Giày Thượng Đình - thương hiệu 60 năm đang tụt dốc

Từng là một thương hiệu lớn trong và ngoài nước, song Giày Thượng Đình lại quá chậm đổi mới và không bắt kịp thời cuộc khiến cho kết quả kinh doanh ngày càng đi xuống.

Giày Thượng Đình là một trong số những thương hiệu có tuổi đời hàng chục năm của Việt Nam. Được thành lập từ năm 1957, giày Thượng Đình tiền thân là xưởng X30 thuộc Cục quân nhu – Tổng cục Hậu cần, chuyên sản xuất mũ cứng, dép cao su phục vụ quân đội. Tới năm 1978, xưởng đổi tên thành Xí nghiệp giày vải Thượng Đình và năm 1993 mới chính thức mang tên công ty giày Thượng Đình.

Trong thời kỳ bao cấp khó khăn, những người công nhân luôn được phát những đôi giày Thượng Đình đi kèm với các bộ đồ bảo hộ lao động. Những đôi giày bata màu xanh công nhân thời đó là lựa chọn không thể thiếu của rất nhiều gia đình.

Với hơn 60 năm tuổi đời, giày Thượng Đình "già dặn" hơn nhiều so với các thương hiệu giày khác tại Việt Nam, cả về mặt tuổi tác lẫn phong cách. Trong khi các doanh nghiệp liên tục phải thay đổi để bắt nhịp với thời kỳ hội nhập thì giày Thượng Đình gần như giậm chân tại chỗ và ngày càng tụt hậu. Cho dù giờ đây đã là thời đại công nghệ 4.0, giày Thượng Đình vẫn được tầng lớp trung niên gắn cái mác "đồ bảo hộ lao động", còn thanh niên, những người trẻ mua giày Thượng Đình chủ yếu để chơi thể thao như chạy bộ hay đá bóng vì giá rẻ.

Với cách thức thiết kế đơn giản, đế cao su dẻo dai, bền chắc, giày Thượng Đình được nhiều đối tượng, lứa tuổi ưa chuộng. Trong thời hoàng kim của mình, đôi giày vải Thượng Đình trở thành thương hiệu quốc dân, xuất hiện trong mọi gia đình Việt cùng các sân chơi thể thao.

Không chỉ thành công trong nước, Giày Thượng Đình còn có những lô hàng xuất khẩu lớn ra thị trường quốc tế. Ít ai biết, trong giai đoạn 1960 – 1972, khi cả nước đang trong cuộc chiến giải phóng miền Nam, Giày Thượng Đình vẫn xuất khẩu gần 40 vạn đôi giày basket sang Liên Xô và Đông Âu cũ. Đặc biệt, vào tháng 9/1992, lô hàng đầu tiên của xí nghiệp đạt tiêu chuẩn quốc tế và xuất sang thị trường Pháp và Đức.

Thậm chí, khi Việt Nam chính thức gia nhập Hiệp định mậu dịch tự do giữa các nước ASEAN (AFTA) vào năm 2003, sản phẩm Giày Thượng Đình vẫn có chỗ đứng vững vàng trên thị trường nội địa. Liên tục những năm 2000 – 2006, các sản phẩm giày của Thượng Đình luôn đứng đầu các cuộc bình chọn hàng Việt từ phía khách hàng.

Các mặt hàng giày dép của Thái Lan và các nước láng giếng dù đã xuất hiện nhiều hơn tại thị trường Việt Nam, nhưng vẫn không thể cạnh tranh được với Giày Thượng Đình ở cả chất lượng, mẫu mã, giá cả nhờ lợi thế tận dụng được nguồn nguyên liệu trong nước.

Năm 2005, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường châu Âu đạt 4,6 triệu USD và tăng lên 5,4 triệu USD vào năm 2006. Các đơn hàng từ thị Mỹ, Nam Phi, Peru và Mexico,… cũng có xu hướng tăng nhanh và không có hạn ngạch. Thị trường xuất khẩu châu Âu là chủ yếu, chiếm 80%, còn lại thị trường Mexico, Mỹ, Úc, Nhật và các nước Đông Nam Á.

Tuy nhiên, giống nhiều thương hiệu vang bóng một thời của Việt Nam, hiện nay Giày Thượng Đình cũng gặp rất nhiều khó khăn vì dây chuyền sản xuất cũ và không kịp sự thay đổi theo thị yếu người dùng. Các sản phẩm của công ty bị chê là kém thẩm mỹ và không được đầu tư bài bản.

