM (thay thế Nghị quyết 54/2017/QH14 của Quốc hội). Trong các cơ chế về tài chính, ngân sách, TP.HCM đề xuất được quyết định chính sách thuế thu bổ sung đối với quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản trên đất từ bất động sản thứ hai trở lên của người dân.
Mục đích của quy định này là thí điểm chính sách về bất động sản, làm cơ sở thực tiễn để xây dựng chính sách chung. Đồng thời tăng nguồn thu ổn định, bền vững cho ngân sách địa phương, hạn chế tình trạng đầu cơ rồi bỏ hoang nhà ở, đất ở trong các dự án bất động sản hiện nay.
Đồng thuận với đề xuất này, ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) đánh giá, việc TP.HCM đề xuất thí điểm thu thuế bất động sản thứ 2 trở lên là đi đúng với dự định đánh thuế tài sản của Bộ Tài chính đã nêu ra suốt thời gian qua.
Theo ông Châu, sắc thuế đánh vào bất động sản thứ 2 sẽ có tác động tích cực là hạn chế nguy cơ đầu cơ trên thị trường bất động sản, ngăn chặn nhà đầu tư thứ cấp, giá bất động sản sẽ không bị đẩy lên cao, giúp thị trường ngày càng minh bạch.
TS Đinh Thế Hiển đồng thuận với kiến nghị đánh thuế bất động sản thứ 2 trở lên.
Cùng quan điểm, TS Đinh Thế Hiển - Chuyên gia kinh tế mới đây đã có những chia sẻ về vấn đề này. Theo ông Hiển, bước sang nền kinh tế thị trường, quyền của người sử dụng bất động sản tại Việt Nam đã tương đương so với các nước phát triển trên thế giới. Tuy nhiên, mức thuế phải nộp của những người đang sở hữu bất động sản lại chưa được áp dụng mức thuế khắt khe như các nước khác. Các thuế trong kinh doanh đầu tư bất động sản đang được hưởng lợi tốt hơn so với các lĩnh vực kinh doanh ngành nghề khác.
Ví dụ điển hình là khi một người bỏ vốn vào bất động sản, họ cứ chờ việc xây dựng phát triển hạ tầng rồi bán lấy lời và chỉ phải nộp thuế 2%. Trong khi những công ty sản xuất, họ phải chịu thuế VAT 10%, khi có lời họ chịu tiếp 20% thuế trong kinh doanh như xăng dầu, cầu đường, nhiều thuế phí khác…
Có thể thấy, tổng chịu thuế kinh doanh sản xuất rất cao, trong khi những người đầu tư bất động sản không phải bỏ quá nhiều về trí tuệ, về cạnh tranh, sáng tạo, điều hành quản lý công nhân viên… chỉ việc chờ, không những không mất gì mà còn được hưởng nhiều lợi nhuận. Thực tiễn này đã diễn ra suốt 20 năm qua và đang tiếp diễn.
Đây cũng chính là lý do thị trường bất động sản luôn thu hút nhiều nhà đầu tư mới, gây bão hòa thị trường, làm hoạt động kinh doanh lĩnh vực này chưa được hiệu quả. Không những vậy, với cách thu hiện nay, khi Nhà nước phát triển kinh tế địa phương, chi đầu tư hạ tầng lớn từ ngân sách, giúp giá đất tăng nhưng ngân sách không có khoản thu tương xứng, khiến chính quyền phải tăng các thuế phí thu trên mọi người dân là điều bất hợp lý và không cân bằng.
"Để điều tiết lại thực trạng này, điều cần thiết nhất bây giờ là cần đánh thuế mạnh hơn nữa vào thị trường bất động sản. Thuế bất động sản lũy tiến sẽ giúp Nhà nước có kinh phí cho các hoạt động an ninh quốc phòng, công an, chính quyền địa phương… góp phần phát triển kinh tế quốc gia, kinh tế địa phương và giúp giá bất động sản tăng. Đồng thời, việc áp dụng đánh thuế bất động sản cũng tập trung hơn vào những bất động sản không được đưa vào sử dụng để tăng hiệu quả sử dụng đất, hạn chế lãng phí nguồn tài nguyên" - ông Hiển đề nghị.
Cũng theo TS Đinh Thế Hiển, nếu làm được điều này, chẳng ai còn thắc mắc việc sở hữu tài sản mấy trăm tỷ hay bao nhiêu tiền đi chăng nữa, mà chỉ cần biết, người ta đang nộp thuế trên tài sản của họ, mức nộp thuế hợp lý ít nhất từ 20% giá trị của căn nhà đó.
Tuy nhiên, việc áp dụng đánh thuế bất động sản giúp bảo đảm quyền sở hữu cho người mua bất động sản, an toàn và sinh lời trên bất động sản đó. Tùy theo quan điểm, đặc điểm của mỗi quốc gia, nhưng khi chúng ta có nhiều hơn một căn nhà để ở, tức là nhiều tài sản lên thì phần hơn này phải nộp thuế hàng năm. Việc điều tiết thu thuế cần tính sao cho đáp ứng đúng và đủ chi phí hạ tầng, đô thị thành phố, thu trong mức hợp lý để người đó vẫn có thể tăng tài sản mà không tạo ra rào cản với các hoạt động mua bán.
