Doanh nghiệp XK gạo lo không đủ tiền mua lúa, như 'cơm dọn lên bàn mà không được ăn'

Ngày 21/2, Bộ Công thương tổ chức Hội nghị đánh giá hoạt động xuất khẩu gạo năm 2022 và bàn phương hướng xuất khẩu gạo năm 2023 nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn vướng mắc.

Doanh nghiệp gạo thiếu vốn mua dự trữ lúa

Ông Nguyễn Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Lương thực Phương Đông, nhận định, thị trường gạo trong nước lạc quan. Từ năm 2019 tới nay không có câu chuyện “giải cứu” lúa gạo, nhiều lúc còn không có gạo để bán.

Tuy nhiên, thời gian tới, lãi suất và nguồn vốn sẽ là vấn đề gây khó cho doanh nghiệp. Theo ông, với mức lãi suất từ 8-10% hiện nay, một số nhà máy gạo đã tính chuyện cho thuê lại bởi hoạt động không còn lợi nhuận nữa.

“Trong ngành lương thực, đa số doanh nghiệp đang phải thế chấp tất cả tài sản, doanh nghiệp không có đủ vốn để kinh doanh. Vào mùa vụ, doanh nghiệp không đủ tiền mua gạo trong dân”, ông Việt Anh nói.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Nhựt, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Hoàng Minh Nhựt cho hay, nếu không chuẩn bị nguồn tài chính trước thì các doanh nghiệp chắc chắn không có vốn thu mua gạo khi tới vụ, cung tăng nhưng doanh nghiệp không có tiền. Việc này đối với doanh nghiệp trong nước như “cơm dọn lên bàn mà không được ăn”.

Ông Nhựt cho hay, chủ trương của Ngân hàng Nhà nước đã có nhưng đây là mệnh lệnh hành chính, các hệ thống ngân hàng bên dưới nếu cho vay cũng cần đảm bảo thu hồi vốn, lúc này, mệnh lệnh hành chính không thể giải quyết vấn đề. Do đó, cơ quan nhà nước cần ban hành gói chính sách khi tới vụ thu hoạch, cho doanh nghiệp tín chấp hoàn toàn, giúp giải quyết nhanh nguồn vốn, giữ giá lúa thu hoạch cho người dân.

“Thu mua 10.000 tấn gạo gần khoảng 150-200 tỷ đồng, vốn rất lớn. Nếu thu mua 1 triệu tấn thì sao có nổi tiền. Buôn tài không thể bằng dài vốn”, ông ví dụ.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), hạn mức được vay vốn đối với mặt hàng lúa gạo trong năm 2022 còn thấp. Đặc biệt là giai đoạn thu hoạch, doanh nghiệp không có vốn thu mua và dự trữ nên lợi nhuận của thương nhân và người trồng lúa bị ảnh hưởng. Ngoài ra, doanh nghiệp còn bị chậm trong việc hoàn thuế, có khi vài năm mới hoàn thuế được.

Dự kiến sản lượng xuất khẩu gạo năm nay khoảng 6,6 triệu tấn. Số lượng không nhiều do không có tồn kho gối đầu và nguồn cung giảm vì nhiều địa phương chuyển sang trồng các loại cây khác (theo định hướng Chiến lược Thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam đến năm 2030). Tuy nhiên, chất lượng gạo xuất khẩu sẽ tiếp tục được nâng lên, do đó giá trị đạt được kỳ vọng không giảm.

Để hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu gạo, ông Nguyễn Ngọc Nam, Chủ tịch VFA, đề nghị Ngân hàng Nhà nước xem xét và sớm đề xuất với các ngân hàng thương mại về khả năng cho vay không tài sản bảo đảm, áp dụng trong khoảng thời gian cao điểm thu hoạch mùa vụ. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng thương mại nâng tỷ lệ tín dụng dành cho doanh nghiệp kinh doanh gạo. Trong bối cảnh thiếu nguồn vốn, ngành thuế nên hoàn thuế sớm cho doanh nghiệp.

Liên quan vấn đề vốn, ông Phan Văn Chinh, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu đồng quan điểm. Tuy nhiên, ngân hàng cũng gặp khó vì họ cũng là doanh nghiệp, cần có cơ chế hài hòa giữa độ an toàn trong hoạt động của ngân hàng thương mại với các doanh nghiệp ngành gạo để cung ứng được nguồn vốn. Tín dụng không thiếu nhưng chủ yếu là chất lượng tín dụng.

Ông Chinh cho rằng ngân hàng có thể cho vay trên cơ sở hợp đồng xuất khẩu gạo mà doanh nghiệp đã ký với đối tác nước bạn.

Kết nối logistics trong nước vẫn nhiều bất cập

Ngoài nguồn vốn và lãi suất, một vấn đề rất đáng chú ý cũng được nêu ra tại hội nghị đó là bất cập về logistics.

Dự báo trong năm 2023, chi phí nguyên liệu đầu vào tăng, trong khi giá thành xuất khẩu chưa tăng tương ứng sẽ gây khó khăn về vốn cho doanh nghiệp; xu hướng các nước tăng cường áp dụng các rào cản thương mại và kỹ thuật đối với hàng nông sản, thủy sản nhập khẩu; chi phí logistics gia tăng… sẽ là các thách thức cho hạt gạo Việt.

Đại diện Tập đoàn Lộc Trời cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của nền nông nghiệp lúa gạo Việt Nam là logistics. Chúng ta có lợi thế sông ngòi, kênh rạch, có lợi thế chi phí vận chuyển từ khi thu hoạch về đến nhà máy rất rẻ, tuy nhiên, việc vận chuyển lại chỉ bằng phương tiện ghe. 

Ước tính, tổn thất khối lượng sau thu hoạch tại Việt Nam từ 11-13%, còn chi phí tổn thất về chất lượng phải từ 3-5%, theo nghiên cứu từ doanh nghiệp này.

Cụ thể, đối với gạo hạt dài, 24 tiếng sau khi cắt, nếu không đưa kịp về nhà máy sấy thì ngay lập tức có hiện tượng lên men, bị hôi chua, gạo giảm chất lượng, một số dòng gạo thơm bị mất mùi, chất cơm ăn không còn được như ban đầu. Đại diện doanh nghiệp khẳng định, hệ thống đồng ruộng canh tác cũng như logistics yếu kém đang gây ảnh hưởng, tổn thất lớn chất lượng gạo.

Về vấn đề trên, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), ông Phan Văn Chinh thừa nhận, kết nối logistics trong nước nhiều bất cập. Đơn cử, cước vận tải đường bộ đi ra đến cảng biển nhiều khi còn đắt hơn giá container xuất hàng đi Singapore hoặc Hong Kong (Trung Quốc). Do vậy, để đảm bảo an ninh lương thực và xuất khẩu gạo, Bộ Công Thương luôn theo sát tình hình thị trường, đồng thời chủ động trong các hoạt động xúc tiến thương mại và thông báo các diễn biến kịp thời về tình hình thị trường cho hiệp hội ngành hàng và các doanh nghiệp xuất khẩu.

Bên cạnh đó, ông mong muốn các doanh nghiệp tại địa phương có thể hỗ trợ đầu tư thêm về vận tải, các điểm bốc hàng, đóng container để trở sà lan thẳng ra cảng Cái Mép (Bà Rịa - Vũng Tàu) hay cảng Cát Lái (TP.HCM)... để tạo thuận tiện, trước khi xuất hàng.

Hoàng Hậu