Mượn hình ảnh 2 câu thơ trong bài thơ Chúc tết năm 1969 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng thư ký Hiệp hội rau quả Việt Nam đã ví von, rằng: “Năm qua thắng lợi vẻ vang. Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to”. Lời ví von này ắt hẵn là có cơ sở khi khép lại năm Quý Mão 2023 ngành này đã vượt cả chỉ tiêu kế hoạch, và những khởi đầu suôn sẻ trong những ngày đầu năm mới đang cho thấy nhiều kỳ vọng.
Xuất khẩu rau quả kỳ vọng "bội thu" trong năm 2024
Sau kỷ lục xuất khẩu được thiết lập năm ngoái, mặt hàng rau quả tiếp tục giữ phong độ với mức tăng trưởng gần 90% của tháng đầu tiên năm 2024. Với sự khởi đầu lạc quan này, xuất khẩu ngành rau quả kỳ vọng “bội thu” để đem về hàng tỷ đô la ngoại tệ cho đất nước. Thậm chí, nếu duy trì đà tăng trưởng này thì rau quả được dự báo có thể vươn lên vượt các ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn khác trong thời gian tới.
Khởi đầu năm mới ấn tượng
Xuất khẩu rau quả của Việt Nam vào thị trường chủ lực là Trung Quốc trong tháng 1/2024 được đánh giá là khá nhộn nhịp, suôn sẻ. Đặc biệt, trong những ngày cận kề Tết Nguyên đán Giáp Thìn 2024, lượng xe container vẫn ùn ùn chở nông sản chạy lên cửa khẩu Lạng Sơn, Lào Cai để xuất sang Trung Quốc. Trong đó, xe chở mặt hàng rau quả được ghi nhận tăng mạnh.
Thống kê của Ban Quản lý khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn, cho thấy chỉ riêng ngày 30/1 vừa qua có 1.400 xe hàng hóa đi qua trên địa bàn tỉnh, trong đó phương tiện chở rau quả xuất khẩu lên đến 305 xe. Các doanh nghiệp rau quả và nông sản Việt tăng lượng xe xuất khẩu trong những ngày này nhằm phục vụ Tết Nguyên đán ở thị trường hơn 1,4 tỉ dân này.
Xuất khẩu rau quả sang thị trường Trung Quốc thông qua các cửa khẩu đường bộ ở Lạng Sơn trong tháng 1/2024 được cho là tăng trưởng 30% so với cùng kỳ năm 2023. Bình quân, mỗi ngày, các cửa khẩu đường bộ địa bàn Lạng Sơn làm thủ tục, thông quan hơn 300 xe rau quả xuất sang Trung Quốc. Đặc biệt, số lượng xe hàng đưa lên từ các tỉnh nội địa lên Lạng Sơn hiện nay ở mức hơn 600 xe/ngày nhưng tại các cửa khẩu không xảy ra tình trạng ùn ứ, đọng hàng.
Theo ước tính của Hiệp hội Rau quả Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 1/2024 ước đạt 458,741 triệu USD, tăng 12,3% so với tháng 12/2023 và tăng 89,2% so với cùng kỳ năm 2023 (tháng 1/2023 đạt 149,105 triệu USD). Không chỉ vậy, trong tháng 1/2024, rau quả xuất siêu 244,124 triệu USD.
Những con số ấn tượng này sẽ là động lực để xuất khẩu rau quả tiến tới đạt mục tiêu kim ngạch lớn hơn trong năm nay, có thể là vào tầm 6,5 tỷ USD hoặc 7 tỷ USD. Trong đó, mặt hàng sầu riêng được xem là “con át chủ bài”, được dự đoán sẽ đạt kim ngạch 3,5 tỷ USD trong năm 2024 khi thị trường Trung Quốc ngày càng rộng mở với loại “trái cây vua” này của Việt Nam.
Theo Bộ Công Thương, xuất khẩu hàng rau quả sang thị trường Trung Quốc có tốc độ tăng trưởng cao là nhờ một số nghị định thư đã ký với nước này trong năm 2022, đặc biệt là nghị định thư xuất khẩu sầu riêng. Dự báo trong năm 2024, nếu Trung Quốc đồng ý nhập khẩu chính ngạch sầu riêng đông lạnh thì giá trị xuất khẩu của sầu riêng sẽ còn tăng mạnh hơn nữa.
Đại diện Hiệp hội rau quả Việt Nam cũng cho rằng cơ hội xuất khẩu sầu riêng sang thị trường Trung Quốc nói riêng và các thị trường khác nói chung còn rất lớn. Đặc biệt, các quốc gia trồng loại trái cây này chỉ thu theo mùa vụ, trong khi ở Việt Nam được thu quanh năm, đây chính là thế độc quyền của sầu riêng Việt Nam.
Không chỉ sầu riêng, trong cơ cấu xuất khẩu ngành hàng rau quả, Trung Quốc còn chi nhiều tiền nhập khẩu trái thanh long, nhãn, chôm chôm, xoài, mít, dưa hấu, chuối, măng cụt, vải, chanh dây… của Việt Nam.
