Giáo dục trải nghiệm: Không kiểm soát chặt sẽ dễ bị biến tướng, nặng về thu mà quên đi chất lượng

Hoạt động ngoại khóa đang trở thành phong trào, thành các cuộc thi mang tính hình thức ở nơi này, nơi kia do không được các cấp quản lý hiểu đúng, chỉ đạo thực hiện đúng đang tạo ra tiền lệ xấu. Hiệu quả thì ít mà khiến dư luận bức xúc thì nhiều.

Những ngày gần đây, câu chuyện hơn 50 em học sinh Trường tiểu học Kim Giang (phường Kim Giang, quận Thanh Xuân, Hà Nội) bị ngộ độc thực phẩm khi có dấu hiệu nôn mửa và phải đưa đi bệnh viện cấp cứu sau chuyến dã ngoại ở Gia Lâm càng khiến dư luận đặt ra nhiều câu hỏi đối với hoạt động giáo dục trải nghiệm, dã ngoại của ngành giáo dục. Dư luận xã hội càng bức xúc hơn khi các hoạt động này đang không mang lại nhiều hiệu quả, con trẻ "mất an toàn", trong khi việc “lạm thu” lại bùng phát. Có lẽ, cũng cần phải xem xét lại và chấn chỉnh nghiêm túc hoạt động này.

Hiểu thế nào cho đúng bản chất?

Hoạt động trải nghiệm xuất hiện trong một số văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong những năm gần đây, và hiện được nhiều trường học, cơ sở giáo dục thực hiện.

Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm 2018 theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, hoạt động trải nghiệm được xếp vào nhóm môn học bắt buộc trải từ bậc tiểu học đến bậc trung học phổ thông. Thông tư này cũng xác định các lớp từ 1 đến 12 đều được phân bổ 105 tiết/năm học.

Hơn 50 học sinh trường tiểu học Kim Giang nghi bị ngộ độc thực phẩm Sau khi đi dã ngoại về hơn 50 học sinh Trường tiểu học Kim Giang (phường Kim Giang, quận Thanh Xuân, Hà Nội) có dấu hiệu nôn mửa. Nhiều cháu phải đưa đi bệnh viện cấp cứu.

Về cơ bản, theo Chương trình mới này, hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp có thời lượng 3 tiết/tuần. Ngoài chào cờ đầu tuần, sinh hoạt lớp cuối tuần, học sinh còn trải nghiệm theo chủ đề, như tham quan thực địa, diễn đàn, giao lưu, các dự án nghiên cứu khoa học... Ở đó, yếu tố an toàn và mục tiêu giáo dục là hai điều cần được đặt lên trước hết.

Không phải cứ tổ chức cho học sinh “vác ba lô” lên là đi hoạt động ngoại khóa và hoàn thành nhiệm vụ. Điều quan trọng và cần ưu tiên nhất là nhà trường phải tổ chức những các hoạt động này để gắn liền với nội dung của các môn học. Chẳng hạn, khi dạy Lịch sử gắn với thực địa bảo tàng, hay với sản xuất của người nông dân thì gắn với thực địa đồng ruộng sẵn có tại địa phương…

Như vậy, mỗi chuyến đi trải nghiệm chỉ cần tổ chức trong một buổi của ngày học, kinh phí tổ chức cũng không đáng kể. Giáo viên cũng có thể đa dạng hóa các hình thức tổ chức, phương pháp tổ chức hoạt động. Khi tham gia, các em học sinh cần biết ghi chép, làm việc nhóm, quan sát, thực nghiệm và cuối cùng là báo cáo sản phẩm theo từng nội dung, yêu cầu.

Đừng cố tạo “tiền lệ” xấu

Rõ ràng khi đã trở thành hoạt động bắt buộc, thì các địa phương, nhà trường buộc phải có kế hoạch cụ thể cho hoạt động này. Không thể đưa hoạt động trải nghiệm bắt buộc trở thành gánh nặng “lệ phí” cho các em và các bậc phụ huynh, trong khi hiệu quả và sự an toàn của con trẻ lại gác qua một bên.

