Đột phá ngành Công nghiệp chế tạo: Cần chính sách đặc thù để bứt phá

Ngành Công nghiệp chế tạo Việt Nam đang đứng trước cơ hội và thách thức lớn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Doanh nghiệp chủ động thích ứng, tìm kiếm thị trường mới nhưng vẫn kỳ vọng sự hỗ trợ chính sách từ Chính phủ để nâng cao năng lực cạnh tranh và vươn ra thế giới.

Tiêu chuẩn khắt khe, nguyên liệu phụ thuộc: “nút thắt” phát triển

Theo Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI), các doanh nghiệp chế tạo trong nước vẫn còn thụ động trong việc mở rộng thị trường, tìm kiếm khách hàng và xây dựng hệ thống logistics. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy, điểm yếu này càng bộc lộ rõ, khiến doanh nghiệp khó chủ động dịch chuyển theo nhu cầu của khách hàng.

Ông Đặng Thanh Bình – Giám đốc Công ty cổ phần công nghiệp TCI – chia sẻ rằng mặc dù thương hiệu TCI đã được khẳng định với nhiều khách hàng FDI lớn như Sumitomo, Panasonic, Denso…, nhưng việc đáp ứng tiêu chuẩn sản phẩm vẫn là bài toán nan giải. Đặc biệt, những doanh nghiệp nhỏ chưa đầu tư bài bản, nội lực còn yếu, nên khó đồng bộ tiêu chuẩn và quản lý chất lượng. Khách hàng trong chuỗi cung ứng thường yêu cầu rất cao về tính đồng đều, tính đối ứng, khả năng sẵn sàng sản xuất – những yếu tố mà doanh nghiệp Việt chưa đáp ứng triệt để.

Một thách thức khác là sự phụ thuộc nặng nề vào nguyên liệu nhập khẩu. Bản thân nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa chủ động được nguồn cung nguyên liệu, dẫn tới giá thành sản phẩm khó cạnh tranh với các nhà cung ứng đến từ Trung Quốc. Ngoài ra, họ còn gặp khó khăn trong tiếp cận chính sách ưu đãi thuế, vốn vay, xây dựng nhà xưởng hay thủ tục pháp lý, khiến tốc độ mở rộng và đổi mới sản xuất bị chậm lại.

Để thích ứng, TCI không chỉ duy trì khách hàng truyền thống là các doanh nghiệp Nhật Bản mà còn tích cực mở rộng thị trường sang châu Âu, Mỹ. Doanh nghiệp tham gia các triển lãm chuyên ngành như triển lãm công nghiệp hỗ trợ Hà Nội (FBC ASEAN 2025) để tiếp xúc trực tiếp với khách hàng, cập nhật xu hướng, học hỏi kinh nghiệm quản trị chuỗi cung ứng, từ đó điều chỉnh sản phẩm và chính sách phù hợp nhu cầu mới.

Đề xuất chính sách đặc thù: Trung tâm thử nghiệm, “mua chung – bán chung”

Trước thực trạng này, Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) đã xây dựng nhiều đề xuất gửi Chính phủ. Ông Phan Đăng Tuất – Chủ tịch VASI – cho rằng ngành công nghiệp chế tạo cần có các chính sách “cực kỳ đặc sắc” để đủ sức cạnh tranh với các nước trong khu vực, đặc biệt là Trung Quốc – “công xưởng” lớn nhất thế giới.

Một trong những đề xuất nổi bật là hỗ trợ thành lập các trung tâm thử nghiệm, kiểm nghiệm hàng hóa. Đây sẽ là nơi giúp doanh nghiệp Việt đạt các chứng chỉ chất lượng quốc tế, đáp ứng yêu cầu khắt khe của những thị trường khó tính như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản. Nhờ đó, doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí kiểm định, tăng tốc độ gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, VASI đề xuất xây dựng các trung tâm khởi nghiệp hoặc xưởng chế tạo thử theo mô hình các quốc gia phát triển. Doanh nghiệp có thể thuê xưởng để thử nghiệm sản phẩm, xác định chất lượng và công suất trước khi đầu tư quy mô lớn, tránh lãng phí nguồn lực. Mô hình này giúp doanh nghiệp nhỏ có cơ hội tiếp cận công nghệ, máy móc hiện đại mà không phải bỏ ra chi phí đầu tư khổng lồ ngay từ đầu.

Một sáng kiến khác mang tính cộng hưởng là chính sách “mua chung – bán chung”. Theo đó, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ liên kết lại để cùng mua vật tư với số lượng lớn, giảm giá đầu vào và chi phí logistics. VASI kỳ vọng chương trình này có thể giúp giảm giá nguyên phụ liệu từ 5–10%, tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp nội. Hiệp hội cũng đang đàm phán ký kết các bản ghi nhớ với nhà cung cấp vật tư đầu vào để hiện thực hóa kế hoạch.

Về lâu dài, VASI khuyến nghị doanh nghiệp không dừng ở vai trò sản xuất linh kiện mà cần chuyển lên chế tạo cụm chi tiết hoặc sản phẩm hoàn chỉnh. Đây là bước đi giúp doanh nghiệp tăng giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào các thị trường trung gian, đồng thời từng bước hình thành thương hiệu Việt trong lĩnh vực chế tạo.

Ông Hamada Shogo – Tổng Giám đốc Công ty TNHH Daiwa Việt Nam – đánh giá rằng trình độ doanh nghiệp chế tạo Việt Nam đã được nâng lên một tầm cao mới, đủ sức đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường Mỹ, châu Âu và Nhật Bản. Tuy nhiên, bên cạnh chú trọng xuất khẩu, ông đề xuất Việt Nam cần đầu tư phát triển nghiên cứu sản phẩm mới trong nước, tạo nền tảng vững chắc cho ngành công nghiệp hỗ trợ phát triển bền vững.

PV