Liệu chúng ta có "bó tay" với vấn nạn hàng giả, hàng nhái?

Sự phổ biến và ngày càng nhân rộng của hàng nhái đã mở ra xu hướng và khả năng tiếp cận sản phẩm cho nhiều đối tượng hơn. Nó cũng khiến việc kinh doanh trở nên phức tạp hơn đối với các thương hiệu, cơ sở sản xuất kinh doanh chân chính.

Hàng nhái, hay những sản phẩm thay thế rẻ hơn cho các sản phẩm được săn đón thường được khoe khoang trực tuyến, đang chiếm một phần quan trọng trong hệ sinh thái thời trang ngày nay. Việc đối phó với hàng nhái bắt đầu trở nên không thể tránh khỏi đối với các thương hiệu có khả năng hiển thị trực tuyến và tạo ra những thách thức riêng cho các thương hiệu.

Hàng nhái, giả mạo nhãn hiệu vẫn lộng hành

Sự xuất hiện của hàng nhái hay "các sản phẩm gần như nhái thương hiệu" dường như đã tạo ra một thứ văn hoá mới - "văn hoá hàng nhái". Thứ văn hoá này đã thay đổi cách tiếp cận mua sắm và suy nghĩ của nhiều người tiêu dùng về giá trị của nhiều sản phẩm từ gạo, quần ào, nước hoa cho tới thực phẩm chức năng,...

Trong vài năm trở lại đây, “hàng nhái” hoặc bản sao rẻ hơn của các sản phẩm phổ biến đã đạt đến một cấp độ phổ biến mới trong tinh thần văn hóa thời đại. Không chỉ TikTok, các sàn thương mại điện tử cũng tràn ngập các nội dung quảng cáo, video đề xuất các lựa chọn thay thế cho các sản phẩm được thổi phồng như gạo ST25 của thương hiệu gạo Ông Cua, giả mạo nhãn hiệu Ensure của thương hiệu Abbott và nhiều thương hiệu nước hoa, mỹ phẩm khác.

Từ hàng nhái biến thành hàng giả chỉ là một bước mong manh hoặc ranh giới không rõ ràng, dù vậy, điều này cũng không ngăn được văn hóa hàng nhái, vấn đề vốn được thúc đẩy bởi chu kỳ xu hướng nhanh chóng của phương tiện truyền thông xã hội, sản xuất thương mại điện tử quá nhanh và sự hoài nghi về các chiến lược định giá – vấn đề đóng vai trò lớn hơn trong cách người tiêu dùng mua sắm. Và điều đó chắc chắn đã tác động đến hệ thống vốn rất chuẩn mực của các thương hiệu, khiến việc hoạt động trong một môi trường vốn đã mong manh trở nên khó khăn hơn.

Mới đây, lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) đồng loạt ra quân kiểm tra đột xuất các cửa hàng kinh doanh gạo lớn trên nhiều quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội đã khiến người tiêu dùng (NTD) bất ngờ. Thông tin công bố từ Tổng cục QLTT, cho thấy sau hơn 3 tháng theo dõi, giám sát, 3 đoàn kiểm tra của Đội QLTT số 1, 5 và 15 thuộc Cục QLTT TP Hà Nội đã tiến hành kiểm tra đột xuất 6 cơ sở kinh doanh gạo nằm rải rác trên địa bàn 3 quận Hoàng Mai, Hai Bà Trưng và huyện Hoài Đức có dấu hiệu kinh doanh sản phẩm giả mạo thương hiệu gạo ST25 Ông Cua (thương hiệu của “cha đẻ” giống gạo ST25). Tại các cơ sở này, lực lượng QLTT phát hiện nhiều túi thành phẩm và gạo chưa đóng cùng hơn 1.000 bao bì giả mạo và các thiết bị để đóng gói gạo giả.

ST25 là giống gạo đầu tiên của Việt Nam đạt giải gạo ngon nhất thế giới vào năm 2019. Sau khi thông tin này được công bố, hàng loạt vụ việc đăng ký độc quyền nhãn hiệu ST25 ở nhiều quốc gia như Mỹ, Úc… cũng đã xảy ra. Thời điểm ấy, các cơ quan chức năng của Việt Nam đã phải vào cuộc, cùng DNTN Hồ Quang Trí (đơn vị sở hữu giống gạo ST25) phản đối việc đăng ký thương hiệu gạo ST25 ở các quốc gia khác. Cùng lúc, DNTN Hồ Quang Trí đã bắt tay vào thực hiện đăng ký sở hữu thương hiệu gạo ST25 mang nhãn hiệu Ông Cua tại các quốc gia này.

