Với gần 3 tỷ m² đất cùng hàng trăm nghìn m² nhà thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang được rà soát, xử lý, mở ra dư địa lớn để khai thác hiệu quả tài sản công, đưa nguồn lực vào phát triển.
Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ cho thấy Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang quản lý tới 1.645 cơ sở nhà, đất, với tổng diện tích đất lên tới 2,9748 tỷ m² và diện tích nhà khoảng 2,918 triệu m². Trong số này, 198 cơ sở được xác định là nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, với tổng diện tích đất gần 1,966 triệu m² và diện tích nhà hơn 154.858 m².
Những con số trên không đơn thuần phản ánh quy mô tài sản công đang được quản lý mà còn cho thấy một nguồn lực rất lớn có thể được khai thác, chuyển đổi công năng hoặc đưa vào sử dụng hiệu quả hơn nếu quá trình xử lý được đẩy nhanh.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường (ảnh: mae.gov.vn)
Gần 3 tỷ m² đất, nhưng còn hàng trăm cơ sở chưa hoàn tất phương án
Theo kết luận thanh tra, trước khi hợp nhất tổ chức bộ máy, hai Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã triển khai rà soát, kiểm kê và lập phương án sắp xếp tài sản công. Sau khi hợp nhất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát tổng thể 1.645 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý.
Trong tổng số này, 1.488 cơ sở nhà, đất do Bộ đang quản lý. Có 1.063 cơ sở đã được phê duyệt phương án sắp xếp lại, xử lý, trong khi 425 cơ sở vẫn chưa được phê duyệt phương án. Riêng 425 cơ sở này có tổng diện tích đất lên tới 2,918 tỷ m² và diện tích nhà khoảng 1,423 triệu m².
Đây là phần tài sản đặc biệt đáng chú ý bởi diện tích rất lớn vẫn chưa hoàn tất phương án xử lý. Thanh tra Chính phủ đánh giá việc còn 425 cơ sở chưa hoàn thành phương án sắp xếp, xử lý nhà, đất là chưa thực hiện đúng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Bên cạnh đó, có 198 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, được Bộ phê duyệt phương án chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý. Trong số này, 157 cơ sở được chuyển giao toàn bộ, với diện tích đất hơn 1,854 triệu m² và diện tích nhà gần 139.771 m²; 41 cơ sở được chuyển giao một phần.
Tuy nhiên, đến thời điểm kết thúc thanh tra trực tiếp ngày 20/6/2026, việc bàn giao vẫn chưa hoàn tất. Bộ chưa bàn giao được 177 cơ sở nhà, đất dôi dư về địa phương quản lý, xử lý, chậm so với kế hoạch đề ra.
Điều này cho thấy khoảng cách giữa việc xác định tài sản dôi dư và đưa tài sản đó vào trạng thái có thể khai thác vẫn còn khá lớn. Trong quản lý tài sản công, chậm xử lý không chỉ kéo dài chi phí quản lý mà còn làm chậm khả năng đưa nguồn lực đất đai vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Đáng chú ý, kết luận thanh tra còn chỉ ra 18 cơ sở nhà, đất bị bỏ trống, không sử dụng trên 12 tháng, với tổng diện tích đất hơn 223.497 m² và 1.475 m² nhà. Ngoài ra, 14 cơ sở bị lấn, chiếm với tổng diện tích đất hơn 579.243 m².
Đây là những dấu hiệu cho thấy hiệu quả sử dụng tài sản công chưa tương xứng với quy mô nguồn lực đang nắm giữ. Không chỉ vậy, thanh tra phát hiện 3 cơ sở nhà, đất thuộc 2 đơn vị được cho mượn không đúng quy định. Đáng chú ý, tại một trường hợp, cá nhân được cho mượn đất sau đó cho thuê lại và số tiền thu được do cá nhân tự khai lên tới 176,15 triệu đồng.
Những trường hợp này đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt hơn quá trình chuyển đổi, cho thuê, cho mượn và khai thác tài sản công, đặc biệt trong bối cảnh đất đai ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng đối với đầu tư và phát triển.
49 cơ sở có thể “khơi thông” nguồn lực ngay
Điểm đáng chú ý trong kết luận thanh tra là không phải toàn bộ tài sản dôi dư đều cần thời gian dài để xử lý.
