Năm 2024 ngành hàng cá tra phải đối mặt với nhiều khó khăn. Tuy nhiên với sự nỗ lực không ngừng của các doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý có liên quan và hiệp hội, ngành hàng cá tra Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng kể về cả chất lượng và giá trị.
Ngành cá tra bứt phá dù đối diện nhiều khó khăn
Năm 2024 ngành hàng cá tra phải đối mặt với nhiều khó khăn như giá cả vật tư đầu vào còn ở mức cao; xung đột chính trị khiến chi phí logistic tăng; sự tự chủ trong cung cấp thực phẩm có nguồn gốc từ cá tra tại các quốc gia láng giềng khiến nhu cầu tiêu dùng chững lại tại nhiều quốc gia nhập khẩu. Bên cạnh đó giá thu mua cá tra nguyên liệu không cao đã ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất tại các cơ sở sản xuất giống và nuôi thương phẩm, đặc biệt là các cơ sở nhỏ lẻ.
Với sự nỗ lực không ngừng của các doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý có liên quan và hiệp hội, ngành hàng cá tra Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng kể về cả chất lượng và giá trị. Sản lượng cá tra năm 2024 ước tính đạt 1,67 triệu tấn, bằng 99% so với cùng kỳ năm 2023 (theo số liệu báo cáo của địa phương.
Cá tra được xem là sản phẩm chủ lực của Việt Nam nói chung và của vùng ĐBSCL nói riêng. Thời gian qua, người dân ĐBSCL đã phát triển nghề nuôi cá tra lên một tầm vóc mới, với việc hình thành những trang trại. Nhiều vùng nuôi chuyên nghiệp được ứng dụng khoa học, kỹ thuật.
Cá tra nuôi chủ yếu tại một số tỉnh ĐBSCL như Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ, Bến Tre, Vĩnh Long. Tính đến hết tháng 10, sản lượng giống cá bột ước đạt 25,95 tỷ con; cá giống ước đạt 3,9 tỷ con. Ước cả năm 2024, sản lượng cá bột thu hoạch đạt 30 tỷ con; cá giống đạt 40 tỷ con góp phần đắc lực phục vụ vùng nuôi. Cả nước có 1.920 cơ sở sản xuất, ương dưỡng giống cá tra; trong đó có 2 cơ sở sản xuất, ương dưỡng giống bố mẹ, 76 cơ sở sản xuất giống và 1.842 cơ sở ương dưỡng cá tra bột lên cá giống.
Ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, cho biết, trong năm 2024, tình hình nuôi cá tra tại Đồng Tháp tương đối ổn định, giá trị sản xuất ngành hàng cá tra tiếp tục tăng, ước đạt hơn 8.800 tỷ đồng, tăng 2,86% so năm 2023, chiếm trên 17% tổng giá trị sản xuất ngành nông, lâm, thủy sản của tỉnh. Diện tích thả nuôi cá tra thương phẩm đạt 2.630ha, với sản lượng ước đạt 540.000 tấn (tăng 15.000 tấn so với năm 2023).
Tình hình tiêu thụ cá tra tại Đồng Tháp tương đối ổn định, giá bán cá tra thương phẩm (loại 0,7-0,8 kg/con) dao động từ 26.400-27.600 đồng/kg trong khi giá thành sản xuất giảm (do giá thức ăn giảm) nên người nuôi có lợi nhuận. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp có 902 cơ sở sản xuất, ương dưỡng giống cá tra, trong đó có 52 cơ sở sản xuất giống và 850 cơ sở ương dưỡng. Ước cả năm 2024, sản xuất được 17 tỷ cá tra bột và 1,3 tỷ cá tra giống.
Tại An Giang, ông Trần Anh Dũng, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản tỉnh, cho biết diện tích thả nuôi cá tra khoảng 1.248 ha, tổng sản lượng ước đạt 540.324 tấn. Đến nay, An Giang đã thu hoạch 1.174 ha.
"Diện tích nuôi và sản lượng thu hoạch cá tra cũng như các loại thủy sản khác ở An Giang đều tăng so với năm 2023. Do giá cá thương phẩm tăng trở lại, các cơ sở sau khi thu hoạch đã nhanh chóng thả nuôi vụ mới. An Giang xác định cá tra là thủy sản chủ lực và đã cấp giấy xác nhận cho 155 cơ sở với diện tích 673 ha - 748 ao nuôi" - ông Dũng thông tin.
Xuất khẩu cá tra năm 2024 có thể đạt 2 tỷ USD
Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, kim ngạch XK cá tra tháng 10/2024 đạt gần 202 triệu USD, tăng 17% so với tháng 10/2023. Lũy kế XK cá tra 10 tháng đầu năm nay sang các thị trường đạt 1,7 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ năm ngoái.
Về thị trường tiêu thụ, Trung Quốc & HK vẫn là điểm đến lớn nhất của XK cá tra Việt Nam. Tháng 10/2024, thị trường này tiêu thụ 61 triệu USD, tăng 9% so với cùng kỳ. Tuy nhiên tổng XK cá tra sang Trung Quốc & HK trong 10 tháng đầu năm nay vẫn giảm 2% so với cùng kỳ và chỉ đạt 479 triệu USD.
