Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều tồn tại trong quản lý, sử dụng nhà, đất công tại Quảng Ngãi và Kon Tum trước sắp xếp, từ hồ sơ pháp lý, cho thuê, đấu giá đến xử lý tài sản bỏ trống. Cơ quan chức năng được yêu cầu làm rõ trách nhiệm, thu hồi các khoản thất thoát và nhanh chóng đưa tài sản vào khai thác.
Thanh tra Chính phủ vừa thông báo Kết luận thanh tra số 328/KL-TTCP ngày 22/6/2026 về việc phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng các cơ sở nhà, đất của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước quản lý tại tỉnh Quảng Ngãi. Thông báo được ban hành ngày 1/10/2026 theo quy định của Luật Thanh tra năm 2025.
Kết luận cho thấy công tác quản lý, sử dụng nhà, đất công tại địa bàn còn nhiều tồn tại, từ hoàn thiện hồ sơ pháp lý, quản lý cho thuê, đấu giá, thực hiện phương án sắp xếp đến xử lý các cơ sở bỏ trống, sử dụng không hiệu quả. Trách nhiệm được xác định thuộc nhiều cơ quan, đơn vị và cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ.
Theo báo cáo của UBND tỉnh, tổng số cơ sở nhà, đất do các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước cấp tỉnh quản lý đã được Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt phương án sắp xếp lại và xử lý là 5.090 cơ sở, gồm 3.117 cơ sở thuộc Quảng Ngãi trước sắp xếp và 1.973 cơ sở thuộc Kon Tum. Tổng diện tích xây dựng khoảng 2,62 triệu m², diện tích sàn sử dụng hơn 3,8 triệu m² và diện tích đất hơn 85,38 triệu m².
Trong số này, 4.300 cơ sở được giữ lại tiếp tục sử dụng; 490 cơ sở điều chuyển; 59 cơ sở thu hồi; 121 cơ sở thực hiện bán tài sản trên đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất; 96 cơ sở chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý và 24 cơ sở tạm giữ lại tiếp tục sử dụng.
UBND tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành quyết định miễn tiền thuê đất đối với diện tích 367.969 m² để thực hiện dự án nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất nhưng dự án không đủ điều kiện miễn tiền thuê đất theo quy định được viện dẫn trong kết luận (ảnh: PetroTimes)
Nhiều bất cập trong quản lý, khai thác nhà đất công
Một trong những nhóm tồn tại được Thanh tra Chính phủ chỉ ra là hồ sơ pháp lý của một số cơ sở nhà, đất chưa hoàn thiện. Một số xã chưa hoàn thiện hồ sơ địa chính để quản lý đất công ích; có địa phương chưa đăng ký vào hồ sơ địa chính đối với đất chưa sử dụng. Dữ liệu về cơ sở nhà, đất cũng chưa được cập nhật đầy đủ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công theo quy định.
Đáng chú ý, tình trạng quản lý nhà thuộc sở hữu Nhà nước cho thuê còn phát sinh nhiều vấn đề. Một số trường hợp còn nợ tiền thuê nhà kéo dài nhiều năm; có cơ sở chưa có hợp đồng cho thuê, hợp đồng đã hết hạn nhưng chưa được gia hạn, người thuê không trả lại nhà hoặc chưa thanh toán đầy đủ tiền thuê. Thanh tra Chính phủ xác định việc xử lý tại một số cơ quan, đơn vị chưa đúng quy định.
Năm 2019, UBND tỉnh Quảng Ngãi còn quyết định miễn, giảm 454,5 triệu đồng tiền thuê nhà cho Công ty Phát hành sách và Văn hóa tổng hợp Quảng Ngãi nhưng không đúng đối tượng được miễn, giảm theo quy định.
Đối với đất công ích và đất nông nghiệp do cấp xã quản lý, kết luận cho thấy một số địa phương chưa chặt chẽ về trình tự, thủ tục cho thuê. Có trường hợp hợp đồng thiếu thông tin về số tiền thuê, không đóng dấu, không bàn giao đất trên thực địa hoặc không có quyết định cho thuê đất. Một số nơi chưa thực hiện đầy đủ quy trình đấu giá, không có biên bản đấu giá hoặc chưa phê duyệt kết quả đấu giá theo quy định.
Công tác xử lý các cơ sở nhà, đất sau khi được phê duyệt phương án sắp xếp cũng còn chậm. Một số cơ sở thuộc diện điều chuyển nhưng chậm ban hành quyết định; cơ sở thuộc diện thu hồi nhưng chưa hoàn tất thủ tục. Có nơi đã được phê duyệt phương án đấu giá tài sản trên đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng chậm triển khai. Một số diện tích đất quy hoạch thương mại, dịch vụ chưa được đưa vào sử dụng hiệu quả.
Thanh tra Chính phủ cũng lưu ý tình trạng cơ sở nhà, đất bỏ trống, sử dụng kém hiệu quả hoặc không còn nhu cầu sử dụng nhưng chậm được xử lý. Một số trường học cũ bỏ trống chưa được thu hồi; có cơ sở sau khi được sắp xếp lại vẫn chậm hoàn tất thủ tục.