Hàng năm, nộp thuế bất động sản tính theo thời điểm giá trị của bất động sản đó. Người càng có nhiều bất động sản thì càng phải nộp thuế nhiều. Đối với một mảnh đất quy hoạch làm biệt thự từ 1 - 2 tầng không làm phá vỡ cảnh quan, không làm tăng độ nén xây dựng, mật độ dân số thì nộp thuế tính theo diện tích sẽ thấp. Nhưng nếu cùng mảnh đất đó mà khai thác xây dựng trung tâm thương mại, tòa văn phòng… với mật độ xây dựng lớn được Nhà nước cấp phép thì sẽ phải thu thuế cao hơn.
Đánh thuế bất động sản thứ 2 sẽ làm hạn chế nguy cơ đầu cơ, ngăn chặn nhà đầu tư thứ cấp, giá bất động sản sẽ không bị đẩy lên cao, giúp thị trường ngày càng minh bạch.
Hiện nay, các nước phát triển đã triển khai việc áp dụng thuế bất động sản từ lâu, cho nên, khi một người muốn mua bất động sản mà không khai thác thì phải cân nhắc xem khả năng trước khi mua, còn nếu mua để khai thác thì phải tính toán chi phí thuế mà người sở hữu sẽ phải trả hàng năm.
Chỉ nên đánh thuế bất động sản bỏ hoang?
Tuy nhiên, vấn đề này cũng nhận được nhiều ý kiến trái chiều từ các chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp bất động sản, chủ yếu xoay quanh những thắc mắc như: bây giờ có phải là thời điểm thích hợp để thực hiện việc thu thuế này? làm sao để xác định được đâu là bất động sản thứ hai trở lên? có tình trạng thuế chồng thuế không?...
Ông Võ Hồng Thắng, Phó giám đốc nghiên cứu & phát triển DKRA cho rằng, phải xây dựng lộ trình cụ thể về thời gian thực hiện, có thể là trong 2 - 3 năm tới ở các thành phố lớn như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ... Đặc biệt, vấn đề về cơ sở dữ liệu để quản lý đối tượng phải đóng thuế cũng cần được xây dựng một cách khoa học, từ đó mới xác định những người đó có sở hữu bất động sản thứ hai hay không.
Theo ông Thắng, muốn làm việc này cần có sự đồng bộ về dữ liệu quản lý đất đai, tham khảo mô hình ở các nước khác, quy định mỗi cá nhân được sở hữu bao nhiêu diện tích. Nếu vượt diện tích đó sẽ đánh thuế thế nào cho hợp lý. Ban đầu có thể đánh thuế ở khu vực trung tâm trước, vì những người mua bất động sản ở đó là người có điều kiện. Nên áp dụng biểu thuế lũy tiến từ căn thứ hai trở lên. Ví dụ, căn thứ hai đánh thuế thêm 2%, căn thứ ba lên 5%, căn thứ tư lên 10% chẳng hạn.
“Ở Mỹ, dù đánh thuế nhưng vẫn có không ít người sở hữu nhiều nhà để cho thuê. Do đó, đánh thuế làm sao phù hợp để hạn chế đầu cơ, để bất động sản không bị bỏ hoang, đưa vào khai thác, nhưng không đánh thuế quá cao để tránh bóp nghẹt thị trường. Thị trường bất động sản cũng là một thị trường hàng hóa, nếu can thiệp quá thô bạo sẽ tác động đến hàng chục ngành nghề khác”, ông Thắng lưu ý.
Nhiều ý kiến cho rằng, nên thu thuế đối với nhà đất không sử dụng, bỏ hoang để ngăn chặn được đầu cơ, tránh lãng phí tài nguyên đất đai.
Trong khi đó, với nội dung này, PGS-TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia tài chính kinh tế cho rằng, chính sách thuế cần áp dụng đồng bộ, thống nhất cho cả nước. Để đưa ra mức thuế cần có khảo sát nghiên cứu khoa học về các mặt đối với người dân, nền kinh tế.
Ông Thịnh đánh giá đánh thuế tài sản sẽ giảm thiểu tình trạng lãng phí đất đai hiện nay. Cái khó là xác định đúng đối tượng phải đóng thuế, hạn mức đánh thuế cho phù hợp.
“Thuế tài sản với nhà đất cần xây dựng định mức một người dân được ở bao nhiêu diện tích nhà đất. Người sở hữu vượt định mức phải đóng thuế, người sở hữu dưới định mức sẽ không phải đóng thuế tài sản, không nên quy định đánh thuế tài sản với căn nhà thứ hai trở lên.
“Trường hợp người dân có 2-3 căn nhà nhưng diện tích nhỏ, giá trị không lớn cũng phải đóng thuế tài sản trong khi người giàu đứng tên một căn nhà nhưng diện tích vài ngàn mét vuông lại không phải đóng thuế thì bất hợp lý” - ông Thịnh dẫn chứng.
Theo đề xuất của ông Thịnh, nên thu thuế đối với nhà đất không sử dụng, bỏ hoang mới ngăn chặn được đầu cơ, tránh lãng phí tài nguyên đất đai.
Mới đây, trong tờ trình của Chính phủ gửi Quốc hội về Dự thảo Luật đất đai (sửa đổi) đã đưa quy định mức thuế cao hơn đối với người sử dụng nhiều diện tích đất, nhiều nhà ở, đầu cơ đất, chậm sử dụng đất, bỏ hoang đất.
Đức Hiếu