Chia sẻ với báo chí mới đây liên quan về việc bảo vệ nhãn hiệu gạo ST25 Ông Cua tại thị trường trong nước và quốc tế, đại diện cho DNTN Hồ Quang Trí, cho biết hiện doanh nghiệp đã bảo vệ thành công thương hiệu ST25 Ông Cua ở nhiều thị trường như Mỹ, châu Âu, Vương quốc Anh, Úc, Trung Quốc, Hong Kong (Trung Quốc), Việt Nam và hiện đang đăng ký thương hiệu ở Canada.

Mặc dù vậy, vấn đề giả mạo nhãn hiệu gạo ST25 vẫn là còn là khoảng trống lớn khi thực tế trên thị trường, đặc biệt là trên các nền tảng trực tuyến, tình trạng gạo giả, nhái thương hiệu ST25 của thương hiệu gạo Ông Cua vẫn diễn ra tràn lan.

Là người thường xuyên mua sắm trên các nền tảng trực tuyến, nhất là các mặt hàng thực phẩm như gạo, chị Hoàng Thục Anh (Hoàng Mai, Hà Nội), cho biết: "Tôi tìm kiếm trên Google để chọn mua gạo ST25 - một sản phẩm của thương hiệu gạo Ông Cua, và kết quả là có rất nhiều cơ sở bán loại gạo này. Điều rất khó lựa chọn là có quá nhiều mức giá khác nhau, cũng là gạo ST25 và in hình logo y như gạo thật, nhưng lại có giá chỉ 115.000 đồng cho 5kg”.

“Thực tế, nhà tôi cũng đã mua và thử loại gạo ST25 này, nhưng sự thật là khi ăn chất lượng và độ dẻo thơm không đúng như hàng chính hãng”, chị Thục Anh chia sẻ.

Với thực phẩm chức năng, gần đây, lực lượng QLTT cũng đã tiến hành xử phạt vi phạm về việc giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng đối với hãng hàng Sure Asia Gold Ensure do Công ty TNHH Nuôi dưỡng lòng biết ơn quốc tế Asia sản xuất và Công ty TNHH Y tế Asia, có địa chỉ tại Đồng Quang, Đồng Sơn, Tp Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang phân phối. Nhãn hàng Sure Asia Gold Ensure được cho là giả mạo nhãn hiệu Ensure của hãng sữa nổi tiếng Hoa Kỳ Abbott…

Trên thực tế, hàng nhái và hàng giả về cơ bản là giống nhau. Không có sự phân biệt chính thức nào; hàng nhái thường trở thành hàng nhái khi có người tuyên bố như vậy. Mặc dù các thương hiệu vốn có nhiều giải pháp để bảo vệ, nhưng trong bối cảnh nhu cầu cũng như các điều kiện thuận lợi khác đã thúc đẩy sự quan tâm lớn của người tiêu dùng.

Hàng nhái vẫn tràn lan trên khắp bối cảnh thương mại điện tử, tại các công ty thời trang siêu nhanh như Shein và Temu, các sàn thương mại điện tử và đặc biệt là nền tảng mạng xã hội TikTok, nơi nhiều người mua sắm chỉ lựa chọn để mua hàng nhái.

Từ các nhãn hiệu như Ensure, nước tăng lực RedBull, cho đến các sản phẩm mỹ phẩm, hàng thời trang của các thương hiệu nổi tiếng đã được đăng ký bảo hộ thương hiệu như Gucci, Chanel, Adidas, Lacoste… cũng liên tục bị làm giả, làm nhái tại Việt Nam. Mặc dù cơ quan chức năng đã nỗ lực kiểm tra và xử lý nghiêm nhiều trường hợp vi phạm, song tình trạng này vẫn chưa có điểm dừng khiến công tác kiểm tra, kiểm soát gặp nhiều khó khăn.

Cần sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan chức năng

Có một thắc mắc rất thú vị, rằng tại sao người tiêu dùng không nghĩ đến nguồn gốc sản phẩm, tại sao chúng lại rẻ như vậy hoặc việc mua phải hàng nhái có thể gây hại cho các thương hiệu chân chính?