Thanh tra Chính phủ xác định có 49 cơ sở nhà, đất dôi dư, với tổng diện tích đất 290.072 m² và diện tích nhà 27.368 m², có thể khơi thông nguồn lực. Trong đó, 29 cơ sở, với 134.634 m² đất và 17.088 m² nhà, được đánh giá có thể xử lý ngay do đã có quyết định chuyển giao về địa phương, không còn vướng mắc và có thể đưa vào khai thác, sử dụng.
Đây có thể xem là phần tài sản có khả năng tạo ra kết quả nhanh nhất nếu các thủ tục được hoàn thiện. Thay vì tiếp tục để đất và nhà bỏ trống hoặc kéo dài tình trạng chờ xử lý, việc bàn giao, xác lập trách nhiệm quản lý và đưa vào sử dụng sẽ giúp giảm lãng phí nguồn lực.
Tuy nhiên, để biến quỹ nhà, đất này thành nguồn lực thực tế, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc bàn giao. Địa phương tiếp nhận cần xác định rõ phương án sử dụng phù hợp, bảo đảm tài sản được khai thác đúng mục đích, công khai, minh bạch và hiệu quả.
Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh tiến độ, phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố để rà soát hồ sơ và bàn giao ngay 156 cơ sở nhà, đất đã có quyết định chuyển giao. Đồng thời, Bộ phải khẩn trương rà soát để phê duyệt phương án sắp xếp đối với 425 cơ sở chưa có phương án theo quy định.
Với các cơ sở có sai phạm hoặc quyết định chuyển giao chưa chính xác, yêu cầu xử lý cũng được đặt ra rõ ràng. Thanh tra đề nghị rà soát những bất cập tại các quyết định chuyển giao 21 cơ sở nhà, đất cho địa phương, bảo đảm phù hợp quy định.
Đặc biệt, đối với trường hợp cho mượn, cho thuê lại nhà, đất trái quy định, Thanh tra Chính phủ yêu cầu kiểm tra, xác định số tiền cá nhân thu được, thu hồi để nộp ngân sách nhà nước; đồng thời chấm dứt tình trạng cho mượn tài sản công trái quy định.
Ở góc độ rộng hơn, việc xử lý quỹ nhà, đất sau sắp xếp không chỉ là câu chuyện thu hồi hoặc bàn giao tài sản. Đây còn là bài toán phân bổ lại nguồn lực. Những khu đất phù hợp có thể được đưa vào sử dụng cho các mục tiêu công; những tài sản không còn nhu cầu sử dụng có thể được xử lý theo quy định để tránh tiếp tục phát sinh chi phí và rủi ro quản lý.
Để làm được điều đó, dữ liệu tài sản phải chính xác. Thế nhưng kết luận thanh tra cho thấy vẫn tồn tại những bất cập trong kiểm kê, hạch toán và cập nhật dữ liệu. Có 4 cơ sở đã bàn giao về địa phương nhưng chưa hạch toán giảm giá trị tài sản; 6 cơ sở chưa được hạch toán, theo dõi đầy đủ quyền sử dụng đất và tài sản trên đất.
Thanh tra cũng phát hiện 39/182 hồ sơ cơ sở dôi dư khi sắp xếp không có báo cáo kê khai theo quy định; 42/182 hồ sơ không có biên bản kiểm tra hiện trạng. Đáng chú ý, 182 quyết định chuyển giao nhà, đất về địa phương không ghi thông tin về nguyên giá và giá trị còn lại của tài sản.
Như vậy, để “đánh thức” nguồn lực đất công, bài toán đầu tiên vẫn là làm sạch dữ liệu, hoàn thiện hồ sơ và xác lập rõ trách nhiệm quản lý. Đây là điều kiện nền tảng để quá trình xử lý tài sản diễn ra minh bạch, hạn chế thất thoát và tạo giá trị thực tế.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường siết chặt kỷ cương quản lý tài sản công, hoàn thiện quy trình, tăng cường thống kê, kế toán và cập nhật dữ liệu; đồng thời kiểm tra các cơ sở bỏ trống, sử dụng không hiệu quả để sớm đưa vào khai thác, sử dụng, tránh lãng phí.
Phượng Hòa