Thực tế cho thấy, những năm gần đây bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ về số lượng, giao dịch tài chính tại Việt Nam hiện đang tồn tại nhiều vấn đề, trong đó, nổi bật là các vấn đề ảnh hưởng tới quyền lợi của người tiêu dùng.
"Ma trận" dịch vụ tài chính tiêu dùng
Trong những năm gần đây, sự phát triển nhanh chóng về cả số lượng, chất lượng, hình thức tiếp cận của các sản phẩm và dịch vụ tài chính tại Việt Nam đã giúp hoạt động kinh tế trong nước phát triển, đồng thời còn góp phần hỗ trợ người dân ổn định và nâng cao đời sống.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ về số lượng, giao dịch tài chính tại Việt Nam hiện đang tồn tại nhiều vấn đề, trong đó, nổi bật là các vấn đề ảnh hưởng tới quyền lợi của người tiêu dùng.
Theo thống kê sơ bộ, trên không gian mạng có hơn 200 ứng dụng cho vay trực tuyến thông qua website, qua các ứng dụng (app) trên điện thoại di động, trong số đó có nhiều app cho vay tiền không được cơ quan nhà nước quản lý, dẫn đến nhiều trường hợp người tiêu dùng bị “sập bẫy tín dụng đen”. Hành vi lừa đảo này cần được cảnh báo và nhắc nhở.
Chia sẻ tại tọa đàm “Bảo vệ người tiêu dùng tài chính: Thực trạng và giải pháp”, ông Vũ Văn Trung - Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho biết, vai trò của công nghệ với các nền tảng mạng xã hội làm cho việc tiếp cận thông tin nói chung và vấn đề tài chính tiêu dùng được xử lý nhanh hơn, thuận tiện hơn. Tuy nhiên, do sự phát triển của không gian mạng với “muôn hình vạn trạng” các ứng dụng, cùng rất nhiều các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động kinh doanh cho vay tài chính tiêu dùng khiến người tiêu dùng bối rối trước “ma trận” về dịch vụ này.
Với ma trận này, người tiêu dùng của Việt Nam cũng như các nước trên thế giới luôn luôn là thế yếu, thế bị động. Do đó, quyền lợi người tiêu dùng thường bị xâm hại. “Theo tôi đây là hệ quả tất yếu và là vấn đề đáng báo động trước hết đối với người tiêu dùng và sau đó là cơ quan quản lý nhà nước cũng như các tổ chức xã hội, các đơn vị tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”. Ông Trung nói.
Chính vì vậy, chúng ta cần có những giải pháp hữu hiệu để ổn định thị trường tài chính tiêu dùng đang hỗn độn như hiện nay, làm sao để thị trường này đi vào trật tự, theo mong muốn của Đảng, Nhà nước cũng như nguyện vọng của người tiêu dùng.
Ông Vũ Văn Trung - Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam (Ảnh: Báo Công Thương)
Thực tế người tiêu dùng của Việt Nam nói chung, trong đó có người tiêu dùng tài chính vấn đề tiếp cận được các thông tin của các tổ chức, cá nhân tham gia vào thị trường tài chính tiêu dùng là chưa đủ. Có thể có nhiều đối tượng đã tiếp cận được thông tin, nhưng với số lượng rất ít và không đầy đủ.
Cũng chính vì tiếp cận thông tin không đầy đủ, cho nên người tiêu dùng khi tham gia vào thị trường này gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí có nhiều trường hợp “sập bẫy” của các tổ chức, cá nhân kinh doanh, làm ăn bất chính. Điều này là thực tế và đã xảy ra nhiều trong xã hội.
Do đó, để nói giao dịch tài chính có công bằng hay không? Thì tôi phải khẳng định làm sao công bằng được khi mà ngoài các tổ chức, cá nhân làm ăn chân chính, đúng pháp luật thì cũng có nhiều tổ chức, cá nhân kinh doanh mờ ám, không minh bạch,… thế nên thị trường này và các giao dịch tài chính của người tiêu dùng chưa thể gọi là công bằng.
Giải pháp hạn chế rủi ro
Về vấn đề bảo vệ người tiêu dùng, ông Trung cho biết, hiện nay, các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xã hội, trong đó có Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam luôn xác định trách nhiệm của mình trong việc tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi quyền lợi của người tiêu dùng bị xâm phạm.
Cụ thể, như Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương) là cơ quan quản lý nhà nước, trực tiếp làm và làm nhiều nhất. Chúng ta cũng đã nghe các thông tin về tình hình tiếp nhận, giải quyết khiếu nại của Cục, thì đây chính là cơ quan mà người tiêu dùng nói chung và người tiêu dùng tài chính nói riêng có thể phán ảnh khi bị xâm phạm về lợi ích.
