Điều chỉnh bù giá, trượt giá phù hợp với thị trường để giải cứu doanh nghiệp xây dựng

Nhiều nhà thầu xây dựng đang gặp phải tình trạng nợ đọng từ vài trăm đến hàng nghìn tỷ đồng. Từ đó, doanh nghiệp kiến nghị cần luật hóa trách nhiệm thanh toán của chủ đầu tư. Ngoài ra, đề nghị nhanh chóng triển khai điều chỉnh bù giá, trượt giá đối với các loại hợp đồng xây dựng phù hợp với tình hình thực tế thị trường.

Nhà thầu xây dựng kêu cứu

Ngày 18/8, hội thảo "Nợ đọng xây dựng - Kiến nghị và giải pháp" do Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) tổ chức có sự góp mặt của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp ngành xây dựng đã phản ánh những khó khăn, vướng mắc khi thực hiện dự án.

Tại hội thảo, Tổng công ty xây dựng Trường Sơn cho biết hiện có 1.280 hợp đồng có giá trị công nợ phải thu với tổng công nợ đến 31/3 lên đến 1.539 tỷ đồng. Trong đó, công nợ các công trình chủ đầu tư là đơn vị vốn quản lý Nhà nước là 1.004 tỷ, doanh nghiệp tư nhân là 535 tỷ đồng. Nợ từ 1 đến 3 năm là 506 tỷ đồng, nợ từ 3 đến 5 năm là 539 tỷ đồng, nợ trên 5 năm là 149 tỷ đồng.

Hay Tổng công ty lắp máy Việt Nam (Lilama), vốn chủ sở hữu chỉ mấy trăm tỷ đồng nhưng cũng đang bị nợ 1.900 tỷ đồng; Tổng công ty 319 bị nợ gần 2.000 tỷ đồng...

Thực tế, nợ đọng xây dựng đang trở thành vấn đề nghiêm trọng nhiều năm qua của các nhà thầu xây dựng. Theo Đại tá Nguyễn Hữu Ngọc, Tổng giám đốc xây dựng Trường Sơn, nợ đọng của doanh nghiệp chủ yếu diễn ra ở các dự án, gói thầu đơn vị ký hợp đồng với chủ đầu tư sử dụng vốn ngân sách Nhà nước, vốn trái phiếu Chính phủ... Nợ đọng không chỉ 5 năm gần đây mà có những khoản nợ kéo dài trên 10 năm.

"Do sau khi công trình được nghiệm thu đưa vào sử dụng không quan tâm đến kế hoạch vốn, chậm bố trí vốn trả nợ các dự án đã hoàn thành bàn giao; chủ đầu tư chiếm dụng vốn, chây ì trong việc trả nợ. Đặc biệt công tác thanh tra, kiểm toán, quyết toán công trình hoàn thành chậm, kéo dài vướng mắc, chồng chéo các thủ tục...", ông Ngọc lý giải.

Ông Hoàng Trung Kiên, Phó giám đốc kinh doanh Tập đoàn Cienco 4, cho biết hiện nay các nhà thầu làm xong công trình hầu như trong tình trạng phải chờ khoản tiền công trình chưa được thanh toán. Nhà thầu làm xong không thể thu được tiền, các khoản nợ kéo dài nhiều năm và không có cơ quan nào đứng ra xử lý triệt để.

Hiện tại, tổng nợ đọng của doanh nghiệp này là 187 tỷ đồng trong đó, điển hình là Cầu Đông Trù (22,5 tỷ), cầu Vĩnh Tuy (6,5 tỷ), cầu Hòa Trung (74,2 tỷ), gói J3 Bến Lức - Long Thành (19,7 tỷ)...

Trong khi đó, Công ty CP Tập đoàn xây dựng Hòa Bình thừa nhận ở một số trường hợp, tập đoàn đã đồng ý cắt giảm lợi nhuận để thương lượng nhưng chủ đầu tư nhiều lần đưa ra các đề nghị vô căn cứ và áp đặt đơn phương nhằm trốn tránh nghĩa vụ thanh toán.

"Quá trình thương lượng diễn ra trong thời gian dài nhưng vẫn không thể thu hồi được nợ. Cuối cùng doanh nghiệp phải đưa vụ việc ra cơ quan có thẩm quyền để giải quyết tranh chấp", đại diện bộ phận pháp lý tập đoàn này chia sẻ.

Theo đại diện Hòa Bình, có nhiều dự án tại doanh nghiệp kéo dài cả thập kỷ nhưng chủ đầu tư không ký hồ sơ nghiệm thu buộc doanh nghiệp phải khởi kiện.

"Nhà nước nên có cơ chế đặc biệt đánh giá lại năng lực của chủ đầu tư, bởi nhiều chủ đầu tư không đủ năng lực tài chính mới dẫn đến tình trạng nợ đọng lớn như hiện nay. Tại Hòa Bình, con số nợ đọng lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng", đại diện tập đoàn nhấn mạnh.