Riêng đối với 12 cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý, sử dụng cơ sở nhà, đất được thanh tra trực tiếp, kết luận ghi nhận 27 cơ sở nhà, đất bỏ trống. Trong đó có nhiều cơ sở giáo dục, trụ sở và cơ sở sự nghiệp không còn nhu cầu sử dụng. Ngoài ra, 6 cơ sở đã được phê duyệt phương án thu hồi nhưng chưa hoàn thành thủ tục; 4 cơ sở đã được phê duyệt phương án đấu giá tài sản trên đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng chậm triển khai.
Yêu cầu thu hồi tiền, làm rõ trách nhiệm
Một nội dung đáng chú ý khác liên quan đến nghĩa vụ tài chính. Thanh tra Chính phủ xác định UBND tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành quyết định miễn tiền thuê đất đối với diện tích 367.969 m² để thực hiện dự án nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất nhưng dự án không đủ điều kiện miễn tiền thuê đất theo quy định được viện dẫn trong kết luận.
Bên cạnh đó, Ban quản lý các cảng cá chưa nộp vào ngân sách nhà nước 7.527 triệu đồng tiền thuê đất và 972,5 triệu đồng tiền phạt chậm nộp, tính từ năm 2017 đến thời điểm thanh tra.
Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu xử lý khoản 63,497 triệu đồng do thanh toán sai quy định về chi phí bảo hiểm công trình trong dự án xây dựng Trụ sở làm việc của UBND tỉnh, các sở, ban, ngành và hạng mục phụ trợ.
Theo kết luận, nguyên nhân của các tồn tại gồm cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, hệ thống chính sách về quản lý, sử dụng tài sản công liên quan đến nhiều lĩnh vực như đất đai, đầu tư, đấu giá, quy hoạch, xây dựng và thường xuyên được sửa đổi, bổ sung. Một số cơ sở nhà, đất được hình thành từ trước năm 1993, thậm chí trước năm 1975, thiếu hồ sơ pháp lý hoặc chưa xác định rõ ranh giới. Dịch Covid-19 cũng ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án, đấu giá và phương án sắp xếp, xử lý tài sản.
Về chủ quan, Thanh tra Chính phủ cho rằng một số địa phương còn lúng túng trong quản lý, sử dụng nhà, đất sau sắp xếp tổ chức bộ máy; một số cơ quan, đơn vị chưa quan tâm đúng mức, chưa chủ động đề xuất và thực hiện phương án xử lý. Nhân lực làm công tác tham mưu quản lý tài sản công còn hạn chế, trong khi một bộ phận cán bộ chưa có chuyên môn sâu về đất đai và tài sản công. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng cũng còn hạn chế.
Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm đối với các tồn tại thuộc UBND tỉnh Quảng Ngãi trước sắp xếp, UBND tỉnh Kon Tum, các sở, ngành tham mưu, UBND các địa phương liên quan, chủ đầu tư dự án, các cơ quan, tổ chức, đơn vị trực tiếp quản lý, sử dụng nhà, đất cùng các tập thể, cá nhân theo từng thời kỳ.
Đẩy nhanh xử lý tài sản bỏ trống
Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm và xử lý hoặc kiến nghị xử lý đối với các tổ chức, cá nhân liên quan.
Địa phương được yêu cầu rà soát, hoàn thiện phương án sắp xếp, xử lý nhà, đất; xử lý dứt điểm các cơ sở bỏ trống, sử dụng kém hiệu quả hoặc không đúng mục đích; tăng cường thanh tra, kiểm tra để hạn chế thất thoát, lãng phí.
Đặc biệt, đối với cơ sở nhà, đất bỏ trống quá 12 tháng liên tục hoặc đất chậm đưa vào sử dụng 24 tháng so với tiến độ dự án, cơ quan chức năng phải xác định nguyên nhân, trách nhiệm và hậu quả để xử lý theo quy định; đồng thời có phương án sớm đưa tài sản vào khai thác, sử dụng.
Các cơ quan liên quan cũng được yêu cầu hoàn thiện hồ sơ pháp lý về nhà, đất; rà soát các trường hợp chưa ký hợp đồng, chậm trả tiền thuê nhà; thu hồi 454,5 triệu đồng miễn, giảm tiền thuê nhà không đúng quy định. Đồng thời, phải xử lý việc miễn tiền thuê đất không đúng quy định tại dự án Nhà máy lọc dầu Dung Quất và thu hồi đầy đủ 7.527 triệu đồng tiền thuê đất cùng 972,5 triệu đồng tiền phạt chậm nộp tại các cảng cá.
Bộ Tài chính được giao chủ trì rà soát, tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý, sử dụng tài sản công; hướng dẫn xác định giá cho thuê, giá khởi điểm đấu giá tài sản công và nghiên cứu giải pháp tháo gỡ các điểm nghẽn trong chuyển đổi công năng, xử lý nhà, đất dôi dư.
Kết luận thanh tra cho thấy việc quản lý nhà, đất công tại Quảng Ngãi còn nhiều điểm cần khắc phục, đặc biệt ở khâu pháp lý, khai thác và xử lý tài sản dôi dư. Trọng tâm thời gian tới là làm rõ trách nhiệm, thu hồi đầy đủ các khoản phải nộp và đưa nguồn lực công vào sử dụng hiệu quả, đúng quy định.
Phượng Hòa