Theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên, các nguồn điện mặt trời mái nhà dùng thừa được bán lên lưới điện quốc gia với mức giá theo thời điểm. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc tiếp tục lắp đặt điện mặt trời mái nhà cần phải có cơ chế rõ ràng. Phát triển đồng đều giữa các vùng miền, tránh phát triển ồ ạt và đảm bảo khuyến khích các hộ dùng điện tự dùng và phải phù hợp với Quy hoạch điện VIII.
Điện mặt trời mái nhà dư thừa có thể được hòa lưới với giá theo thời điểm
Mới đây, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chủ trì cuộc họp nghe báo cáo về dự thảo Nghị định quy định cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà. Tại cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hồng Diên cho biết có 3 chính sách khuyến khích chủ yếu đối với điện mặt trời mái nhà.
Đó là cho phép lắp đặt không cần theo Quy hoạch Điện VIII; các nguồn điện mặt trời mái nhà được liên kết và phát công suất dư thừa lên lưới điện quốc gia với mức giá theo thời điểm; hỗ trợ lãi suất khi đầu tư thiết bị lưu trữ điện.
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn điện mặt trời mái nhà trong góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Đây là nhiệm vụ cấp bách, giải pháp quan trọng nhằm huy động các nguồn lực xã hội vào thực hiện Quy hoạch điện VIII. Vì vậy, cơ chế, chính sách khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư điện mặt trời mái nhà là chủ trương nhất quán.
Phó Thủ tướng nêu rõ, điện mặt trời mái nhà, điện gió ngoài khơi, điện sinh khối, điện rác..., bao gồm cả các dự án xuất khẩu điện mà không đưa lên lưới quốc gia, sản xuất hydro xanh, tự sản, tự tiêu... được ưu tiên phát triển trong điều kiện đáp ứng công nghệ, an toàn hệ thống, giá cả phù hợp.
Với cơ sở khoa học, thực tiễn, pháp lý, Nghị định cần xác định rõ nội hàm, mục tiêu, phạm vi đối tượng là tổ chức, cá nhân lắp đặt điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản, tự tiêu, không kinh doanh và có kinh doanh, từ đó đưa ra các cơ chế chính sách khuyến khích, quy định an toàn, phòng cháy, chữa cháy tương ứng.
Cụ thể, đối với hộ dân, công sở, toà nhà văn phòng... lắp đặt điện mặt trời mái nhà để tự sản, tự tiêu, không kinh doanh thì xây dựng những bộ hồ sơ mẫu, đơn giản hoá tối đa thủ tục, trừ những công trình có yêu cầu đặc biệt về an toàn, phòng cháy, chữa cháy.
Những doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà để sử dụng, đồng thời lắp đặt thêm thiết bị lưu trữ điện năng thì cần đưa ra mức giá hợp lý, cùng phương án hỗ trợ về tài chính, lãi suất, thuế...
Bộ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hồng Diên.
Phó Thủ tướng lưu ý, tính toán kỹ quy mô phát triển điện mặt trời mái nhà và chính sách khuyến khích, hỗ trợ kèm theo trên cơ sở khoa học kỹ thuật, thiết bị công nghệ, lưới truyền tải, hiệu quả kinh tế; bảo vệ lợi ích lâu dài của nhà đầu tư; chú trọng bảo vệ môi trường.
Bên cạnh đó, Bộ Công thương phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu, đưa ra yêu cầu, điều kiện kỹ thuật, tiêu chí những nguồn điện mặt trời mái nhà cần kiểm soát chặt chẽ hơn, chính sách tài chính liên quan đến điện mặt trời mái nhà…. trên tinh thần phân cấp tối đa cho địa phương.
Cần có cơ chế rõ ràng
Đánh giá về vấn đề này, ông Nguyễn Quốc Việt - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) cho biết: "Các khu công nghiệp, khu kinh tế tiêu thụ khoảng 15% tổng sản lượng điện của cả nước và có xu hướng tăng cao. Đây là những đơn vị có tiềm năng phát thải khí nhà kính rất lớn, ảnh hưởng đến môi trường và an ninh năng lượng quốc gia.
Vì vậy, chuyển đổi sang sử dụng năng lượng tái tạo từ điện mặt trời mái nhà là giải pháp hiệu quả để giảm thiểu phát thải khí nhà kính, tiết kiệm chi phí năng lượng và tăng cường năng lực cạnh tranh doanh nghiệp. Đồng thời sẽ đảm bảo mục tiêu sản xuất xanh, thân thiện với môi trường, nhất là các doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ, EU, Nhật Bản... thì các sản phẩm đó cần có chứng nhận sử dụng năng lượng xanh, năng lượng tái tạo".
Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Anh Thu - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho rằng sau Quy hoạch điện VIII, Bộ Công Thương đang đề xuất chỉ ưu tiên khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu tại hộ dân, công sở. Chưa khuyến khích tại các cơ sở khác đang hoạt động dịch vụ và sản xuất, có mức tiêu thụ điện lớn như các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong khu công nghiệp lớn.
Do đó ông Lã Hồng Kỳ - Văn phòng Ban chỉ đạo Nhà nước các dự án ngành năng lượng - nhấn mạnh việc tiếp tục lắp đặt điện mặt trời mái nhà cần phải có cơ chế rõ ràng. Phát triển đồng đều giữa các vùng miền, tránh phát triển ồ ạt và đảm bảo khuyến khích các hộ dùng điện tự dùng và phải phù hợp với Quy hoạch điện VIII.
