Luật TMĐT có hiệu lực từ 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ lập lại trật tự thị trường số, khắc phục tình trạng gian lận, hàng giả và kinh doanh thiếu minh bạch. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng người bán chủ yếu vẫn là cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ, việc siết quản lý đồng loạt đang làm dấy lên lo ngại về một “cú lọc” quá nhanh, có thể khiến thị trường TMĐT đối mặt với trạng thái chững lại trong ngắn hạn.
Người bán hàng online nhỏ lẻ đang đối mặt với áp lực ngày càng cao khi thị trường TMĐT bước vào giai đoạn siết quản lý (ảnh minh họa).
Giai đoạn “dễ làm, dễ bán” của TMĐT đã khép lại?
Sau hơn một thập kỷ tăng trưởng nhanh, thương mại điện tử Việt Nam đã trở thành một kênh phân phối quan trọng của nền kinh tế. Hàng triệu gian hàng hoạt động trên các sàn và mạng xã hội góp phần mở rộng cơ hội kinh doanh, tạo sinh kế cho nhiều cá nhân, hộ gia đình. Tuy nhiên, mặt trái của giai đoạn phát triển dựa trên số lượng cũng ngày càng bộc lộ rõ.
Hàng giả, hàng kém chất lượng, quảng cáo sai sự thật, tranh chấp người tiêu dùng và thất thu thuế là những vấn đề kéo dài, gây xói mòn niềm tin thị trường. Trong bối cảnh đó, Luật Thương mại điện tử 2025 được xây dựng với tinh thần nâng chuẩn quản lý, coi TMĐT là một khu vực kinh tế chính thức, phải vận hành theo các nguyên tắc minh bạch và có trách nhiệm.
Luật mới không chỉ đặt nghĩa vụ rõ ràng hơn đối với người bán, mà còn yêu cầu các nền tảng TMĐT tham gia sâu vào kiểm soát hoạt động giao dịch. Đây là bước chuyển quan trọng từ giai đoạn “khuyến khích phát triển” sang “phát triển có điều kiện”, đồng nghĩa với việc quá trình thanh lọc thị trường là điều khó tránh khỏi.
Vấn đề đặt ra không nằm ở việc có thanh lọc hay không, mà là tốc độ và cách thức thanh lọc.
Hiện nay, phần lớn người bán trên thị trường TMĐT vẫn là cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ, hoạt động kiêm nhiệm hoặc mang tính thời vụ. Với nhóm này, việc đồng thời đáp ứng các yêu cầu về đăng ký kinh doanh, kê khai thuế, hóa đơn điện tử, nguồn gốc hàng hóa và nghĩa vụ bảo vệ người tiêu dùng là một thách thức lớn.
Thực tế cho thấy, mỗi đợt siết quản lý trong thời gian qua đều khiến một bộ phận người bán rút lui khỏi thị trường. Nếu Luật TMĐT 2025 được triển khai đồng loạt, nguy cơ xuất hiện một cú sốc ngắn hạn là hoàn toàn có cơ sở. Khi đó, số lượng gian hàng có thể sụt giảm nhanh, nguồn cung thu hẹp và thị trường có xu hướng nghiêng mạnh về các doanh nghiệp lớn, người bán chuyên nghiệp.
“Cú lọc” cần thiết, nhưng không thể thiếu kiểm soát
Thực tế cho thấy, khó khăn lớn nhất của hộ kinh doanh nhỏ không nằm ở bản thân quy định pháp luật, mà ở khả năng chịu đựng của mô hình kinh doanh nhỏ lẻ trước chi phí và rủi ro tuân thủ ngày càng gia tăng.
Áp lực về thuế và hóa đơn điện tử khiến lợi nhuận vốn mỏng càng bị thu hẹp. Khi mọi giao dịch đều được ghi nhận đầy đủ, chi phí thuế, kế toán và các dịch vụ hỗ trợ có thể chiếm tỷ trọng đáng kể, tạo cảm giác “bán nhiều nhưng không còn nhẹ gánh”.
Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa hồ sơ pháp lý, đầu tư công cụ quản lý, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật từ nền tảng TMĐT phát sinh những chi phí vượt quá quy mô của nhiều hộ kinh doanh nhỏ. Hạn chế về năng lực quản trị, công nghệ, cùng yêu cầu truy xuất nguồn gốc hàng hóa – vốn là điểm yếu của nguồn hàng từ chợ đầu mối, xưởng nhỏ – càng khiến việc bám trụ trên sàn trở nên khó khăn.
Khi rủi ro pháp lý gia tăng, việc rút lui lại được xem là phương án an toàn hơn.
Trao đổi với phóng viên, anh Phượng, chủ một gian hàng kinh doanh trực tuyến tại Hà Nội, cho biết lợi nhuận ròng từ hoạt động bán hàng online của gia đình hiện chỉ dao động khoảng trên dưới chục triệu đồng mỗi tháng, sau khi đã trừ các chi phí như nhập hàng, vận chuyển, khuyến mãi và phí nền tảng.
Theo anh Phượng, khi các yêu cầu mới về kế toán, phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử và nghĩa vụ thuế được áp dụng đầy đủ, phần lợi nhuận vốn không lớn này tiếp tục bị bào mòn. “Có tháng gần như không còn lãi, thậm chí nếu phát sinh thêm chi phí hoặc hàng bị trả lại thì coi như hòa hoặc lỗ”, anh chia sẻ.
Sau khi rà soát tổng thể, hộ kinh doanh này nhận thấy chi phí tuân thủ mới đã tiệm cận toàn bộ phần lãi còn lại, trong khi áp lực quản lý và rủi ro pháp lý lại tăng cao. Không chỉ lo ngại việc bị kiểm tra, xử phạt do sai sót thủ tục, anh còn băn khoăn trước nguy cơ bị khiếu nại, tạm khóa gian hàng nếu xảy ra tranh chấp với khách hàng.
“Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục bán hàng trên sàn không còn thực sự tương xứng với công sức và rủi ro phải gánh chịu”, anh Phượng nói, đồng thời cho biết đang cân nhắc thu hẹp hoạt động TMĐT, thậm chí tạm ngừng kinh doanh để chờ các cơ chế hỗ trợ, điều chỉnh phù hợp hơn.
Trường hợp của anh Phượng không phải cá biệt, mà phản ánh “điểm gãy” chung của nhiều hộ kinh doanh nhỏ, khi tổng chi phí tuân thủ tiệm cận hoặc vượt quá lợi nhuận thực tế từ bán hàng online.
Ở góc độ dài hạn, việc thanh lọc thị trường là tất yếu. Một thị trường TMĐT trưởng thành không thể tiếp tục dựa vào sự dễ dãi trong quản lý. Luật TMĐT 2025, nếu được thực thi hợp lý, sẽ góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa, bảo vệ người tiêu dùng và thiết lập môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn.
Tuy nhiên, bài toán then chốt nằm ở cách thực thi. Việc phân tầng nghĩa vụ theo quy mô, xây dựng lộ trình chuyển tiếp rõ ràng cho hộ kinh doanh nhỏ, đồng thời đơn giản hóa thủ tục tuân thủ là yếu tố quyết định để tránh cú sốc thị trường.
Vai trò hỗ trợ của các nền tảng TMĐT cũng cần được phát huy thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở nghĩa vụ kiểm soát và chuyển trách nhiệm về phía người bán.
Luật TMĐT 2025 không đơn thuần là câu chuyện “siết hay không siết”, mà là bài toán cân bằng giữa lập lại trật tự và duy trì động lực phát triển. Luật cần đi vào cuộc sống để TMĐT bước sang giai đoạn phát triển bền vững. Tuy nhiên, nếu thiếu lộ trình và cơ chế hỗ trợ phù hợp, “cú lọc” ấy có thể diễn ra nhanh hơn khả năng thích ứng của hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ – lực lượng từng tạo nên sức sống cho thị trường TMĐT trong suốt nhiều năm qua.
Tiến Thanh