Bên cạnh đó, về phía Hội Bảo vệ người tiêu dùng chúng tôi cũng có 53 Hội thành viên ở khắp các tỉnh, thành phố. Đặc biệt, Trung ương Hội cũng có văn phòng tư vấn, tiếp nhận khiếu nại tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh. Chúng tôi cũng thường xuyên tiếp nhận những khiếu nại của người tiêu dùng, trong đó có những khiếu nại của người tiêu dùng về lĩnh vực tài chính.
Đại diện Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng, hiện nay ta không vướng về mặt cơ chế, bộ máy thực hiện cũng tốt. Tuy nhiên, tình hình người tiêu dùng tài chính vẫn bị xâm phạm thì cần tuyên truyền, giáo dục kiến thức pháp luật và những kỹ năng về tiêu dùng tài chính cho người tiêu dùng.
Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam dù có hệ thống các cấp Hội địa phương trên khắp cả nước, nhưng hiện nay việc tiếp cận những thông tin, đồng thời tổ chức, giáo dục tuyên truyền về tiêu dùng tài chính không hề đơn giản. Bởi, ngoài cơ chế hoạt động của Hội do kinh phí có khó khăn. Hơn nữa, nhiều khi chúng ta mới chỉ tuyên truyền được ở vùng đô thị, còn người dân ở vùng sâu, vùng xa rất khó tiếp cận và thông tin đến những đối tượng này cũng rất khó.
Thế nhưng ở khu vực này, vì đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, dẫn đến việc người dân vay tài chính nhiều. Do đó, tới đây Hội sẽ cố găng tổ chức sâu rộng hơn việc tuyên truyền, giáo dục tài chính đến các đối tượng tại vùng sâu, vùng xa để bà con có nhận thức đủ về vấn đề tài chính tiêu dùng và có những kỹ năng để tránh những rủi ro không đáng có.
“Tôi nghĩ đây là nhiệm vụ lớn và chắc chắn ngày 1 ngày 2 chúng ta chưa thể phủ khắp toàn quốc. Nhưng tôi mong rằng, dân số Việt Nam hiện nay khoảng 1 triệu dân, chúng ta tuyên truyền, giáo dục dần dần cố gắng phủ khắp được 50% số dân là sự thành công lớn và cũng cần rất nhiều thời gian. Tuy nhiên Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam vẫn đặt mục tiêu phải tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến đến người tiêu dùng vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo để họ hiểu nhiều hơn, biết nhiều hơn, kỹ hơn về tiêu dùng tài chính”, ông Trung chia sẻ.
Tại tọa đàm ông Hồ Tùng Bách - Phó Trưởng phòng Bảo vệ người tiêu dùng, Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương) cho biết, bên cạnh các vấn đề thiếu hụt nêu trên thì theo ghi nhận của chúng tôi, Việt Nam chưa có hoặc chưa thực hiện thường xuyên, liên tục các hoạt động giáo dục đào tạo, nâng cao nhận thức cũng như tập huấn kỹ năng tiêu dùng tài chính cho người tiêu dùng. Đặc biệt là đối với nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương như: Người già, trẻ em, người ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa…
Vấn đề này rất quan trọng, vì tài chính tiêu dùng là lĩnh vực có yếu tố chuyên môn phức tạp, yêu cầu người sử dụng phải có kiến thức cơ bản nhất định để sử dụng đúng, nếu không sẽ gây ra rủi ro, thậm trí dẫn đến những hệ lụy không chỉ cho bản thân người tiêu dùng về mặt tài chính mà đôi lúc còn ảnh hưởng đến mặt sức khỏe, danh dự không chỉ của người đi vay mà còn liên quan đến người thân, gia đình, đồng nghiệp của người đi vay,…
Một vấn đề nữa mà ông Bách muốn chia sẻ là trong quá trình thực hiện công tác bảo vệ người tiêu dùng, qua nghiên cứu tại một số nước có nền kinh tế phát triển như Mỹ, Úc, Nhật,… các quốc gia này đều chú trọng đến công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tài chính. Ví dụ: Mỹ, Nhật có cơ quan nhà nước riêng về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tài chính. Còn Úc có các tổ chức, Hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tài chính để giải quyết riêng các khiếu nại về tài chính…
Điều đó cho thấy, vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tài chính là vấn đề song hành với sự phát triển của nền kinh tế, là vấn đề mà Việt Nam trong thời gian sớm nhất cần tìm ra những giải pháp phù hợp để đảm bảo sự phát triển toàn diện của nền kinh tế.
Anh Đào