Mâu thuẫn giữa Nga và Na Uy về hạn ngạch đánh bắt cá tuyết năm 2026 đang gia tăng, sau khi các nhà khoa học hai quốc gia đưa ra những khuyến nghị trái ngược về trữ lượng loài cá có giá trị thương mại cao tại Biển Barents.
Ảnh minh hoạ
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), vào đầu mùa hè năm 2025, Ủy ban Thủy sản Na Uy – Nga (Joint Norwegian-Russian Fisheries Commission – JNRFC) đã đề xuất giảm mạnh hạn ngạch cá tuyết ở Biển Barents xuống còn 269.440 tấn – mức thấp nhất kể từ năm 2003, và giảm 21% so với hạn ngạch năm 2025. Tuy nhiên, phía Nga không đồng thuận với đề xuất này và đưa ra mức hạn ngạch cao hơn đáng kể: 315.033 tấn.
Các nhà khoa học Nga cho rằng trữ lượng cá tuyết đang có dấu hiệu phục hồi sau nhiều năm suy giảm. Theo Cơ quan Thủy sản Liên bang Nga (Rosrybolovstvo), trữ lượng cá tuyết thương mại năm 2026 được ước tính đạt 1,22 triệu tấn, trong khi trữ lượng cá sinh sản vào khoảng 325.000 tấn. Dựa trên những số liệu này, Nga cho rằng điều kiện để duy trì hoặc tăng nhẹ hạn ngạch là hoàn toàn khả thi.
Tuy nhiên, các chuyên gia Na Uy tỏ ra thận trọng hơn. Họ cho rằng mô hình toán học của Nga có thể đã đánh giá quá cao quy mô đàn cá, và cảnh báo việc nâng hạn ngạch đánh bắt có thể dẫn tới khai thác quá mức – gây mất cân bằng sinh thái tại Biển Barents, nơi đang chịu tác động mạnh bởi biến đổi khí hậu.
Căng thẳng giữa hai bên không chỉ xuất phát từ tranh luận khoa học mà còn bị chi phối bởi bối cảnh chính trị khu vực. VASEP dẫn nguồn quốc tế cho biết, các biện pháp trừng phạt mới từ Liên minh châu Âu (EU) đối với hai doanh nghiệp thủy sản lớn của Nga – Norebo Holding và Murman SeaFood – đã làm gia tăng sức ép lên quá trình đàm phán song phương. EU cáo buộc hai công ty này liên quan đến hoạt động gián điệp, dẫn đến việc đóng băng tài sản và hạn chế thương mại, kéo theo giá nguyên liệu thô cá tuyết tăng mạnh trên thị trường toàn cầu.
Các biện pháp trừng phạt không chỉ tác động đến xuất khẩu của Nga mà còn làm phức tạp thêm cơ chế hợp tác vốn được duy trì ổn định suốt nhiều thập kỷ qua giữa Moskva và Oslo trong việc quản lý tài nguyên thủy sản chung tại Biển Barents.
Trong khi tranh cãi về cá tuyết vẫn chưa có dấu hiệu lắng dịu, một điểm sáng được ghi nhận là hạn ngạch đánh bắt cá haddock (cá tuyết đốm) đã được Ủy ban JNRFC khuyến nghị tăng 18% trong năm 2026, nâng tổng hạn ngạch lên 153.293 tấn. Mức điều chỉnh này dựa trên các dữ liệu cho thấy trữ lượng cá haddock có xu hướng tăng trở lại.
Năm 2025, Nga được phép khai thác 128.396 tấn cá tuyết Đại Tây Dương và 46.694 tấn cá haddock, phản ánh tầm quan trọng của các loài cá trắng trong chiến lược thủy sản quốc gia và hoạt động xuất khẩu.
Quyết định chính thức về hạn ngạch đánh bắt cá tuyết năm 2026 sẽ được đưa ra tại phiên họp lần thứ 55 của Ủy ban Thủy sản Na Uy – Nga, dự kiến tổ chức vào cuối năm nay. Giới chuyên gia cho rằng việc tìm được tiếng nói chung sẽ là thước đo quan trọng về khả năng duy trì hợp tác nghề cá giữa hai quốc gia trong một giai đoạn đầy biến động về địa chính trị, thương mại và môi trường.
Đinh Toàn