Lễ hội Đền Đươi năm 2026 khai hội ngày 3/9 tại xã Yết Kiêu, thành phố Hải Phòng tưởng nhớ Nguyên phi Ỷ Lan và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa quốc gia.
Đền Đươi - dấu tích văn hóa từ thời Lý
Ngày 3/9, tại Khu di tích lịch sử văn hóa quốc gia Đền Đươi, xã Yết Kiêu, thành phố Hải Phòng, lễ hội truyền thống Đền Đươi năm 2026 chính thức khai hội trong không khí trang nghiêm, thu hút đông đảo nhân dân và du khách về tham dự.
Lễ hội do Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Yết Kiêu tổ chức, là hoạt động văn hóa, tín ngưỡng được duy trì qua nhiều thế hệ. Đây cũng là dịp cộng đồng địa phương tưởng nhớ Nguyên phi Hoàng thái hậu Ỷ Lan, người được nhân dân nhiều địa phương tôn kính và gắn với những dấu ấn quan trọng trong lịch sử triều Lý.
Phát biểu tại lễ khai hội, bà Phạm Thị Thu, Chủ tịch UBND xã Yết Kiêu, khẳng định việc tổ chức lễ hội nhằm gìn giữ, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng chính đáng của nhân dân. Qua đó, góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương và nâng cao ý thức bảo vệ di sản.
Bà Phạm Thị Thu đọc diễn văn khai hội Đền Đươi
Theo tư liệu lịch sử và truyền thống được lưu giữ tại địa phương, Ỷ Lan là một nhân vật có vị trí đặc biệt trong lịch sử triều Lý. Từ một người con gái quê, bà trở thành Hoàng thái hậu và có vai trò đáng kể trong việc điều hành triều chính. Bà từng hai lần tham gia xử lý việc nước trong thời gian nhà vua vắng mặt, gắn với một giai đoạn quan trọng của triều Lý.
Những câu chuyện về cuộc đời và công lao của Ỷ Lan được lưu truyền qua nhiều thế hệ, kết hợp giữa tư liệu lịch sử, truyền thuyết và tín ngưỡng dân gian. Chính sự giao thoa đó đã tạo nên một không gian văn hóa đặc trưng tại Đền Đươi, nơi hình tượng Nguyên phi Ỷ Lan được cộng đồng gìn giữ, tưởng niệm.
Đền Đươi tọa lạc tại thôn Quỳnh Huê, xã Yết Kiêu, trên khu đất cao, xung quanh là không gian làng quê truyền thống. Di tích gắn với chùa Quỳnh Hoa và hệ thống cảnh quan gồm ao, ruộng, cây cổ thụ, tạo nên một quần thể văn hóa có sự kết nối giữa tín ngưỡng, kiến trúc và đời sống cộng đồng.
Theo tư liệu địa phương, Đền Đươi có nguồn gốc từ thời Lý. Trong quá trình nghiên cứu, tại khu vực di tích từng phát hiện các dấu tích kiến trúc và vật liệu xây dựng có niên đại Lý - Trần. Những phát hiện này góp phần bổ sung cơ sở cho việc nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của di tích.
Cấu trúc đền hiện nay gồm các hạng mục tiền tế, trung từ, hậu cung và các công trình phụ trợ. Hậu cung là không gian thờ tự chính, nơi đặt tượng và bài vị Nguyên phi Ỷ Lan. Các hạng mục kiến trúc được bảo tồn, tu bổ qua nhiều giai đoạn, vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng vừa giữ lại những yếu tố truyền thống của di tích.
Ngày 21/1/1992, Đền Đươi được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Từ đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích ngày càng được quan tâm, gắn với hoạt động văn hóa, tín ngưỡng của người dân địa phương.
Không chỉ là địa điểm thờ tự, Đền Đươi còn lưu giữ những dấu ấn trong lịch sử cách mạng của địa phương. Trong những năm trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khu vực di tích từng được sử dụng làm nơi tuyên truyền, tập hợp quần chúng và huấn luyện lực lượng. Trong thời kỳ chiến tranh, nơi đây cũng từng là địa điểm che chở, bảo vệ cán bộ, lực lượng cách mạng.
