Mời chuyên gia nước ngoài 'bày mưu tính kế' giải quyết việc rút BHXH một lần

Bộ trưởng Đào Ngọc Dung chia sẻ, đã mời chuyên gia được Liên Hợp Quốc đánh giá giỏi nhất trong lĩnh vực để "bày mưu tính kế" giải quyết việc rút bảo hiểm xã hội một lần.

Tình trạng rút bảo hiểm một lần có chiều hướng gia tăng

Sáng 6/6, tiếp tục Chương trình kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV tiến hành chất vấn nhóm vấn đề thứ nhất thuộc lĩnh vực lao động, thương binh và xã hội. 

Đặt câu hỏi chất vấn Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung, đại biểu Tráng A Dương (đoàn Hà Giang) đặt vấn đề: Trong những năm qua, đại dịch Covid-19 lan rộng và diễn biến phức tạp đã khiến nhiều người lao động mất việc làm, không có thu nhập. Trong bối cảnh đó, nhiều người lao động đã lựa chọn hưởng bảo hiểm một lần vì cần một khoản tiền để chi tiêu trang trải cuộc sống. Tình trạng này không những tạo sức ép lớn về đến hệ thống an sinh xã hội mà còn ảnh hưởng đến mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân.

Đại biểu Tráng A Dương đề nghị xem xét thành lập quỹ hỗ trợ cho người lao động nhằm giúp người lao động giảm bớt khó khăn, ổn định trong cuộc sống; đồng thời xem xét bổ sung Quỹ quốc gia về việc làm đối với địa phương để có thêm nguồn thu nhập hỗ trợ cho người lao động.

Cũng liên quan đến nội dung này, Đại biểu Nguyễn Thanh Cầm - Đoàn ĐBQH tỉnh Tiền Giang đề nghị Bộ trưởng cho biết, việc sửa Luật Bảo hiểm xã hội sắp tới sẽ khắc phục như nào những tồn tại vẫn còn về chênh lệch tỉ lệ hưởng lương hưu giữa phụ nữ và nam giới? Giải pháp căn cơ trong sửa luật để giải quyết thực tế lao động nữ trẻ rút bảo hiểm xã hội một lần?

Quan tâm đến giải pháp giải quyết tình trạng này, Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy - Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh cho biết, làn sóng rút bảo hiểm xã hội một lần trong công nhân lao động thời gian qua không giảm mà còn có dấu hiệu gia tăng, đặc biệt tăng cao khi có thông tin Chính phủ chuẩn bị trình Quốc hội phương án sửa Luật Bảo hiểm xã hội.

Theo đại biểu, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, nhưng quan trọng nhất là sự bất an đối với đối với sự ổn định của chính sách. Do đó, Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đề nghị Bộ trưởng chỉ rõ giải pháp xử lý vấn đề này.

Điều kiện rút bảo hiểm xã hội một lần ở Việt Nam quá 'hào phóng'

Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung cho biết, trước năm 2019, số rút bảo hiểm bình quân một năm khoảng 500 ngàn, đến năm 2023, con số này tăng lên thành gần 900 ngàn. Nếu tình trạng rút bảo hiểm một lần không giảm, thì có nguy cơ khó đảm bảo an sinh xã hội cho người già, người đến tuổi về hưu, hệ thống chính sách an sinh xã hội khó đảm bảo tính bền vững.

Ông Dung cho rằng lý do là vì đời sống, thu nhập thấp, khó khăn, người lao động nghĩ đến khoản để dành này và rút: "Tôi đã để ý và nghiên cứu kỹ, tuyệt đại bộ phận rút là công nhân lao động, công chức, viên chức rất ít. Khu vực gia tăng rút là công nhân lao động và khu vực phía Nam chiếm tới 72%, phía Bắc, miền Trung ít hơn".

