ĐBQH Thạch Phước Bình đánh giá qua tổng kết 10 năm thi hành Luật Đất đai năm 2013, quy định về giá đất cụ thể là điểm không thành công vì các tranh chấp, khiếu kiện về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất không những không giảm mà còn tăng lên. Do đó, nếu giao UBND tỉnh vừa định giá vừa thu hồi đất sẽ khó tránh khỏi tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi".
Khó tránh khỏi việc "vừa đá bóng, vừa thổi còi"
Thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) theo chương trình Kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XV vào ngày 14/11, đa số đại biểu Quốc hội ủng hộ việc bỏ khung giá đất và trao quyền quyết định bảng giá, mức giá cụ thể hàng năm cho chính quyền các địa phương, nhưng cần bảo đảm khách quan, minh bạch.
Góp ý dự thảo luật, ĐBQH Thạch Phước Bình - Đoàn ĐBQH tỉnh Trà Vinh cho biết, qua tổng kết 10 năm thi hành Luật Đất đai năm 2013, quy định về giá đất cụ thể là điểm không thành công của luật này.
ĐBQH Thạch Phước Bình - Đoàn ĐBQH tỉnh Trà Vinh. (Ảnh Quochoi.vn)
Lý giải cho điều mình nói, ông Thạch Phước Bình cho rằng, do giá đất cụ thể được UBND cấp tỉnh xác định luôn thấp hơn giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường nên đã làm phát sinh các tranh chấp, khiếu kiện về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, tình trạng này không những không giảm mà còn tăng lên.
Làm rõ thêm, đại biểu cho rằng, việc giao quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định giá đất cụ thể trong khi các quyền khác vẫn giữ nguyên như Luật Đất đai hiện hành như quyền giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất; quyền chuyển mục đích sử dụng đất, quyền thu hồi đất. Trong khi đó, dự thảo chưa có cơ chế hữu hiệu để nâng cao chất lượng công tác định giá đất bảo đảm tính độc lập của Hội đồng thẩm định giá đất, năng lực của tổ chức tư vấn xác định giá đất, năng lực và đạo đức của các định giá viên theo như tinh thần Nghị quyết số 18 của Trung ương.
"Do đó, sẽ khó tránh khỏi tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi" trong thu hồi đất và xác định giá đất cụ thể để bồi thường cho người bị thu hồi đất", ĐBQH Thạch Phước Bình nhấn mạnh.
Từ đó, đại biểu đề nghị, nên chăng có một cơ quan độc lập với UBND cấp tỉnh để định giá đất hay cơ quan quản lý giá đất cấp tỉnh được thuê tổ chức có chức năng để tư vấn xác định giá đất cụ thể.
Đại biểu Vũ Tiến Lộc - đoàn TP Hà Nội. (Ảnh Quochoi.vn)
Cùng quan điểm, đại biểu Vũ Tiến Lộc - đoàn TP Hà Nội cho rằng cần phải phát huy vai trò của các tổ chức tư vấn định giá và Hội đồng thẩm định giá và quyền quyết định thuộc về Ủy ban nhân dân. Đại biểu đề xuất hai phương án, một là thành lập ra cơ quan xác định giá riêng, độc lập với cơ quan hành chính; hai là là giao cho chủ tịch ủy ban nhân dân.
“Trong mọi trường hợp, việc quyết định giá hay phê duyệt giá thì mục tiêu cao nhất không phải là thu được nhiều tiền nhất mà làm sao cho doanh nghiệp có thể tiếp cận được đất đai với mức giá cả hợp lý để góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ”, đại biểu Vũ Tiến Lộc nhấn mạnh.
Trong khi đó, ĐBQH Trần Thị Thanh Hương (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang) bày tỏ đồng tình với nguyên tắc bồi thường khi nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo thu nhập và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Tuy nhiên, đại biểu nêu quan điểm, thực tế cho thấy để thực hiện đúng và đáp ứng đầy đủ là rất khó và dễ dẫn đến tình huống người dân không chấp nhận phương án bồi thường do quy định không rõ ràng.