Bản thân các thương hiệu đều rất sợ vấn đề này, bởi họ hiểu rằng khi người tiêu dùng cảm thấy mình bị lừa, uy tín của thương hiệu phần nào cũng giảm bớt. Không những thế, chính các thương hiệu cũng cảm thấy toàn bộ động lực mà họ đã cố gắng dường như “công cốc”. Điều nguy hiểm hơn là sự phổ biến của hàng nhái cũng có thể dẫn đến rạn nứt lớn hơn trong mối quan hệ giữa người tiêu dùng với các thương hiệu.

Thế nhưng thoát khỏi ám ảnh bởi hàng nhái vẫn là câu chuyện không hề dễ dàng. Bởi hàng nhái thường không có nhãn hiệu được bảo hộ như logo nên các thương hiệu không có nhiều cách để phản ứng khi phát hiện có hành vi vi phạm.

Chia sẻ với báo chí mới đây, ông Lại Tiến Mạnh - Giám đốc Công ty MiBrand (đại diện của Công ty định giá thương hiệu hàng đầu thế giới Brand Finance tại Việt Nam), cho rằng trong việc bảo vệ thương hiệu - tài sản vô hình của doanh nghiệp, ngoài trách nhiệm bảo vệ thương hiệu của chính doanh nghiệp (bằng cách đăng ký bảo hộ thương hiệu) thì cần có sự hỗ trợ của cơ quan chức năng như lực lượng QLTT hoặc công an thì doanh nghiệp mới được bảo vệ, nếu không, các thương hiệu rất dễ bị “tổn thương”.

Theo ông Mạnh, doanh nghiệp tự bảo vệ thương hiệu của mình bằng cách công bố nhãn mác bao bì chính thức cho toàn thị trường, có mã QR code để truy xuất nguồn gốc. Và NTD phải được lưu ý, nhắc nhở nhiều hơn trong việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hoặc khi cảm thấy nghi ngờ nhãn mác, không tìm thấy công cụ nào để truy xuất nguồn gốc thì nên từ chối mua và thực hiện quyền tố giác với các lực lượng chức năng.

Trong khi đó, phía đại diện DNTT Hồ Quang Trí – đơn vị sở hữu gạo ST25 thông tin, ngay sau khi nhận thức được việc cần bảo vệ nhãn hiệu của giống gạo ST25, đồng nghĩa với việc bảo vệ người tiêu dùng, cũng như doanh nghiệp và người nông dân tốt nhất, doanh nghiệp đã có nhiều cách thức để bảo vệ nhãn hiệu của mình.

Tuy nhiên, do các đối tác làm giả rất tinh vi, tem thật và tem giả nhiều khi không thể phân biệt được, thậm chí, có đối tượng còn làm giả “lừa” được cả phương thức quét mã QR của zalo (cách thức được rất nhiều người tiêu dùng sử dụng để nhận diện hàng thật - giả) nên việc bảo vệ nhãn hiệu cũng ngày càng khó khăn. Do đó, chủ thương hiệu gạo ST25 đã thực hiện cấp mã số cho từng bao gạo và người tiêu dùng có thể kiểm tra mã số này qua ứng dụng icheck. “Đây là cách xác thực duy nhất mà các đối tượng làm giả vẫn chưa làm được” – đại diện DNTN Hồ Quang Trí khẳng định.

Cũng theo ông Mạnh, việc sử dụng các công cụ để xác thực, xác minh nguồn gốc hàng hóa là rất cần thiết để bảo vệ thương hiệu trong giai đoạn hiện nay. “Các hành động bảo vệ thương hiệu qua đó bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng này sẽ khiến doanh nghiệp tốn kém hơn nhưng thực sự là cần thiết. Doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống để bảo vệ tài sản vô hình của mình. Ngoài đầu tư ra thì cần phải truyền thông để xác lập quyền sở hữu với thương hiệu sản phẩm, để khẳng định sản phẩm thật của mình” - ông Mạnh chia sẻ.

Trước vấn nạn hàng giả, hàng nhái “nhảy múa”, cộng với sự quan tâm của người tiêu dùng, việc ngăn cản sự “bùng phát” của hàng nhái quả là khó khăn. Theo các chuyên gia, bên cạnh sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các cơ quan chức năng, người tiêu dùng cũng cần hiểu rõ hơn “giá trị” thực sự của thương hiệu chính hãng.

Minh Đức