Tháng đầu của quý cuối năm nay, XK cá tra Việt Nam sang Hoa Kỳ ghi nhận tăng 65% so với cùng kỳ, đạt hơn 35 triệu USD. Tổng giá trị XK cá tra sang Mỹ trong 10 tháng đầu năm nay đạt hơn 291 triệu USD, tăng 28% so với cùng kỳ. Tổng thống Donald Trump tái đắc cử lần 2 và sẽ chính thức nhậm chức vào đầu năm sau, dự báo sẽ có những chính sách mới về thuế đối với các mặt hàng NK vào Mỹ, trong đó có cá tra. Với tôn chỉ “Nước Mỹ trên hết” hay là “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” và tập trung vào phát triển kinh tế, các chính sách của chính quyền Trump sẽ có tác động đến Việt Nam, trong đó có ngành XK cá tra. Tuy nhiên, tình hình được dự báo sẽ tốt lên, các đơn hàng sẽ tăng lên vì Việt Nam - Hoa Kỳ là đối tác chiến lược toàn diện, chưa kể có những chính sách riêng về thuế.
Trước đó, theo kết luận sơ bộ của POR 20, 2 doanh nghiệp bị đơn bắt buộc nhận mức thuế chống bán phá giá là $0,00/kg. 06 doanh nghiệp còn lại đều đủ điều kiện được nhận mức thuế riêng rẽ ở mức $0,00/kg. Kết quả sơ bộ trên khá tích cực cho các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra-basa của Việt Nam khi cả 08 công ty trong cuộc rà soát đều nhận mức thuế $0,00/kg. Mức thuế trên đã giảm so với mức thuế chính thức của cuộc rà soát POR19 trước đó là từ $0,00/kg đến $0,18/kg.
CPTPP là thị trường tiêu thụ nhiều cá tra nhiều thứ 3 của Việt Nam. Mười tháng đầu năm nay, XK cá tra sang các quốc gia được trợ lực bởi Hiệp định CPTPP đạt hơn 224 triệu USD, tăng 11% so với cùng kỳ.
XK sang EU tương đương với mức cùng kỳ năm ngoái, khi XK cá tra 10 tháng đầu năm nay sang khối này chỉ tăng nhẹ 0,04%, đạt gần 144 triệu USD. Một số thị trường trong khối EU ghi nhận tăng trưởng dương 2 con số về NK cá tra Việt Nam bao gồm: Lithuania, Ireland, Italy, Bỉ, Tây Ban Nha, Ba Lan, Bồ Đào Nha,...
Bà Tô Thị Tường Lan, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) dự báo, kim ngạch xuất khẩu cá tra năm 2024 có thể đạt mục tiêu 2 tỷ USD. Nguyên liệu không dồi dào có thể kéo sang quý I/2025, mùa cao điểm cuối năm là cơ hội để doanh nghiệp cải thiện giá xuất khẩu.
Bà Tô Thị Tường Lan cho biết, cơ hội cho ngành cá tra phát triển là kết quả thuế chống bán phá giá tích cực, lượng tồn kho tại các thị trường chính giảm, cá nguyên liệu không bị dư thừa như năm 2023. Cùng đó là những tín hiệu tích cực từ sự hồi phục nền kinh tế Mỹ, cơ hội tăng thị phần tại các thị trường nhỏ lẻ bên cạnh các thị trường truyền thống và dư địa cho sản phẩm cá tra trên thế giới nhiều tiềm năng.
Giải pháp nào để phát triển vững chắc?
Trong bối cảnh tiêu thụ thủy sản làm thực phẩm trên thế giới có xu hướng tăng cao, biến đổi khí hậu có thể sẽ tác động đến hoạt động nuôi cá tra; nhiều quốc gia đang mở rộng diện tích nuôi cá tra và chế biến các sản phẩm thủy sản tương tự... Cục Thủy sản cho biết đã đề ra nhiều giải pháp phát triển ngành hàng cá tra.
"Một trong những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới là tiếp tục các chương trình chọn lọc, nâng cao chất lượng giống cá tra. Quan tâm nghiên cứu và từng bước thay thế bột cá, dầu cá trong sản xuất thức ăn bằng nhiều loại nguyên liệu thức ăn thay thế có nguồn gốc thực vật, côn trùng, vi tảo, protein vi sinh vật, rong biển...
Đồng thời xây dựng thương hiệu cho sản phẩm cá tra Việt Nam thông qua việc cải tiến công nghệ, kiểm soát chất lượng chặt chẽ từ nuôi trồng đến chế biến và đạt các chứng nhận liên quan đến an toàn thực phẩm, khí nhà kính, an toàn môi trường, giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm đồng đều, gia tăng giá trị của ngành hàng cá tra" - đại diện Cục Thủy sản cho biết.
Đồng thời Cục Thủy sản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tiếp tục quản lý tốt điều kiện nuôi, điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm đối với cơ sở nuôi cá tra thương phẩm, không để xảy ra tình trạng người dân tự ý mua thuốc, hóa chất trên mạng không rõ nguồn gốc, thuốc trị bệnh cho người, gia súc, gia cầm để sử dụng cho thủy sản nuôi.
Trong khi đó, Hiệp hội cá tra Việt Nam kiến nghị tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước để bảo vệ chất lượng sản phẩm và uy tín của ngành cá tra Việt Nam, kiểm soát chỉ đạo cơ quan chuyên ngành, kiểm tra chất lượng doanh nghiệp nào không đúng, sẽ xử lý.
Đồng thời củng cố chất lượng sản phẩm, giảm tỷ lệ hao hụt, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để cá tăng trưởng nhanh, giảm dịch bệnh, hệ số thức ăn thấp để giảm giá thành sản xuất...
"Đặc biệt cần có chính sách bình ổn giá thức ăn vì giá thức ăn tiếp tục tăng thì các hộ nuôi không có lợi nhuận hoặc thua lỗ, sẽ kéo theo một số hộ nuôi tạm ngưng sản xuất. Hiệp hội kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có ý kiến để Bộ Tài Chính giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi từ 2% như hiện nay xuống còn 0%, giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu thuốc thủy sản" - đại diện Hiệp hội cá tra Việt Nam chia sẻ.
Trung Anh