Đây là ý kiến tham luận của Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Ông cho rằng, hồ sơ Chính phủ trình chưa đủ cơ sở để đánh giá về sự thống nhất, không mâu thuẫn, chồng chéo giữa các quy định trong dự thảo Luật này với hệ thống pháp luật hiện hành.
Cần đảm bảo tính thống nhất
Tiếp tục chương trình xem xét, cho ý kiến lần đầu về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, trình bày tham luận tại phiên họp, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng bày tỏ tán thành với các vấn đề nêu ra trong báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Kinh tế.
Cùng với đó, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng cũng bày tỏ đánh giá cao quá trình chuẩn bị rất tích cực, khẩn trương, công phu của cơ quan soạn thảo đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đây là sự nỗ lực rất lớn để kịp thời thể chế hóa Nghị quyết 18 của Trung ương.
Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng: Cần rà soát các quy định của pháp luật hiện hành với dự thảo Luật Đất đai để đảm bảo tính thống nhất (Ảnh: quochoi.vn)
Về vấn đề cụ thể, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật cho rằng cần nhận thức và xác định rõ trong Tờ trình của Chính phủ về quan điểm sửa đổi Luật đất đai. Tờ trình của Chính phủ đã nêu một hệ quan điểm nhưng chưa nêu bật được tính chất quan trọng của Luật Đất đai trong hệ thống pháp luật, chưa làm rõ được yêu cầu trong việc xây dựng Luật đất đai phải đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật như thế nào?
Theo Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật, Luật Đất đai là đạo luật quan trọng, phức tạp, có tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội đối với hoạt động của tất cả các các tổ chức kinh tế và từng người dân. Có thể nói, đây là đạo luật giữ vai trò trung tâm trong hệ thống pháp luật về đất đai và có mối quan hệ, ảnh hưởng sâu sắc đến việc thực thi chính sách.
Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật cho rằng cần xác định việc sửa đổi toàn diện Luật Đất đai lần này là một sự kiện chính trị pháp lý lớn của đất nước, là một đợt sinh hoạt chính trị để triển khai chủ trương của Đảng trong văn kiện Đội XIII và Nghị quyết 18, để bám sát và thể chế hóa đúng đắn, đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối được nêu trong các văn kiện của Đảng.
Khi thu hồi đất thì bồi thường cho người có quyền sử dụng bị thu hồi phải đảm bảo đời sống tốt hơn, trong Nghị quyết 18-NQ/TW đã nêu rất rõ nhưng trong dự thảo luật chỉ nhắc lại chứ không cụ thể hơn…Nếu các chế định trong luật này mà làm không kỹ, không thận trọng, không cân nhắc kỹ lưỡng sẽ tác động trực tiếp đến các mối quan hệ pháp lý khác.
Nếu giải quyết tốt các vấn đề của Luật Đất đai sẽ tác động tích cực đến việc phát triển kinh tế xã hội và giải quyết được các nguyên nhân căn bản dẫn đến tình trạng phức tạp trong khiếu nại, tố cáo hiện nay. Để làm được điều đó, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật cho rằng chỉ có cách làm thật kỹ lưỡng, thận trọng và đánh giá toàn diện các mặt khi xây dựng, ban hành.
Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng cũng cho rằng hồ sơ Chính phủ trình chưa đủ cơ sở để đánh giá về sự thống nhất, không mâu thuẫn, chồng chéo giữa các quy định trong dự thảo Luật này với hệ thống pháp luật hiện hành. Ngoài ra, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật cho rằng cần rà soát các quy định của pháp luật hiện hành với dự thảo Luật Đất đai để đánh giá được tác động, từ đó chỉ ra những điểm cần sửa để đảm bảo tính thống nhất.
