Dù tỷ lệ nợ xấu vẫn trong ngưỡng quy định, song cơ cấu nợ đã dịch chuyển rõ rệt, với nợ có khả năng mất vốn gia tăng tại nhiều ngân hàng, nhất là khối ngân hàng lớn.
Ông lớn ngân hàng loay hoay với nợ khó đòi
Nợ có khả năng mất vốn của “ông lớn” ngân hàng đang tăng mạnh, tạo ra bức tranh nhiều gam màu trái ngược trong hệ thống tín dụng. Theo quy định hiện hành, nợ được phân loại thành 5 nhóm: nợ đủ tiêu chuẩn, nợ cần chú ý, nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn.
Trong đó, nhóm 5 được coi là “vùng nguy hiểm” vì khả năng thu hồi rất thấp, buộc ngân hàng phải trích lập dự phòng lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận.
Nhóm Big4 gồm BIDV, VietinBank, Agribank và Vietcombank hiện nắm giữ khoảng 7,49 triệu tỷ đồng dư nợ, chiếm hơn một nửa toàn ngành. Báo cáo tài chính bán niên 2025 cho thấy tỷ lệ nợ xấu của nhóm này vẫn trong ngưỡng an toàn, nhưng nợ nhóm 5 lại tăng đáng kể. Tại BIDV, nợ xấu đã tăng gần 49% chỉ trong 6 tháng, từ 29.036 tỷ đồng lên 43.140 tỷ đồng, khiến tỷ lệ nợ xấu nhảy vọt từ 1,41% lên 1,98%.
Đáng chú ý, nợ có khả năng mất vốn tăng 45% lên gần 28.702 tỷ đồng. VietinBank cũng ghi nhận tổng nợ xấu tăng 16,2%, đạt 24.813 tỷ đồng; trong đó nợ nhóm 5 tăng thêm 1.473 tỷ đồng, lên 15.093 tỷ đồng, kéo tỷ lệ nợ xấu từ 1,24% lên 1,31%. Vietcombank không nằm ngoài xu hướng khi tổng nợ xấu đạt 15.576 tỷ đồng, tăng 12% so với đầu năm; nợ nhóm 5 chiếm tới 11.456 tỷ đồng, tăng hơn 1.100 tỷ đồng. Agribank là điểm sáng hiếm hoi khi tỷ lệ nợ xấu giảm từ 1,68% xuống 1,44% nhờ thu hồi tích cực, kéo nợ nhóm 5 giảm 3.054 tỷ đồng còn 19.583 tỷ đồng, dù con số tuyệt đối này vẫn rất cao.
Ở khối ngân hàng thương mại cổ phần, tình hình cũng không kém phần căng thẳng. Nhiều nhà băng ghi nhận tỷ lệ nợ nhóm 5 cao hơn hẳn Big4, dù quy mô dư nợ nhỏ hơn.
BaoViet Bank dẫn đầu hệ thống với 3,4% dư nợ rơi vào nhóm có khả năng mất vốn, tiếp theo là PVCombank 2,25%, BVBank 2,17%, Saigonbank 2,14%, Eximbank 1,96%, ABBank 1,83%, OCB 1,81%, VietBank 1,72%, SHB 1,69% và Sacombank 1,67%. Trong khi đó, tỷ lệ tương ứng ở Big4 chỉ dưới 1%, như Vietcombank 0,73%, VietinBank 0,8%, BIDV và Agribank đều dưới 0,6%.
Điều này cho thấy Big4 tuy có số tuyệt đối nợ xấu cao, nhưng vẫn kiểm soát tốt về tỷ lệ; ngược lại, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần chịu áp lực lớn hơn khi tỷ lệ nợ nhóm 5 vượt xa mức trung bình.
Nguyên nhân được cho là đến từ bối cảnh lãi suất cho vay còn cao, doanh nghiệp khó khăn, cùng với sự đình trệ của thị trường bất động sản là lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn trong dư nợ.
Nếu xu hướng này kéo dài, chi phí dự phòng rủi ro sẽ tiếp tục ăn mòn lợi nhuận, đồng thời tạo sức ép lên kế hoạch tăng trưởng vốn và cổ tức của nhiều ngân hàng trong nửa cuối năm.
Dù tỷ lệ nợ xấu vẫn trong ngưỡng quy định, song cơ cấu nợ đã dịch chuyển rõ rệt, với nợ có khả năng mất vốn gia tăng tại nhiều ngân hàng, nhất là khối ngân hàng lớn.
Áp lực nợ xấu liệu có hạ nhiệt cuối năm?
Giới phân tích cho rằng áp lực nợ xấu đang có xu hướng tăng và nhiều khả năng còn nhích lên khi tín dụng tiếp tục được mở rộng, điều vốn được xem là bình thường trong hoạt động ngân hàng.
Tuy nhiên, kết quả khảo sát gần đây của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) lại cho thấy một gam màu khác: các tổ chức tín dụng (TCTD) dự báo tỷ lệ nợ xấu sẽ giảm nhẹ trong quý II và kỳ vọng giảm mạnh hơn ở quý III, trái ngược với nhận định “tăng” của cùng kỳ năm trước.
Theo khảo sát, các TCTD tiếp tục điều chỉnh giảm dự báo về tỷ lệ nợ xấu/dư nợ tín dụng bình quân toàn hệ thống đến cuối năm 2025. Dù rủi ro từ nhóm khách hàng được đánh giá tăng nhẹ, song kỳ vọng chung là mức độ rủi ro sẽ thấp hơn so với cuối năm 2024, phản ánh niềm tin vào hiệu quả giám sát và chất lượng cho vay.
Một số yếu tố được kỳ vọng hỗ trợ xu hướng này. Thứ nhất, Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các TCTD có hiệu lực từ ngày 15/10/2025 sẽ giúp quá trình xử lý nợ xấu thuận lợi hơn.
Thứ hai, nợ xấu hiện chủ yếu tập trung ở bất động sản và trái phiếu, trong khi Luật Đất đai sửa đổi cùng chính sách kích cầu của Chính phủ đang từng bước hạ nhiệt rủi ro và đưa giá bất động sản về mức hợp lý, từ đó thúc đẩy nhu cầu thị trường.
Trong báo cáo cập nhật ngành ngân hàng, VIS Rating dự báo rủi ro tài sản sẽ dần ổn định trong nửa cuối năm 2025, đặc biệt ở các ngân hàng lớn và khối quốc doanh, nhờ sự phục hồi của thị trường bất động sản và cải cách chính sách.
Đơn vị này ghi nhận khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp cải thiện rõ tại ACB và VietinBank, trong khi tỷ lệ nợ quá hạn cho vay mua nhà tại VPBank và MB đã giảm nhờ tháo gỡ pháp lý cho dự án của các chủ đầu tư.
Ngoài ra, việc NHNN từng bước nâng chuẩn Basel II lên Basel III cũng được xem là một “bộ lọc” giúp giảm áp lực nợ xấu. Dù hiện mới ở mức khuyến khích, nhưng đến năm 2030 sẽ bắt buộc toàn hệ thống, buộc ngân hàng phải gia tăng bộ đệm vốn, từ đó giảm rủi ro và nâng cao an toàn.
Dù vậy, các chuyên gia vẫn lưu ý rằng nợ xấu khó tránh khỏi xu hướng đi lên trong ngắn hạn. Tỷ lệ toàn hệ thống được dự báo duy trì dưới 3%, song ở một số ngân hàng có thể tiến sát ngưỡng này cho thấy bức tranh nợ xấu cuối năm vẫn còn nhiều yếu tố cần theo dõi.
Thanh Cao