Vở diễn “Giấc mơ Ếch xanh” của Nhà hát Sân khấu Truyền thống Hải Phòng đoạt Huy chương Vàng tập thể tại Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm lần thứ VI - 2025, đánh dấu bước tiến nổi bật của sân khấu đất Cảng.
Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm lần thứ VI - 2025 khép lại tối 30/11 tại Nhà hát Phạm Thị Trân (Ninh Bình) sau 15 ngày diễn ra sôi động tại Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình và TP Hồ Chí Minh. Đây được xem là kỳ liên hoan có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, với sự tham gia của gần 30 đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp trong và ngoài nước, cùng hơn 1.000 nghệ sĩ biểu diễn. 19 vở diễn của Việt Nam và 8 tác phẩm quốc tế đã tạo nên một không gian nghệ thuật đa sắc, nơi các phương thức biểu đạt mới được thử nghiệm, các hình thức kết hợp táo bạo được trình diễn, và nơi các biểu tượng văn hoá truyền thống được “đặt vào lò luyện” của sáng tạo đương đại.
Trong dòng chảy chung ấy, “Giấc mơ Ếch xanh” không chỉ góp mặt mà còn tạo ra một dấu ấn đậm nét, trở thành một trong những vở diễn được nhắc đến nhiều nhất trong suốt thời gian liên hoan. Đó không chỉ là sự công nhận về chuyên môn, mà còn là biểu tượng cho một quá trình lặng thầm đổi mới của sân khấu Hải Phòng, nơi nghệ sĩ không ngừng thử nghiệm, làm mới mình, và dấn thân vào những ý tưởng táo bạo để tạo nên giá trị mới cho nghệ thuật truyền thống.
“Giấc mơ Ếch xanh” được xây dựng trên một hình tượng giản dị: cuộc sống của những loài vật trong hệ sinh thái ruộng đồng, ao hồ. Nhưng dưới bàn tay sáng tạo của tập thể nghệ sĩ, vở diễn đã vượt khỏi ranh giới của câu chuyện thiếu nhi hay hài ngắn, trở thành một tác phẩm mang hơi thở thời đại. Từ Ếch xanh, Cụ Cóc đến các nhân vật như Quỷ rác, Nhái hoa hay Chão chuộc vợ… mỗi hình tượng đều vừa mang tính ẩn dụ, vừa phản ánh những vấn đề nhức nhối của xã hội hiện đại: ô nhiễm môi trường, sự suy thoái của tự nhiên, lòng tham và sự vô trách nhiệm của con người. Ngôn ngữ nghệ thuật được sử dụng không theo lối minh hoạ trực tiếp, mà khéo léo lồng ghép những chi tiết mang tính hàm ý, tạo nên các tầng nấc ý nghĩa, để mỗi khán giả khi rời ghế đều mang theo cho mình một suy ngẫm riêng.
Một trong những điểm mạnh làm nên sức hút của vở diễn chính là hình thức sân khấu thử nghiệm được áp dụng triệt để. Các yếu tố truyền thống, như âm nhạc dân gian, nhịp điệu câu chuyện đặc trưng của sân khấu cổ truyền, kỹ thuật diễn xuất hình thể, được kết hợp với các giải pháp dàn dựng hiện đại như ánh sáng tạo hình, âm thanh điện tử, nhịp chuyển cảnh nhanh, yếu tố kịch hình thể và kịch kể chuyện phi tuyến. Nhà hát Sân khấu Truyền thống Hải Phòng đã chứng minh rằng sân khấu truyền thống, nếu biết làm mới mình, hoàn toàn có thể trở thành một kênh thể nghiệm giàu tiềm năng mà không đánh mất bản sắc.
Kết quả mà “Giấc mơ Ếch xanh” đạt được tại liên hoan năm nay đã khẳng định điều đó. Ban giám khảo trao Huy chương Vàng tập thể cho vở diễn, một giải thưởng không chỉ ghi nhận chất lượng nghệ thuật mà còn đánh giá cao sự đồng nhất trong tư duy dàn dựng, tinh thần sáng tạo và sự chuyên nghiệp của toàn bộ ê-kíp. Bên cạnh đó, vở diễn còn giành được hai Huy chương Vàng cá nhân cho vai Ếch xanh và Cụ Cóc; ba Huy chương Bạc cho các vai Quỷ rác, Nhái hoa và Chão chuộc vợ. Nghệ sĩ Như Sơn nhận giải thưởng Thiết kế ánh sáng xuất sắc, minh chứng rõ nét cho yếu tố kỹ thuật đã đóng vai trò quan trọng như thế nào trong việc tạo nên bản sắc thị giác của vở diễn.