Những lớp trầm tích lịch sử đó khiến Đền Đươi không chỉ mang giá trị về kiến trúc, tín ngưỡng mà còn là một địa chỉ gắn với lịch sử cộng đồng và phong trào cách mạng ở địa phương.
Lễ hội - nơi truyền thống được tiếp nối
Lễ hội Đền Đươi được người dân địa phương duy trì hằng năm theo những mốc thời gian gắn với việc tưởng niệm Nguyên phi Ỷ Lan. Theo truyền thống, các nghi lễ quan trọng được tổ chức vào dịp tháng Hai và tháng Bảy âm lịch.
Trong đời sống văn hóa của người dân, ngày hội không đơn thuần là dịp thực hành tín ngưỡng mà còn là thời điểm con cháu, người dân xa quê trở về gặp gỡ, tưởng nhớ tiền nhân và tham gia các hoạt động cộng đồng.
Từ truyền thống ấy, lễ hội Đền Đươi năm 2026 được tổ chức trong các ngày 22 - 24/7 âm lịch, với nhiều nghi lễ và hoạt động văn hóa dân gian.
Phần lễ được thực hiện với các nghi thức truyền thống như cáo yết, mộc dục, rước và dâng hương. Các nghi lễ được tổ chức trang trọng, thể hiện sự thành kính của cộng đồng đối với nhân vật được thờ phụng và đối với không gian di tích.
Phần hội có nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật phục vụ nhân dân và du khách như múa rồng, múa lân, trống hội, biểu diễn văn nghệ và múa rối nước. Đây là những hoạt động góp phần tạo không khí vui tươi, đồng thời đưa các loại hình văn hóa dân gian đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Điểm đáng chú ý của lễ hội là sự kết hợp giữa phần lễ và phần hội. Nếu phần lễ giữ vai trò duy trì nghi thức tín ngưỡng, tưởng niệm tiền nhân thì phần hội tạo không gian giao lưu, sinh hoạt cộng đồng. Hai yếu tố này cùng góp phần duy trì sức sống của lễ hội trong đời sống đương đại.
Những năm gần đây, công tác bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị Đền Đươi được địa phương quan tâm. Theo lãnh đạo xã Yết Kiêu, năm 2024 địa phương triển khai đầu tư xây dựng, sửa chữa một số hạng mục; sang năm 2025 tiếp tục thực hiện việc chỉnh trang, cải tạo cảnh quan khu vực di tích.
Việc tu bổ được đặt trong yêu cầu vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người dân, vừa bảo đảm giữ gìn các giá trị vốn có của di tích. Đây cũng là cơ sở để Đền Đươi có điều kiện phục vụ tốt hơn các hoạt động lễ hội và đón nhân dân, du khách.
Tại lễ khai hội, lãnh đạo xã Yết Kiêu đề nghị ban tổ chức và các lực lượng liên quan bảo đảm lễ hội diễn ra trang nghiêm, an toàn, tiết kiệm và văn minh; thực hiện đúng các quy định của pháp luật, đồng thời chú trọng giữ gìn cảnh quan, vệ sinh môi trường và an ninh trật tự trong suốt thời gian diễn ra lễ hội.
Đối với một di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia, việc tổ chức lễ hội không chỉ dừng ở duy trì một sinh hoạt truyền thống. Quan trọng hơn là làm cho giá trị của di tích tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, để lịch sử không chỉ được lưu giữ trong hồ sơ hay những công trình vật chất mà còn được truyền lại thông qua ký ức cộng đồng, nghi lễ và các hoạt động văn hóa.
Lễ hội Đền Đươi năm 2026 vì vậy tiếp tục là dịp để người dân Yết Kiêu tưởng nhớ Nguyên phi Ỷ Lan, tri ân các thế hệ tiền nhân và cùng tham gia gìn giữ một không gian văn hóa đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.
Từ những dấu tích lịch sử thời Lý, những câu chuyện dân gian về Nguyên phi Ỷ Lan đến các hoạt động lễ hội được duy trì hôm nay, Đền Đươi đang tiếp tục giữ vai trò là một địa chỉ văn hóa của địa phương. Việc bảo tồn di tích gắn với tổ chức lễ hội theo hướng trang nghiêm, văn minh và phù hợp quy định sẽ góp phần để giá trị của di sản được tiếp nối lâu dài.
Đình Sáng