"Có thể nói, việc thu hồi, bồi thường đất là một trong những vấn đề luôn có tính thời sự và phát sinh nhiều vấn đề khác có liên quan. Do đó, việc quy định rõ ràng để hiểu đúng và vận dụng đúng các quy định của pháp luật về đất đai là một trong những cách thức để tránh tình trạng tranh chấp, khiếu kiện phát sinh", đại biểu Trần Thị Thanh Hương nhấn mạnh.
Từ đó, nữ đại biểu tỉnh An Giang đề nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu, bổ sung thêm các tiêu chí cụ thể hơn để định lượng, xác định rõ cơ chế quy định việc hướng dẫn, đồng thời phân công cụ thể trách nhiệm thẩm định, giám sát nhằm đảm bảo tính hiệu lực hiệu quả và khả thi trong thực tiễn.
Đất thuộc dự án thực hiện dự án nhà ở có thể cho chủ đầu tư thuê
Cũng liên quan đến thu hồi đất, đưa ra ý kiến tại Hội trường, đại biểu Hoàng Ngọc Định - Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Giang cho rằng việc sửa đổi Luật này là hết sức cần thiết nhằm khắc phục hạn chế, vướng mắc tồn tại nhiều năm nay.
Đại biểu Hoàng Ngọc Định - Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Giang. (Ảnh Quochoi.vn)
Về quyền và nghĩa vụ của hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất, Điều 48 của dự thảo luật quy đinh, trường hợp đất thuộc diện thu hồi để thực hiện dự án nhà ở, dự án sản xuất kinh doanh, dịch vụ thì có quyền tự đầu tư trên đất thông qua việc chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư hoặc cho chủ đầu tư dự án thuê quyền sử dụng đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất với chủ đầu tư dự án để thực hiện dự án theo quy định tại Điều 138 của Luật này. Đại biểu cho rằng quy định này sẽ làm quá trình thu hồi đất kéo dài, đề nghị ban soạn thảo xem xét, cân nhắc để quy định thuyết phục hơn.
Đại biểu chỉ rõ, tại khoản 2 Điều 110 quy định về trường hợp Nhà nước thu hồi đất không được bồi thường tài sản gắn liền với đất. Theo đó, tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật hoặc tạo lập từ sau khi có thông báo thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đề nghị bổ sung nội dung việc ghi nhận hiện trạng đất thu hồi tại thời điểm thu hồi, vì việc này có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ.
Về nguyên tắc bồi thường thiệt hại, khoản 1 Điều 106 quy định, khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường. Tuy nhiên, đại biểu cho rằngthực tế, mức hỗ trợ thường thấp hơn rất nhiều so với số tiền thực tế người dân bỏ ra xây dựng. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định quy trình thẩm định trình phê duyệt bảng giá chuẩn về suất vốn đầu tư xây dựng công trình cụ thể để phù hợp với giá thực tế của tài sản bị ảnh hưởng trong từng dự án.
Ngoài ra, đối với quy định về đất rừng phòng hộ, khoản 2 Điều 189 có quy định rõ Ban quản lý rừng phòng hộ, tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân khi sử dụng đất rừng phòng hộ theo quy định tại khoản 1 Điều này được sử dụng kết hợp với mục đích kết hợp trồng cây hằng năm, cây dược liệu, chăn nuôi; du lịch sinh thái nghỉ dưỡng, giải trí…
Đại biểu cho rằng đây là quy định mới, tạo điều kiện cho người dân sinh sống tại khu vực này phát triển cuộc sống, tuy nhiên hình thức canh tác kết hợp trồng cây hàng năm, chăn nuôi, trồng cây lâu năm vẫn còn bó hẹp. Đề nghị cần quy định mở hơn vấn đề này.
Đức Minh