5 năm qua, làn sóng hàng hiệu như Adidas, Puma, Nike,...đổ bộ Việt Nam, dấy lên cuộc tranh khốc liệt giữa các thương hiệu giày dép ngoại và hàng nội địa. 

Thậm chí, dù lâu năm trên thị trường nhưng Biti's cũng phải "thay áo" sản phẩm, chi hàng trăm tỷ đồng thực hiện các chiến lược nhận diện thương hiệu, thay đổi hình ảnh phù hợp với xu hướng.

Song, hầu như những sản phẩm của Giày Thượng Đình không có nhiều thay đổi về mẫu mã. Hình ảnh của Giày Thượng Đình trong mắt người tiêu dùng vẫn là những đôi giày thể thao giá rẻ khoảng 100.000 đồng và được gán mác là "giày bảo hộ lao động". Chính điểm yếu này đã khiến hãng giày vang bóng một thời phải hụt hơi trong cuộc đua giành giật thị phần.

Hiện Giày Thượng Đình có hai nhà máy, một nhà máy tại 277 Nguyễn Trãi, quận Thanh Xuân, Hà Nội với sản lượng trung bình 250.000 - 300.000 đôi/ tháng. Nhà máy số hai đặt tại khu công nghiệp Đồng Văn - Hà Nam, tỉnh Hà Nam, với sản lượng trung bình 50.000 - 60,000 đôi/ tháng.

Kết quả kinh doanh "bết bát"

Năm 2015, Giày Thượng Đình quyết định IPO trên sàn HNX với hơn 1,9 triệu cổ phiếu, mức giá tham chiếu là 10.000 đồng/cổ phiếu.

Thời điểm đó, có đến 22 triệu cổ phiếu được đăng ký mua vào, gấp hơn chục lần số lượng chào bán với mức giá cao nhất lên đến 51.000 đồng/cổ phiếu.

Song, trái ngược với thời huy hoàng của hãng giày này trước đó, những chuỗi ngày hậu cổ phần hóa diễn ra với kết quả liên tiếp lỗ 4 năm mà theo công ty là "sản lượng xuất khẩu giảm đáng kể và công nhân nghỉ việc rất nhiều".

Trong năm 2016 trở lại đây, doanh thu của Giày Thượng Đình đạt mức trăm tỷ đồng mỗi năm nhưng lợi nhuận lại chỉ loanh quanh trên dưới 1 tỷ đồng.

Cụ thể, kết thúc năm 2016, doanh thu của Giày Thượng Đình đạt 125,9 tỷ đồng, giảm tới 54% so với năm 2015 và lợi nhuận sau thuế chỉ đạt 459,9 triệu đồng.

Những năm tiếp theo, Giày Thượng Đình liên tục báo lỗ 17,08 tỷ đồng trong năm 2017 và 17 tỷ năm 2018. 

Giữa năm 2019, Công ty CP Giày Thượng Đình công bố tài liệu cổ đông với kế hoạch kinh doanh chi tiết đưa thương hiệu giày 63 năm tuổi chấm dứt mạch thua lỗ 2 năm liên tiếp.

Cụ thể, Thượng Đình đặt mục tiêu doanh thu đạt 175 tỷ đồng, tăng nhẹ so với doanh số năm liền trước và lãi ròng dự kiến cho cả năm là 50 triệu đồng. Nếu không tính 2 năm trước đó lỗ ròng, đây là mục tiêu lợi nhuận khiêm tốn nhất mà hãng giày này từng đặt ra.

Tuy vậy, kể cả khi đặt mục tiêu lợi nhuận chưa đầy 140.000 đồng mỗi ngày, nhà sản xuất giày Việt này vẫn có thêm một năm kinh doanh ảm đạm.

Báo cáo tài chính kiểm toán 2019 của Giày Thượng Đình cho biết, năm 2019, hãng ghi nhận 166 tỷ doanh thu, giảm 4% so với năm trước và hoàn thành 95% so với kế hoạch đặt ra. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế thu về tiếp tục báo số âm 13 tỷ đồng. Tính bình quân trong năm vừa qua, mỗi ngày hãng giày này thu về hơn 450 triệu đồng tiền bán hàng nhưng lại lỗ hơn 36 triệu/ngày.