Hồi trung tuần tháng 2 vừa qua, tại Nghệ An, Trường phổ thông Hermann Gmeiner (Tp.Vinh, tỉnh Nghệ An) tổ chức cho học sinh khối 11 tham gia chương trình hoạt động trải nghiệm, tham quan, học tập tại một số di tích, danh lam thắng cảnh ở Huế và Quảng Trị với các địa điểm thành cổ Quảng Trị, lăng Khải Định, Đại nội Huế, chùa Thiên Mụ. Mỗi học sinh tham gia đều viết cam kết, đóng phí 1,5 triệu đồng, hoạt động này diễn ra 2 ngày 1 đêm… Sự việc này đã khiến dư luận xã hội ở địa phương này dậy sóng, các bậc phụ huynh bức xúc.

Mới đây nhất, vào chiều 28/3, sự việc 50 em học sinh Trường tiểu học Kim Giang (Hà Nội) bị ngộ độc sau khi đi hoạt động ngoại khóa càng cho thấy sự thiếu an toàn đối với các em học sinh. Không chỉ vậy, việc tổ chức ngoại khóa vẫn tiếp tục “nã” vào đầu các bậc phụ huynh khi thêm khoản phí gần 300 ngàn đồng mỗi em cho việc đi dã ngoại.

Rồi không riêng gì Trường tiểu học Kim Giang mà rất nhiều trường từ cấp mầm non cho đến phổ thông đều tổ chức hoạt động trải nghiệm và có thu tiền của cha mẹ học sinh. Như một trường tiểu học ở phường Dương Nội, quận Hà Đông, Hà Nội. Từ đầu năm đến nay, trường này đã tổ chức 2 đợt cho học sinh đi trải nghiệm. Đợt đầu cho học sinh toàn trường đi trải nghiệm ở một trang trại tại quận Long Biên, đóng 285.000 đồng mỗi cháu. Đợt hai khối 3,4,5 đi thăm Văn Miếu - Quốc Tử Giám và xem múa rối trong buổi sáng, mỗi học sinh đóng 250.000 đồng. Mỗi đợt nhà trường tổ chức đi đều phát giấy để phụ huynh ký vào để chứng nhận là "tự nguyện".

Liệu nhà trường có biết, nhiều phụ huynh dù ký vào giấy đồng ý cho con đi trải nghiệm nhưng thực sự không thoải mái chút nào. 250.000 đồng đối với một số người là nhỏ nhưng đối với những phụ huynh đang phải bán từng bó rau ngoài chợ kiếm sống thì không hề nhỏ. Và mỗi học sinh "chỉ" 250.000 đồng nhưng hàng nghìn học sinh của cả trường thì con số này không hề nhỏ chút nào!.

Trao đổi với báo chí liên quan về hoạt động ngoại khóa tại trường Hermann Gmeiner nêu trên, người phát ngôn Sở GD&ĐT Nghệ An khẳng định, việc thu tiền để đưa học sinh đi tham quan du lịch, trải nghiệm là hành vi biến tướng, có dấu hiệu thu tiền trái quy định. Với chương trình học này, học sinh không phải đóng phí, không được thu tiền, nhà trường phải xây dựng kế hoạch, vận động các nguồn lực khác phù hợp và quan điểm thực hiện nhẹ nhàng đơn giản, không đi quá xa mà vẫn bảo đảm học sinh được trải nghiệm đúng nghĩa, cần thiết.

Thực tế đã có nhiều vụ ngộ độc, tai nạn thương tâm xẩy ra với con trẻ tại nhiều địa phương thời gian qua khiến các bậc phụ huynh ngày càng lo lắng hơn. Trong khi các chuyên gia giáo dục, cho rằng: Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa hoạt động trải nghiệm bắt buộc vào chương trình học mới là đáng hoan nghênh, nhưng không có những quy định cụ thể mà để các trường tự sắp xếp là việc đáng lo ngại. Khi mọi sự chủ động đứng từ phía nhà trường, không có những quy định kiểm soát chặt chẽ sẽ dễ dàng bị biến tướng, nặng về thu mà quên đi chất lượng.

Có chăng, sự “bùng phát” mạnh mẽ của hoạt động này đã vô tình tạo nên “tiền lệ” - thi đua dã ngoại, mà quên mất nhiệm vụ chính yếu của giáo dục?

Thái Đạt