Những giải thưởng này không chỉ là phần thưởng xứng đáng cho nỗ lực lao động nghệ thuật của các diễn viên, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về cách làm nghề của Nhà hát Sân khấu Truyền thống Hải Phòng: nghiêm túc, kiên trì, sáng tạo và có tầm nhìn. Ở thời điểm mà sân khấu truyền thống trong cả nước đối mặt với nhiều thách thức, từ khán giả ít, kinh phí eo hẹp đến việc khó tiếp cận giới trẻ, sự xuất hiện của một vở diễn mang tinh thần thử nghiệm thành công như “Giấc mơ Ếch xanh” cho thấy nỗ lực vượt lên giới hạn của chính mình.
Sự thành công của vở diễn cũng mở ra một bài học quan trọng: nghệ thuật truyền thống chỉ thực sự sống khi nó được đặt trong dòng chảy của thời đại. Không thể giữ khư khư mô hình biểu diễn cũ, càng không thể “lai tạp” tùy tiện. Điều cần nhất là tư duy tiếp cận: hiểu rõ giá trị cốt lõi của truyền thống để bảo tồn, đồng thời mạnh dạn đưa vào các yếu tố mới để tạo sức sống. “Giấc mơ Ếch xanh” là một ví dụ cho sự cân bằng ấy – giữa cũ và mới, giữa di sản và sáng tạo, giữa tinh thần dân gian và tiếng nói của con người hiện đại.
Nếu xem liên hoan sân khấu thử nghiệm như một tấm gương phản chiếu các xu hướng nghệ thuật đương đại, thì vở diễn của Hải Phòng là một mảnh ghép tiêu biểu cho sự hội nhập. Vở diễn không dựa vào “sắc màu địa phương” để gây chú ý, mà đi từ những vấn đề chung của nhân loại: ô nhiễm, lối sống tiêu thụ, sự phá vỡ cân bằng tự nhiên. Đây chính là cách mà sân khấu truyền thống có thể bước ra thế giới: thông qua các câu chuyện mang tính toàn cầu, được kể bằng ngôn ngữ nghệ thuật đặc sắc của dân tộc.
Ở góc độ rộng hơn, thành công của “Giấc mơ Ếch xanh” còn góp phần nâng cao vị thế của nghệ thuật Hải Phòng. Từ lâu, sân khấu Hải Phòng vẫn được đánh giá cao về lực lượng nghệ sĩ giàu nghề và tinh thần sáng tạo. Nhưng để bước ra sân chơi quốc tế và tạo dấu ấn sâu đậm như năm nay đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cách thức tổ chức bài bản và tư duy hội nhập. Huy chương Vàng tập thể là sự ghi nhận cho cả một quá trình chứ không chỉ là kết quả của một đêm diễn. Nó là thành quả của nhiều năm kiên trì đổi mới, tái cấu trúc, đào tạo diễn viên trẻ và ứng dụng công nghệ vào biểu diễn.
Liên hoan năm nay cũng mở ra một gợi ý quan trọng cho các nhà hát truyền thống khác: muốn tồn tại và phát triển, sân khấu phải bước ra ngoài khuôn khổ của mình. Các nghệ sĩ cần không gian thử nghiệm để khám phá những biên độ mới của nghệ thuật; các tác phẩm cần được đầu tư bài bản để vừa mang tính truyền thống, vừa chạm đến các vấn đề của xã hội đương đại. Khán giả trẻ, vốn là thách thức lớn nhất của sân khấu truyền thống, chỉ có thể tiếp nhận tác phẩm khi họ nhìn thấy trong đó hơi thở của cuộc sống và sự gần gũi với trải nghiệm hiện tại của chính mình.
Trong bối cảnh ấy, “Giấc mơ Ếch xanh” không chỉ đơn thuần là một vở diễn đoạt giải. Nó còn trở thành một minh chứng mạnh mẽ cho hướng phát triển bền vững của sân khấu truyền thống Hải Phòng nói riêng và sân khấu Việt Nam nói chung: bảo tồn không phải là giữ nguyên, mà là tiếp tục nuôi dưỡng giá trị cũ bằng sức mạnh của sáng tạo mới; hội nhập không phải là đánh mất mình, mà là mở rộng không gian biểu đạt để tiếng nói nghệ thuật của dân tộc vang xa hơn.
Kỳ liên hoan kết thúc, nhưng dư âm của “Giấc mơ Ếch xanh” chắc chắn còn kéo dài. Không chỉ vì những tấm huy chương lấp lánh, mà bởi những gì vở diễn để lại: niềm tin vào sự đổi mới, hy vọng vào sức sống của sân khấu truyền thống, và khẳng định rằng những giá trị chân thật luôn tìm được đường đi vào trái tim khán giả - dù bằng lối kể chuyện cổ truyền hay ngôn ngữ thử nghiệm đương đại.
Đình Sáng