Bắt buồn từ nhiều nguyên nhân

Về nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Cơ khí Xây dựng (COMA) Vũ Xuân Thắng cho biết, việc nợ đọng tiền thi công do những tranh chấp hợp đồng và chậm hoặc trì hoãn thanh toán là một trong những nguyên nhân khiến các nhà thầu ngày càng gặp nhiều khó khăn.

"Thủ tục thanh quyết toán rất rườm rà, phiền phức và người chịu thiệt hại trước hết là nhà thầu. Ví dụ, hợp đồng thi công là chế tạo 500 tấn của một hạng mục thiết bị cơ khí, nhưng thực tế sau khi làm xong là 530 tấn, nhà thầu chỉ được thanh toán tạm 500 tấn, còn 30 tấn vượt khối lượng bị tạm giữ lại, chờ ký được phụ lục bổ sung hoặc khi quyết toán mới được thanh toán" - lãnh đạo COMA chia sẻ.

Đại diện Tập đoàn Cienco4 chia sẻ, tính riêng biến động một số chủng loại vật liệu chính (chưa tính biến động chi phí nhân công, máy thi công) đã tăng khoảng 20 - 30%.

Đơn giá nhân công thực tế đang ở mức rất cao, tối thiếu 350.000 - 500.000 đồng/ca, hiện việc tuyển dụng lao động rất khó khăn do sự thiếu hụt và nứt gãy nguồn nhân công. Kết hợp với bão giá nhiên liệu từ quý I/2022 đã xuất hiện sự chênh lệch nhân công theo công bố đơn giá của các địa phương.

"Việc thanh toán khối lượng vật liệu phát sinh sau khi có biến động về giá hiện nay chưa có cơ chế rõ ràng. Bên cạnh đó, công bố chỉ số giá chưa phản ánh đúng với thực tế biến động; các địa phương ban hành chỉ số chậm dẫn tới tình trạng chờ đợi của Nhà thầu trong việc áp dụng chỉ số để thực hiện thủ tục điều chỉnh giá" - Phó Tổng Giám đốc COMA Vũ Xuân Thắng chia sẻ.

Đại tá Nguyễn Hữu Ngọc - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Xây dựng Trường Sơn cho biết, tại thời điểm hiện nay giá cả leo thang không thể kiểm soát được biến động theo từng ngày, từng tháng, vượt qua mức biến động trong lịch sử từ trước tới nay.

"Tuy nhiên đến nay chưa có hướng dẫn giải pháp điều chỉnh, tháo gỡ kịp thời nào nên chúng tôi không thể huy động đủ nguồn vốn, có thể sắp tới phải thi công cầm chừng làm chậm tiến độ theo hợp đồng đã cam kết" - Đại tá Nguyễn Hữu Ngọc cho hay.

Điều chỉnh giá xây dựng phù hợp với thị trường

Từ những nguyên nhân trên, lãnh đạo Tổng Công ty Xây dựng Trường Sơn đề nghị nhanh chóng triển khai điều chỉnh bù giá, trượt giá đối với các loại hợp đồng xây dựng phù hợp với tình hình thực tế thị trường.

Cụ thể, cho phép các hợp đồng trọn gói, hợp đồng theo đơn giá cố định chuyển thành hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh; Các hợp đồng đang thực hiện được điều chỉnh theo phương pháp bù trừ trực tiếp...

Theo ông Hoàng Trung Kiên, Phó giám đốc kinh doanh Tập đoàn Cienco 4, để giải quyết tình trạng vướng mắc nợ đọng trong xây dựng, chủ đầu tư phải có bảo lãnh thanh toán, ít nhất 30% cuối cùng của dự án.

"Khi sửa đổi Luật Xây dựng cần đưa vấn đề này vào luật, hoặc về cơ chế của chủ đầu tư cũng phải đảm bảo thanh toán hết tiền cho nhà thầu mới được đưa công trình vào sử dụng", ông đề xuất.

Ngoài ra, theo lãnh đạo doanh nghiệp này, cần có cơ chế linh hoạt trong việc cho phép quyết toán và bố trí vốn cho riêng từng gói thầu, không để tình trạng các gói thầu trong cùng một dự án phải chờ đợi nhau, phải hoàn thành toàn bộ quyết toán các gói thầu thì mới có cơ sở quyết toán dự án và bố trí vốn.

Về phía Hiệp hội, Chủ tịch VACC Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng, rất nhiều khó khăn đến với các doanh nghiệp nhà thầu xây dựng, nếu không được tháo gỡ kịp thời cộng với việc không có công ăn việc làm, nhiều doanh nghiệp xây dựng thật sự đang đối mặt với thực trạng sẽ bị phá sản.

Để giải quyết tình trạng này, lãnh đạo VACC cho rằng cần luật hóa để đưa ra trách nhiệm pháp lý của chủ đầu tư trong và ngoài ngân sách. Và sắp tới VACC cùng VCCI đánh giá, xếp hạng chủ đầu tư.

Bên cạnh đó, thời gian tới, VACC sẽ kiến nghị Bộ Xây dựng bổ sung quy định chủ đầu tư phải hoàn thành thanh toán với nhà thầu trong quá trình khi nghiệm thu, đánh giá, xếp hạng công trình xây dựng.

Hồng Quang