Riêng năm 2020, dù đã cố gắng chi gấp đôi số tiền quảng cáo so với năm trước đó nhưng vì COVID-19, doanh thu giảm mạnh xuống 104 tỷ đồng. Chưa kể chi phí nhân công và chi phí khấu hao tăng gần gấp đôi khiến doanh nghiệp ôm lỗ lịch sử 114 tỷ đồng. Tính đến cuối năm ngoái, công ty lỗ lũy kế hơn 48 tỷ đồng, chiếm gần một nửa vốn điều lệ.

Mới đây, Giày Thượng Đình cũng vừa công bố báo cáo tài chính năm 2021 với mức lỗ giảm gần 17,7 lần so với năm 2020 khi lợi nhuận sau thuế chỉ đạt hơn 774 triệu đồng. Trong khi đó, doanh thu lại khấm khá đôi chút khi đạt 108,7 tỷ đồng. Tuy nhiên, nợ phải trả gần như không xê dịch với mức 64,78 tỷ đồng. 

Bi kịch mang tên "đất vàng"

Chỗ dựa duy nhất của Giày Thượng Đình hiện nay có lẽ chỉ nhờ vào "quỹ đất vàng" của công ty, nằm tại những vị trí đắc địa nhất của Hà Nội như khu đất có diện tích 36.105 m2 tại số 277 Nguyễn Trãi, phần diện tích nhà xưởng hơn 36.000m2 nằm ở vị trí đắc địa tại quận Thanh Xuân, ngoài ra, còn phải kể đến khu đất trên phố Hạ Đình (Thanh Xuân) và khu đất trên tuyến đường trung tâm Tôn Đức Thắng...

Có một điều khá rõ ràng trong vấn đề cổ phần hóa, thoái vốn nhà dước các công ty nhà nước chính là đất. Nhiều công ty nhà nước đang cổ phần hóa và thu hút các nhà đầu tư nhờ sở hữu nhiều vị trí “đất vàng”. Tuy nhiên, đây cũng chính là điểm nghẽn khiến công tác định giá, sắp xếp, xử lý đất đai gặp nhiều khó khăn, dẫn đến câu chuyện thoái vốn nhà nước đến thời điểm này vẫn "chưa hẹn ngày về đích", ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình kinh doanh trong những năm qua.

Theo thông tin quy hoạch tại Hà Nội thì Giày Thượng Đình sẽ phải di dời ra ngoại thành nhưng đến nay công tác này chưa được thực hiện. Bản thân Thượng Đình cũng muốn chuyển nhà máy càng sớm càng tốt bởi việc sản xuất kinh doanh không thể bù đắp chi phí thuê đất hơn chục tỷ đồng.

Theo bản cáo bạch khi IPO, khu đất tại số 277 đường Nguyễn Trãi, diện tích 36.105,1m2. Trong đó 35.628,8m2 nằm ngoài chỉ giới quy hoạch mở đường được thuê đất trả tiền hàng năm. 476,3 m2 đất còn lại nằm trong chỉ giới quy hoạch mở đường. Theo kế hoạch, Công ty sẽ triển khai di dời cơ sở ô nhiễm ra ngoài ngoại thành và thực hiện dự án đầu tư xây dựng.

Với dự án này, Giày Thượng Đình đã ký hợp đồng hợp tác kinh doanh với HBI, Công ty Tư vấn đầu tư xây dựng Ba Đình, Công ty TNHH Sản xuất và xây dựng Ba Đình 6, Công ty Phát triển kỹ thuật công nghệ EDH nhưng chưa thành lập pháp nhân mới để triển khai dự án.

Theo quyết định số 908 của Thủ tướng Chính phủ, UBND TP Hà Nội buộc phải thoái toàn bộ 68,67% vốn tại Giày Thượng Đình trước ngày 31/12/2020, nhưng đến hiện tại việc thoái vốn vẫn chưa hoàn tất.

Vấn đề thoái vốn còn vướng mắc có lẽ đến từ việc xác định giá trị của các khu đất vàng mà Giày Thượng Đình đang sở hữu như phố Hạ Đình, quận Thanh Xuân và khu đất Tôn Đức Thắng, quận Đống Đa, Hà Nội.

Ban quản trị cho biết sẽ đẩy nhanh việc thoái vốn và cố gắng cầm cự trong thời gian tới.

Thành Hiếu (t/h)