Hàng hóa nông thôn: Khi người sản xuất không còn chờ thương lái

Trong nhiều năm, đầu ra của nhiều sản phẩm nông thôn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thương lái. Đến mùa thu hoạch, nông dân thường phải chờ người thu mua đến tận nơi, trong khi giá cả phần lớn do thị trường trung gian quyết định. Tuy nhiên, sự phát triển của thương mại điện tử và chuyển đổi số đang mở thêm kênh tiêu thụ, giúp nhiều hợp tác xã và hộ sản xuất tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.

Từ phụ thuộc thương lái…

Với phần lớn sản phẩm nông thôn, đặc biệt là các đặc sản địa phương thì cách tiêu thụ quen thuộc lâu nay là bán cho thương lái. Sau đó hàng hóa được thu gom, đưa về các chợ đầu mối hoặc qua nhiều tầng trung gian trước khi đến tay người tiêu dùng.

Cách thức tiêu thụ này giúp hàng hóa được bán nhanh, giảm áp lực tồn kho cho người sản xuất. Tuy nhiên, mô hình này cũng khiến nông dân và các hợp tác xã gần như không quyết định được giá bán đến tay người tiêu dùng. Không ít trường hợp, cùng một sản phẩm nhưng giá bán đến tay người tiêu dùng cao gấp nhiều lần so với giá mà người sản xuất nhận được.

Ở nhiều vùng nông thôn, tình trạng “được mùa mất giá” từng lặp lại trong nhiều năm. Khi sản lượng tăng cao, thương lái có thể giảm giá thu mua hoặc hạn chế thu mua, khiến người sản xuất rơi vào thế bị động.

Theo các chuyên gia kinh tế nông nghiệp, phụ thuộc nhiều vào hệ thống thu gom trung gian cũng khiến nhiều sản phẩm nông thôn khó xây dựng thương hiệu riêng. Trong chuỗi phân phối truyền thống, phần lớn người tiêu dùng chỉ biết đến sản phẩm chung chung, trong khi thông tin về nơi sản xuất, quy trình hay thương hiệu của hợp tác xã ít được chú ý.

Tìm cách tiếp cận trực tiếp người mua

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và các nền tảng số, nhiều chủ thể sản xuất ở nông thôn đã bắt đầu thử nghiệm các kênh bán hàng mới.

Thay vì chỉ chờ thương lái đến thu mua, một số hợp tác xã và hộ sản xuất đã mở gian hàng trên các sàn thương mại điện tử, bán hàng qua mạng xã hội hoặc tham gia các chương trình kết nối tiêu thụ do các cơ quan quản lý và doanh nghiệp triển khai.

Xu hướng này đã bắt đầu xuất hiện ở một số mặt hàng nông sản theo mùa. Trong các mùa vải gần đây, nhiều hợp tác xã tại Bắc Ninh và Hải Phòng đã thử nghiệm đưa vải thiều lên các sàn thương mại điện tử. Nhờ sự hỗ trợ của các doanh nghiệp logistics và nền tảng bán hàng trực tuyến, người tiêu dùng tại Hà Nội, TP.HCM và nhiều đô thị lớn có thể đặt mua vải trực tiếp từ vùng trồng. Theo các địa phương, việc mở rộng kênh tiêu thụ này giúp đa dạng đầu ra cho nông sản, đồng thời góp phần quảng bá thương hiệu vải thiều đến thị trường trong và ngoài nước.

Không chỉ với trái cây tươi, xu hướng bán trực tiếp cũng đang xuất hiện ở nhiều sản phẩm chế biến từ nông sản như miến dong, mật ong, chè, trái cây sấy hay các loại gia vị truyền thống.

Nhiều hợp tác xã cho biết việc bán hàng trực tiếp giúp họ chủ động hơn về giá bán và có cơ hội giới thiệu rõ ràng hơn về nguồn gốc sản phẩm. Thông qua các kênh trực tuyến, người tiêu dùng cũng có thể tìm hiểu về quy trình sản xuất, vùng nguyên liệu hay chứng nhận chất lượng của sản phẩm.

Bên cạnh các kênh bán hàng trực tuyến, việc chuẩn hóa sản phẩm cũng đóng vai trò quan trọng. Chương trình OCOP hiện có hơn 11.000 sản phẩm, nhiều trong số đó đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, góp phần xây dựng thương hiệu cho nhiều đặc sản địa phương. Đây là yếu tố quan trọng giúp hàng hóa nông thôn tham gia các kênh phân phối hiện đại.

Khi người sản xuất trở thành người bán hàng trực tuyến

Bên cạnh các kênh bán hàng trên sàn thương mại điện tử, nhiều hợp tác xã và hộ sản xuất còn tận dụng mạng xã hội để tiếp cận khách hàng.

Tại vùng chè Tân Cương (Thái Nguyên), một số hợp tác xã đã bắt đầu thử nghiệm bán chè thông qua các buổi livestream trên mạng xã hội. Trong các phiên bán hàng trực tuyến, người xem có thể theo dõi trực tiếp quy trình chế biến, đóng gói và đặt hàng ngay trên nền tảng số. Đại diện một hợp tác xã cho biết hình thức này giúp sản phẩm tiếp cận nhiều khách hàng mới, đặc biệt là người tiêu dùng trẻ tại các thành phố lớn.

Tuy vậy, việc tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cũng đặt ra không ít thách thức cho các chủ thể sản xuất ở nông thôn.

Một trong những khó khăn lớn là kỹ năng bán hàng trên môi trường trực tuyến. Không phải hộ sản xuất hay hợp tác xã nào cũng quen với việc quản lý gian hàng trực tuyến, xử lý đơn hàng, chăm sóc khách hàng hay quảng bá sản phẩm.

Ngoài ra, khi bán hàng trực tiếp, các đơn vị sản xuất cũng phải chủ động hơn trong các khâu đóng gói, bảo quản và vận chuyển. Với nhiều mặt hàng nông sản, chi phí logistics vẫn là yếu tố ảnh hưởng lớn đến khả năng cạnh tranh, đặc biệt khi phải vận chuyển hàng hóa từ vùng nông thôn đến các đô thị lớn.

Áp lực cạnh tranh trên môi trường trực tuyến cũng cao hơn, khi người tiêu dùng có thể dễ dàng so sánh giá giữa nhiều sản phẩm tương tự. Điều này buộc các chủ thể sản xuất phải chú trọng hơn đến chất lượng, bao bì và cách xây dựng thương hiệu.

Sự phát triển của thương mại điện tử đang mở thêm con đường để hàng hóa nông thôn tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng. Từ chỗ chủ yếu bán qua thương lái, nhiều hợp tác xã và hộ sản xuất đã bắt đầu chủ động xây dựng thương hiệu, bán hàng trực tuyến và mở rộng thị trường. Đây cũng là một thay đổi đáng chú ý trong cách hàng hóa nông thôn tìm đường ra thị trường những năm gần đây.

Tiến Thanh