Vụ sản xuất 2021-2022 chỉ có 25/41 nhà máy đường hoạt động, 16 nhà máy đã buộc phải đóng cửa. Trong 25 nhà máy còn hoạt động, 17 nhà máy bị thua lỗ (chiếm gần 70%).
Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) vừa gửi văn bản cầu cứu về tình trạng đường nhập lậu hoành hành trở lại từ đầu năm 2022 đến nay khi dịch Covid-19 được kiểm soát.
Trước khi ngành đường thực thi ATIGA, Việt Nam có 41 nhà máy sản xuất đường, tạo công ăn việc làm cho khoảng 350.000 hộ nông dân trồng mía. Tuy nhiên vụ sản xuất 2021-2022 chỉ có 25/41 nhà máy đường hoạt động, 16 nhà máy đã buộc phải đóng cửa. Trong 25 nhà máy còn hoạt động, 17 nhà máy bị thua lỗ (chiếm gần 70%). Điều này khiến cho khoảng 3.300 người lao động đã bị mất việc làm và khoảng 100.000 hộ nông dân trồng mía phải chuyển sang cây trồng khác.
Đường nhập lậu khiến cho đường sản xuất trong nước khó tiêu thụ, lượng tồn kho, chi phí tài chính tăng đến mức doanh nghiệp phải bán dưới giá thành. Cho đến nay, vụ mía đã kết thúc nhưng rất nhiều nhà máy đang tồn kho, đường không thể bán được và còn đang thiếu nợ tiền mía nguyên liệu của nông dân.
Về nguồn gốc và quy mô đường nhập lậu, VSSA cho biết đến nay đã có thể khẳng định đường nhập lậu vào Việt Nam có nguồn gốc từ Thái Lan. Đường Thái Lan được trợ cấp nên có giá rẻ (đã được Bộ Công Thương Việt Nam xác định và đánh thuế bổ sung đối với đường nhập khẩu chính ngạch là 47,64%) nên các trùm buôn lậu đưa hàng từ Thái Lan sang Campuchia và Lào. Sau đó, đường lậu tiếp tục được đưa đến khu vực biên giới với Việt Nam và phối hợp với các đầu nậu Việt Nam để thâm nhập vào thị trường trong nước.
Tình trạng đường nhập lậu hoành hành trở lại từ đầu năm 2022
Từ tháng 12/2021 đến nay, hoạt động mua bán đường nhập lậu tăng đột biến tại các khu vực biên giới Tây Nam. Trên thị trường, mạng lưới phân phối đường nhập lậu hoạt động gần như công khai dưới hình thức đường đóng cây 12kg và đường đóng túi 1kg của các cơ sở sang chiết.
Đường Thái Lan xuất hiện tràn ngập với giá rất rẻ do không phải đóng thuế phòng vệ thương mại 47,64% như đối với đường nhập khẩu chính ngạch. Hiện giá đường trắng nhập lậu vào nước ta chỉ ở mức 16.400-16.800 đồng/kg, tức thấp hơn giá đường vàng trong nước.
VSSA cho rằng, thực tế trên đe dọa nghiêm trọng sự bền vững của chuỗi liên kết mía đường và đặt ngành đường vào cảnh sản xuất cầm chừng hoặc không thể tiếp tục hoạt động. Cho đến nay, vụ mía đã kết thúc nhưng rất nhiều nhà máy đang tồn kho đường không thể bán được và còn đang thiếu nợ tiền mía của nông dân.
Dù các cơ quan chức năng đã có nhiều hoạt động để ngăn chặn, song hoạt động gian lận thương mại vẫn chưa giảm nhiệt.
Theo đánh giá của Cục Điều tra chống buôn lậu (Tổng cục Hải quan), hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới tại các tỉnh miền Trung và Tây Nam Bộ có xu hướng gia tăng. Trong đó, mặt hàng đặc biệt gia tăng mạnh được điểm tên là đường cát.
Thực tế cho thấy, đường nhập lậu từ các tỉnh biên giới với Campuchia và Lào tràn về với số lượng lớn và giá thấp hơn cả giá đường nhập khẩu. Thời gian qua, lực lượng chức năng liên tục phát hiện và bắt giữ nhiều vụ buôn lậu mặt hàng này.
Đơn cử, lực lượng chức năng Quảng Trị đã bắt giữ 2 tấn đường kính do Thái Lan sản xuất nhập lậu vào nội địa tiêu thụ. Tại Long An, từ đầu năm 2022 đến nay, hoạt động buôn lậu, vận chuyển đường cát do nước ngoài sản xuất nhập lậu qua biên giới tăng mạnh. Ngày 16/2, trên đường KT3 thuộc địa bàn xã Hưng Thạnh, huyện Tân Hưng, lực lượng chức năng phát hiện và thu giữ 2,45 tấn đường cát; ngày 22/2, tiếp tục bắt giữ 2 ô tô tải vận chuyển 10 tấn đường do nước ngoài sản xuất không có hóa đơn chứng từ, chứng minh nguồn gốc, xuất xứ…Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh Long An cho thấy, chỉ trong 2 tháng đầu năm đã phát hiện, bắt giữ gần 46 tấn đường cát nhập lậu các loại…
Mới đây, Văn phòng Chính phủ vừa có văn bản truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, về việc tăng cường công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại đối với mặt hàng đường cát.
Theo đó, Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh yêu cầu Bộ Công an, Ban Chỉ đạo 389 các tỉnh, thành làm rõ những thông tin phản ánh của Hiệp hội mía đường Việt Nam, đấu tranh triệt phá các đường dây buôn lậu, vận chuyển trái phép mặt hàng đường cát qua biên giới để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Phó Thủ tướng yêu cầu tăng cường tuần tra, kiểm soát khu vực biên giới cửa khẩu, thị trường nội địa để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại đối với mặt hàng này.
Cẩm Tú