Bức tranh sản xuất của Việt Nam trong tháng 9/2025 tiếp tục sáng màu khi chỉ số Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) duy trì 50,4 điểm, đánh dấu quý thứ ba liên tiếp cải thiện. Đơn hàng mới quay lại xu hướng tăng, sản lượng duy trì tăng trưởng, nhưng tình trạng cắt giảm nhân sự và chi phí đầu vào leo thang vẫn là thách thức lớn với doanh nghiệp.
Đơn hàng mới hồi phục, sản xuất duy trì đà tăng nhẹ
Theo báo cáo, PMI ngành sản xuất Việt Nam tháng 9/2025 đạt 50,4 điểm, không thay đổi so với tháng trước. Chỉ số này duy trì trên ngưỡng 50 điểm trong ba tháng liên tiếp, phản ánh điều kiện kinh doanh tiếp tục được cải thiện, dù mức độ chỉ ở mức nhẹ.
Động lực quan trọng nhất đến từ sự hồi phục của số lượng đơn đặt hàng mới sau khi giảm nhẹ trong tháng 8. Mức tăng tuy khiêm tốn nhưng đã góp phần kéo tổng thể điều kiện sản xuất sang trạng thái tích cực. Nhu cầu khách hàng trong nước được cải thiện, giúp doanh nghiệp có thêm đơn hàng để duy trì sản xuất.
Ở chiều ngược lại, đơn đặt hàng xuất khẩu mới tiếp tục giảm trong tháng 9. Tuy nhiên, tốc độ giảm đã chậm lại và ghi nhận mức yếu nhất trong chuỗi 11 tháng suy giảm liên tục kể từ cuối năm ngoái. S&P Global cho biết, sự ổn định hơn trong chính sách thuế quan của Mỹ đã giúp một số công ty trong ngành sản xuất Việt Nam nhận được thêm đơn hàng từ đối tác nước ngoài, dù tổng thể nhu cầu quốc tế vẫn còn ở mức thấp.
Tổng số đơn hàng mới tăng lên đã kéo theo sản lượng sản xuất tiếp tục duy trì đà mở rộng vào cuối quý III. Đây là tháng thứ năm liên tiếp sản lượng tăng, tuy nhiên tốc độ tăng đã chậm lại và trở thành mức yếu nhất kể từ tháng 6. Điều này phản ánh sự thận trọng nhất định của doanh nghiệp trong việc mở rộng quy mô sản xuất, cũng như tác động từ lượng công việc tồn đọng đang giảm.
Thực tế, lượng công việc tồn đọng trong tháng 9 giảm mạnh, ghi nhận mức giảm lớn nhất trong năm tháng qua. Việc giải quyết dứt điểm lượng việc tồn lại cũng giúp doanh nghiệp có thể cân đối nguồn lực, nhưng đồng thời cho thấy áp lực về nhu cầu trong tương lai chưa thật sự ổn định.
Hoạt động sản xuất phục hồi nhưng vẫn còn nhiều thách thức
Một điểm đáng chú ý khác là việc làm trong ngành sản xuất tiếp tục giảm. Tháng 9 đánh dấu tròn một năm số lượng nhân sự trong lĩnh vực sản xuất đi xuống liên tục theo từng tháng. Các doanh nghiệp trong khảo sát cho rằng nguyên nhân chính là do khối lượng công việc vẫn chưa hồi phục mạnh mẽ, trong khi các trường hợp nghỉ hưu hoặc nghỉ việc tự nhiên không được thay thế. Xu hướng này cho thấy sự thận trọng của các nhà sản xuất trong việc gia tăng chi phí nhân công, khi nhu cầu thị trường còn nhiều biến động.
Ở chiều tích cực, các công ty đã tăng hoạt động mua hàng tháng thứ ba liên tiếp, nhờ kỳ vọng về nhu cầu đầu ra tăng lên. Tuy nhiên, sự gia tăng mua hàng được sử dụng ngay cho sản xuất đã khiến tồn kho nguyên liệu tiếp tục giảm. Trong khi đó, tồn kho thành phẩm cũng sụt giảm và đây là mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 7/2024. Điều này phản ánh chiến lược của nhiều doanh nghiệp trong việc hạn chế dự trữ hàng hóa khi chi phí đầu vào đang leo thang và nhu cầu chưa thật sự bền vững.
Chi phí đầu vào tăng cao, niềm tin doanh nghiệp có phần chững lại
Báo cáo PMI tháng 9/2025 cũng chỉ ra thời gian giao hàng của nhà cung cấp tiếp tục bị kéo dài, ghi nhận tháng thứ 13 liên tiếp. Dù vậy, mức độ kéo dài trong tháng 9 được đánh giá là nhẹ nhất trong vòng bốn tháng gần đây. Các thành viên khảo sát cho biết tình trạng khan hiếm hàng hóa trên thị trường và những khó khăn liên quan đến vận tải là nguyên nhân chính.
Đáng chú ý, áp lực lạm phát gia tăng rõ rệt vào cuối quý III. Cả chi phí đầu vào và giá bán đầu ra đều tăng nhanh hơn so với tháng trước. Mức tăng chi phí đầu vào trong tháng 9 là mạnh nhất kể từ tháng 7/2024. Nguyên nhân được cho là do giá cả hàng hóa leo thang trên thị trường quốc tế cùng với biến động tỷ giá ngoại hối bất lợi, khiến doanh nghiệp chịu áp lực lớn hơn trong nhập khẩu nguyên liệu.
Trước diễn biến này, nhiều công ty đã buộc phải tăng giá bán sản phẩm đầu ra để bù đắp chi phí. Tốc độ tăng giá bán tháng 9 ghi nhận nhanh nhất trong vòng 14 tháng, cho thấy áp lực lạm phát đang truyền dần từ chi phí đầu vào sang giá thành sản phẩm tiêu dùng.
Về triển vọng, báo cáo của S&P Global nhận định, môi trường kinh tế trong nước ổn định hơn sẽ hỗ trợ nhu cầu tiêu dùng và tạo điều kiện để đơn hàng mới tăng trong thời gian tới. Ngoài ra, đầu tư công được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sản lượng, nhất là các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn.
Dù vậy, tâm lý lạc quan của doanh nghiệp trong khảo sát tháng 9 đã giảm so với tháng 8, và ở mức yếu hơn so với trung bình lịch sử. Điều này cho thấy các công ty vẫn còn thận trọng trước bức tranh nhu cầu chưa thực sự rõ ràng, đặc biệt khi áp lực chi phí đang là rào cản lớn.
Ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, nhận định: "Có tín hiệu tích cực khi số lượng đơn đặt hàng mới đã quay lại xu hướng tăng, trong khi mức giảm của xuất khẩu đã chậm lại đáng kể. Bức tranh ổn định hơn về thuế quan có vẻ đã hỗ trợ một số doanh nghiệp Việt Nam nhận thêm đơn hàng từ đối tác nước ngoài. Tuy nhiên, xu hướng tăng chi phí gần đây cần được theo dõi chặt chẽ, vì nếu tiếp diễn, nhu cầu thị trường có thể bị hạn chế".
Lê Phong