10:24 16/11/2026

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm mở hướng quản lý linh hoạt, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Việc phân loại thực phẩm theo mức độ nguy cơ trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được kỳ vọng tạo bước chuyển trong phương thức quản lý, giúp tập trung nguồn lực kiểm soát vào những sản phẩm tiềm ẩn rủi ro cao, đồng thời mở ra khả năng giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Phân loại theo nguy cơ, nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là việc cụ thể hóa phương thức quản lý dựa trên phân tích nguy cơ. Đây được xem là hướng hoàn thiện quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, đồng thời tạo cơ sở áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp với đặc điểm từng nhóm thực phẩm.

Theo Điều 42 của dự thảo, thực phẩm được chia thành hai nhóm dựa trên phân tích nguy cơ đối với an toàn thực phẩm, gồm thực phẩm có nguy cơ cao và thực phẩm có nguy cơ thấp. Việc phân tích nguy cơ được áp dụng đối với các tác nhân vi sinh, hóa học, vật lý liên quan đến thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, hương liệu thực phẩm, dụng cụ và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm có khả năng gây hại đến sức khỏe con người.

Dự thảo yêu cầu hoạt động phân tích nguy cơ phải bảo đảm tính khách quan, khoa học, độc lập và minh bạch. Đối với thực phẩm thuộc nhóm nguy cơ cao, việc truy xuất nguồn gốc phải tuân thủ các quy định áp dụng đối với sản phẩm, hàng hóa thuộc nhóm rủi ro cao theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Đáng chú ý, Điều 43 quy định phân tích nguy cơ gồm ba nội dung: đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ. Trong đó, hoạt động quản lý nguy cơ không chỉ căn cứ vào kết quả đánh giá khoa học mà còn xem xét các yếu tố kinh tế, xã hội, khả năng thực thi, chi phí tuân thủ và những yếu tố liên quan khác để lựa chọn chính sách phù hợp.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm mở hướng quản lý linh hoạt tạo thuận lợi cho doanh nghiệp
Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới quản lý thực phẩm theo mức độ nguy cơ, nâng cao hiệu quả kiểm soát và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. (Ảnh minh họa)

Việc đưa chi phí tuân thủ vào quá trình xem xét biện pháp quản lý là nội dung có ý nghĩa đối với doanh nghiệp. Cách tiếp cận này tạo cơ sở để xây dựng các yêu cầu kiểm soát tương ứng với nguy cơ của sản phẩm, hạn chế những thủ tục không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Trả lời báo chí, ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết sự phát triển nhanh của các phương thức sản xuất, kinh doanh, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng đang đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản cách thức quản lý an toàn thực phẩm.

Theo ông Thịnh, dự thảo được xây dựng với trọng tâm chuyển từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ, tăng cường hậu kiểm và ứng dụng dữ liệu số. Kết quả phân tích nguy cơ sẽ là cơ sở để quyết định hoặc điều chỉnh các biện pháp quản lý, từ xây dựng quy định kỹ thuật, kiểm tra thực phẩm nhập khẩu đến truy xuất nguồn gốc và xử lý sự cố.

Việc kiểm soát cũng được định hướng thực hiện xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến đến phân phối, lưu thông và tiêu dùng, thay vì chỉ tập trung vào một số công đoạn riêng lẻ.

Theo dự thảo, Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ hướng dẫn phân tích nguy cơ, ban hành danh mục thực phẩm nguy cơ cao và các biện pháp quản lý tương ứng. Đây là cơ sở quan trọng để hiện thực hóa phương thức quản lý dựa trên bằng chứng khoa học.

Mở hướng giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Bên cạnh việc phân nhóm thực phẩm, dự thảo còn quy định lộ trình triển khai phân tích nguy cơ nhằm bảo đảm tính khả thi khi áp dụng trong thực tế.

Theo Điều 44, Chính phủ quy định lộ trình thực hiện, trong đó ưu tiên những thực phẩm có tỷ lệ cao gây ra sự cố an toàn thực phẩm, đặc biệt là ngộ độc thực phẩm và bệnh truyền qua thực phẩm. Các trường hợp có cảnh báo từ hệ thống giám sát, xuất hiện mối nguy mới hoặc cần cơ sở khoa học để xây dựng quy định kỹ thuật cũng được ưu tiên phân tích. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào những sản phẩm, hoạt động có nguy cơ cao, qua đó nâng cao hiệu quả giám sát và sử dụng hợp lý nguồn lực kiểm tra.

Trong giai đoạn triển khai lộ trình, việc quản lý thực phẩm tiếp tục thực hiện theo Điều 45 với ba phương thức gồm đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm và miễn đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Tuy nhiên, việc phân loại thực phẩm thành hai nhóm nguy cơ cao và thấp không đồng nghĩa sản phẩm thuộc nhóm nguy cơ thấp sẽ mặc nhiên được miễn công bố hoặc giảm thủ tục. Phương thức quản lý cụ thể còn phụ thuộc vào các tiêu chí và quy định tương ứng.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, Điều 47 quy định ba phương thức kiểm tra gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Việc áp dụng và chuyển đổi giữa các phương thức được Chính phủ quy định cụ thể trên cơ sở mức độ nguy cơ an toàn thực phẩm. Từ góc độ doanh nghiệp, phương thức quản lý tương ứng với nguy cơ sản phẩm có thể tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt trong việc giảm thời gian thực hiện thủ tục và chi phí phát sinh không cần thiết.

Một nội dung liên quan là Điều 57 của dự thảo về hậu kiểm an toàn thực phẩm. Theo đó, việc lựa chọn đối tượng hậu kiểm được căn cứ vào kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu thử nghiệm, thông tin sự cố, kết quả giám sát và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Dự thảo cũng yêu cầu hoạt động hậu kiểm phải công khai, minh bạch, không phân biệt đối xử và không được sách nhiễu, gây phiền hà cho tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Cơ chế này có thể góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn, khuyến khích doanh nghiệp chủ động đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và duy trì việc tuân thủ pháp luật.

Dù vậy, để những lợi ích trên trở thành hiện thực, việc xây dựng danh mục thực phẩm nguy cơ cao và tiêu chí phân loại cần bảo đảm cơ sở khoa học, tính minh bạch và khả năng áp dụng thống nhất.

Lê Phong