Cần quy định chặt chẽ về thu hồi đất và đấu giá quyền sử dụng đất
Tiếp sau đó, đưa ra ý kiến góp ý hoàn thiện Dự án Luật này, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính- Ngân sách Nguyễn Phú Cường chỉ ra nhiều điều khoản trong phần giải thích từ ngữ vẫn chưa được tường minh, đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu thêm. Cụ thể: Tại Khoản 3, Điều 3 có giải thích: “Bản đồ quy hoạch sử dụng đất là bản đồ được lập tại thời điểm đầu kỳ quy hoạch, thể hiện sự phân bổ các loại đất tại thời điểm cuối kỳ của quy hoạch đó”. Chủ nhiệm Ủy ban đề nghị sửa từ “tại thời điểm” bằng từ “đến”.
Hay tại Khoản 25, Điều 3 có giải thích: “Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất và có thu nhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối, không được hưởng lương từ ngân sách nhà nước, tổ chức kinh tế, chính trị xã hội khác hộ gia đình”.
Chủ nhiệm Ủy ban đề nghị rà soát lại khái niệm này, nếu giải thích như vậy sẽ rất khó khi thực hiện bồi thường hỗ trợ tái định cư.
Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính- Ngân sách Nguyễn Phú Cường (Ảnh: quochoi.vn).
Bên cạnh đó, tại Khoản 27, Điều 3 có giải thích: “Hủy hoại đất là hành vi làm biến dạng địa hình, làm suy giảm chất lượng đất, gây ô nhiễm đất, làm mất hoặc giảm khả năng sử dụng đất theo mục đích đã được xác định.” Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Phú Cường đề nghị bổ sung giải thích này và ghi rõ đây là những hành vi không được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Liên quan đến Chương 4 về quy hoạch sử dụng đất, Chủ nhiệm nhiệm Ủy ban Nguyễn Phú Cường chỉ ra rằng, tại Chương này đã quy định rất nhiều nội dung về nguyên tắc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; kỳ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc gia; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh…
Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban nêu rõ, trên thực tế, chúng ta vẫn còn vướng trong quy hoạch sử dụng đất, do đó việc quy định lập quy hoạch đồng thời cả quy hoạch quốc gia, quy hoạch tỉnh và các quy hoạch khác sẽ rất khó cho việc thực hiện. Vì vậy nên nghiên cứu kỹ về cách thiết kế này để đảm bảo tính khả thi khi đưa vào áp dụng.
Đối với Điều 65 của Dự án Luật quy định về đấu thầu dự án có sử dụng đất để lựa chọn nhà đầu tư, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính – Ngân sách cho biết, điểm đ khoản 2 quy định: Dự án điều chỉnh đất đai để chỉnh trang và phát triển đô thị, khu dân cư nông thôn theo quy hoạch được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt đối với trường hợp cần lựa chọn nhà đầu tư. Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính – Ngân sách cho rằng, quy định như trên chưa rõ, chưa cụ thể, dễ nhầm lẫn với các dự án khu đô thị mới, nên cần rà soát kỹ để quy định cụ thể, rõ ràng hơn.
Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính – Ngân sách cho biết, Điều 71 trong Dự án Luật quy định về căn cứ thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Cụ thể, việc thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng phải dựa trên các căn cứ: Dự án thuộc các trường hợp thu hồi đất quy định tại Điều 69 và Điều 70 của Luật này; Kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt; Tiến độ sử dụng đất thực hiện dự án. Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính – Ngân sách cho rằng, để tách được việc bồi thường ra khỏi dự án đầu tư, cần sửa đổi quy định này theo hướng bỏ chữ “dự án” trong khoản 1.
Ngoài ra, liên quan đến quy định về đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp đất chưa được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính – Ngân sách cho biết, điều kiện đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp đất chưa bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chưa được quy định chặt chẽ, còn thiếu tính khả thi. Cụ thể, điểm đ khoản 1 quy định, một trong các điều kiện đặt ra là: Có tối thiểu 80% người bị thu hồi đất đồng ý với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính – Ngân sách cho rằng, chưa có bồi thường, hỗ trợ tái định cư thì chưa có quyết định thu hồi đất, chưa đo đạc để xác định rõ diện tích, giá đền bù, nên việc đặt ra con số 80% là không thực tế, đề nghị nghiên cứu sửa đổi để đảm bảo quy định của Luật được khả thi, dễ dàng áp dụng trong thực tế.
Hồng Quang (t/h)