Bên cạnh Trung Quốc, trong tháng 1/2024 và dịp cận Tết Nguyên đán Giáp Thìn 2024, nhiều loại quả đặc sản như xoài, chuối cũng đã lên đường xuất ngoại sang các thị trường lớn và khó tính như Australia, Mỹ, Hàn Quốc… Với sự khởi đầu suôn sẻ và thuận lợi ngay trong tháng đầu năm mới, và sự sôi động của các thị trường nhập khẩu như Trung Quốc đang mở ra nhiều triển vọng khả quan hơn cho ngành rau quả trong năm 2024.
Kỳ vọng một năm “bội thu” của ngành rau quả
Theo số liệu sơ bộ từ Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 1/2024 đạt khoảng 458,741 triệu đô la, tăng 89,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Tín hiệu tích cực ngay từ đầu năm này đang tiếp thêm kỳ vọng về một năm “bội thu” cho ngành rau quả.
Trong ngành rau quả, sầu riêng hiện vẫn là mặt hàng được kỳ vọng tạo đột biến trong xuất khẩu nông sản trong năm nay. Bên cạnh thị trường Trung Quốc, xuất khẩu sầu riêng năm 2023 còn ghi nhận tăng cao ở các thị trường như Canada, Mỹ, Papua New Guinea tăng lần lượt từ 222% đến 800%. Cộng hòa Czech, nơi có cộng đồng người Việt lớn cũng ghi nhận mức tăng gần 28,2% so với năm liền kề trước đó.
Đáng chú ý, Thái Lan được biết đến là quốc gia trồng và xuất khẩu sầu riêng lớn nhất thế giới cũng đã chi 96,9 triệu đô la để mua sầu riêng Việt Nam trong tháng 11-2023. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, vì nền kinh tế hơn 100 triệu dân thu hoạch sầu riêng quanh năm, trong khi Thái Lan thu hoạch theo mùa nên Thái Lan đã phải nhập khẩu sầu riêng từ Việt Nam.
Mặt hàng rau quả có dư địa xuất khẩu kỷ lục trong năm 2023 và nhu cầu đơn hàng nhộn nhịp ngay từ tháng đầu năm đang tạo nên sự lạc quan nhiều doanh nghiệp thời gian tới. Theo kế hoạch mục tiêu của Hiệp hội rau quả Việt Nam, năm 2024 đặt mục tiêu đạt doanh thu sầu riêng 3,5 tỉ đô la, tăng 55% so với 2023.
Theo Bộ Công thương, hiện nay, Việt Nam đã ký kết hiệp định thương mại tự do (FTAs) với nhiều nước, điều này đang và sẽ hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu hàng rau quả trong năm nay. Bên cạnh thị trường tỉ dân của Trung Quốc, thị trường Mỹ đã mở cửa cho trái bưởi, trái dừa Việt Nam. Những yếu tố này giúp việc xuất khẩu trái cây vào thị trường này trong năm qua tăng khoảng 30% so với năm trước. Cùng với đó, bưởi, chanh đã vào được thị trường New Zealand… góp phần thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu rau quả tăng trưởng vượt bậc.
Không chỉ vậy, việc có mặt ở hầu hết những thị trường lớn, khắt khe về chất lượng đã khẳng định vị thế trái cây Việt Nam trên thị trường thế giới, mở ra nhiều cơ hội cho rau quả nước ta.
Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nhận định, ngành hàng rau quả có tiềm năng để có thể đạt kỷ lục mới là 6,5 tỉ đô la trong năm nay. Và để đạt được kỷ lục này, các chuyên gia trong ngành, cho rằng nhóm hàng rau quả cần tiếp tục nâng cao chất lượng, tuân thủ nghiêm quy định về chất lượng, truy xuất nguồn gốc nhằm tận dụng được những cơ hội xuất khẩu.
Đáng quan tâm hơn là các doanh nghiệp lớn trong ngành rau quả cũng cần phải thể hiện rõ thực lực và tham vọng lớn của mình để giúp cho kim ngạch xuất khẩu rau quả ngày càng tăng mạnh một cách rõ rệt. Đặc biệt là các doanh nghiệp, bà con nông dân phải ưu tiên hướng đến liên kết phát triển bền vững hơn nữa.
Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt hiện nay, vị trí cao về sản lượng đã không còn nhiều ý nghĩa mà thị trường đang cần những sản phẩm có giá trị về chất lượng. Sản xuất nông sản không phá rừng, nông sản carbon thấp… sẽ là hướng đi để tăng giá trị và thương hiệu cho Việt Nam.
Ngoài ra, theo các chuyên gia, trước xu hướng “xanh hóa” từ thị trường nhập khẩu nhằm bảo vệ môi trường thì các doanh nghiệp, hợp tác xã trong ngành hàng rau quả cần chủ động thích ứng, nhất là tránh sử dụng tràn lan thuốc trừ sâu, phân bón hóa học.
Con số xuất khẩu rau quả đang cho thấy mức tăng trưởng ngày càng tăng, điều đó đã nói lên rằng các doanh nghiệp, hợp tác xã trong ngành hàng này đã bắt đầu đi vào xu hướng “xanh hóa” và biết cách sản xuất theo tiêu chuẩn xanh, đáp ứng được nhu cầu của thế giới. Trước yêu cầu của thị trường, và sự sẵn sàng vào cuộc của các đơn vị, tin rằng một năm “bội thu” với ngành rau quả là hoàn toàn có thể.
Minh Đức