Theo ông Kỳ, cần phải có quy định về tiêu chí lắp đặt, quy mô công suất lắp đặt phù hợp với việc sử dụng của từng nhóm đối tượng (có thể chia ra nhiều nhóm). Đặc biệt cần hỗ trợ tính toán phần công suất lắp đặt tối thiểu cho các hộ gia đình có đủ điều kiện lắp đặt (mức độ dùng điện, thời điểm dùng điện, điều kiện mặt bằng…) để phê duyệt phương án, hạn chế tối đa mức độ lãng phí do không được bán phần điện dư lên lưới.
"Do đặc điểm ở miền Bắc khí hậu chia 4 mùa. Lượng bức xạ mặt trời các tháng có sự chênh lệch khá lớn nên rất khó khăn cho việc tính toán công suất điện mặt trời mái nhà nối lưới tự dùng. Ở mức độ tính toán trung hòa thì có nhiều ngày có thể thừa lượng điện sinh ra vì thế đề nghị nghiên cứu có cơ chế để EVN mua lại một phần lượng điện dư. Nên quy định lượng điện dư tối đa chiếm bao nhiêu % sản lượng điện sinh ra từ hệ thống điện mặt trời mái nhà. Giá mua điện nên quy định mức tối thiểu để chủ đầu tư không thể lợi dụng chính sách và không lãng phí sản lượng điện đã sinh ra từ hệ thống điện mặt trời mái nhà" - ông Lã Hồng Kỳ khuyến nghị.
Cần quy định mức giá tối thiểu với lượng điện mặt trời mái nhà dư thừa.
Giá điện liệu có tăng?
Chia sẻ với báo chí, TS Lê Hải Hưng (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho biết, điện mặt trời chỉ phát vào giờ nắng, giữa trưa nắng to được nhiều điện hơn buổi sáng và xế chiều. Ở miền Bắc, ngày tháng 7, tháng 8 thì điện mặt trời phát tốt, nhưng tháng 2, tháng 3, trời nhiều mây, âm u, không có nắng thì hầu như không có điện mặt trời. Rồi trường hợp trời đang nắng, điện mặt trời phát tốt, nhưng đột nhiên có đám mây đi qua, điện mặt trời bị ngắt quãng.
Khi điện mặt trời mái nhà được bổ sung quá nhiều vào hệ thống điện, sẽ dẫn tới sự mất cân đối. Do đó, nếu chiếm tỉ trọng cao thì cần các nguồn điện chạy nền khác (phần lớn là nhiệt điện, thủy điện) để hệ thống điện vận hành ổn định, an toàn.
Tuy nhiên, TS Lê Hải Hưng cho rằng, không vì thế mà có điện mặt trời mái nhà dư thừa nhưng không được lên lưới, như vậy vừa tốn nguồn lực đầu tư của người dân, doanh nghiệp, vừa lãng phí nguồn điện rất quan trọng phục vụ cho phát triển kinh tế, xã hội. Khi đầu tư, ai cũng muốn lượng điện dư thừa sẽ được bán và thu tiền về, nếu không sẽ kém hiệu quả. Do vậy, đề xuất điện mặt trời mái nhà có thể liên kết, phát công suất dư thừa lên lưới quốc gia với giá theo từng thời điểm.
"Đề xuất của Bộ Công Thương cho điện mặt trời mái nhà có thể liên kết, phát công suất dư thừa lên lưới quốc gia với giá theo từng thời điểm thể hiện sự cầu thị, tiếp thu ý các kiến góp ý của các chuyên gia, nhà khoa học trong thời gian vừa qua.
Đề xuất này cũng là tín hiệu đáng mừng đối với doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà khi có thể bán điện dư thừa lên lưới, tạo thêm một phần chi phí để doanh nghiệp đầu tư vận hành hệ thống", TS Hưng nói.
TS Lê Hải Hưng cũng lưu ý việc liên kết, huy động như thế nào cũng cần có những tính toán kỹ lưỡng. Ông cho rằng, phương pháp tối ưu để điện mặt trời mái nhà dư thừa được huy động lên lưới, đó là cần phát triển công nghệ lưu trữ điện năng.
Bởi bản chất của công nghệ lưu trữ điện năng là lưu trữ điện lúc dư thừa (giờ thấp điểm) và phát lại vào giờ cao điểm. Chỉ có lưu trữ điện mới loại bỏ hoàn toàn các loại hình phát điện dùng nhiên liệu hóa thạch trong tương lai.
Song, ông Hưng cho rằng, công nghệ lưu trữ điện năng là công nghệ dành cho "giới nhà giàu" vì rất đắt đỏ. Theo tính toán, khi áp dụng công nghệ lưu trữ, giá điện mặt trời sẽ tăng lên so với hiện tại và kéo theo giá điện sẽ tăng. Chính vì vậy, trong Quy hoạch Điện VIII mới chỉ đề ra chỉ tiêu rất khiêm tốn là đến năm 2030, thủy điện tích năng chiếm tới 1,6% ứng với 2.400MW và pin lưu trữ chiếm 0,2%, ứng với 300MW.
"Tăng giá điện là vấn đề nhạy cảm vì ảnh hưởng tới đời sống của người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, khi tính toán giá điện, cần phân tích tác động của tất cả các yếu tố cấu thành, chưa không nên lấy việc ảnh hưởng của điện mặt trời làm cái cớ để tăng giá điện. Khi làm minh bạch chuyện này nhất định chúng ta sẽ nhận được sự chia sẻ của người tiêu dùng.
Sự tham gia của điện mặt trời và các loại năng lượng tái tạo khác là xu thế tất yếu để bảo vệ môi trường, chống lại sự biến đổi khí hậu, mang lại sự phát triển bền vững", ông Hưng nói.
Hồng Quang