Ông Dung cũng nói khi họp Chính phủ đã báo cáo nguyên nhân gia tăng là vì "không có một quốc gia nào có cơ chế rút BHXH một lần như Việt Nam". Ông dẫn lại điều 60 của Luật BHXH năm 2014 có hiệu lực 2016 rất nhân văn, quy định 4 nội dung, điều kiện rút BHXH một lần. Nhưng sau đó, luật chưa có hiệu lực, Quốc hội đã phải ban hành nghị quyết 93 cho phép rút BHXH một lần.

Bộ trưởng cũng nói đã mời chuyên gia được Liên Hợp Quốc đánh giá giỏi nhất trong lĩnh vực này để "bày mưu tính kế" giải quyết và chuyên gia này nói: "Việt Nam hào phóng cả chuyện 75% và chuyện này, đương nhiên gỡ là khó". Thông lệ quốc tế chỉ cho rút khi mắc bệnh nan y và khi chuyển đi sống ở nước ngoài. Còn Việt Nam cho tự do và đây là quyền nên không cấm được. 

Bên cạnh đó là quyền lợi rút hưởng cao, khi đóng 8% nhưng lại hưởng toàn bộ phần đóng của nhà nước, doanh nghiệp, dẫn đến nhiều trường hợp chưa muốn rút nhưng thấy quyền lợi cao hơn nên rút và sau đó lại tham gia. Ông Dung thông tin hiện nay 1/3 người rút BHXH một lần đã quay trở lại.

Bộ trưởng cũng đánh giá công tác tuyên truyền về vấn đề này chưa hiệu quả, thừa nhận làn sóng rút bảo hiểm có một phần nguyên nhân từ việc có những thông tin ngược, nói việc sửa luật sắp tới sẽ giảm quyền lợi của người lao động.

Về giải pháp, Bộ trưởng cho rằng cần tính toán một cách căn cơ, trong đó sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng không hạn chế mà tăng quyền lợi cho người đóng.

"Chắc chắn phải tính tổng thể các chính sách về bảo hiểm. Ví dụ, cứ quy định người lao động tiếp tục đóng 20 năm không được. Nhất là những ngành nghề thâm dụng lao động, bắt công nhân đóng trong thời gian dài sẽ rất khó. Phải tính toán giảm thời gian đóng xuống 15 năm, tiến tiến tới có thể 10 năm.

Sắp tới vẫn phải tiếp tục quy định chính sách rút BHXH một lần, kèm theo các điều kiện. Việc này Quốc hội kỳ sau sẽ quyết, bộ trưởng không quyết được, đại biểu thông cảm", ông Dung nói.

Sẽ giảm thời gian đóng bảo hiểm xã hội

Tranh luận với Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung, Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy cho biết, Bộ trưởng cho rằng một trong những nguyên nhân khiến nhiều người dân rút bảo hiểm xã hội một lần là công tác tuyên truyền. 

Cơ bản thống nhất với ý kiến này, tuy nhiên, đại biểu cho rằng, mong muốn của người lao động Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng  đó là chính sách về bảo hiểm xã hội phải nhất quán và tính ổn định lâu dài.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy chia sẻ, mong muốn của người lao động là cần làm rõ việc quyền lợi của người lao động an tâm hơn, suy nghĩ lại khi muốn rút bảo hiểm xã hội một lần.

Trả lời tranh luận, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung nêu rõ nguyên nhân quan trọng là làm sao cải thiện đội sống người lao động là sâu xa nhất. Hai là thời gian qua khi tung ra thông tin thay đổi chính sách, dẫn đến người lao động ồ ạt rút bảo hiểm xã hội 1 lần. Bộ trưởng cho rằng ở đây có hạn chế do chưa quan tâm đầy đủ thông tin tuyên truyền đến người lao động. Do đó, nếu làm tốt công tác thông tin tuyên truyền để người lao động hiểu rõ thì có lẽ mức độ sẽ không nhiều như vừa qua.

Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cũng cho rằng cần tính tổng thể các chính sách liên quan đến bảo hiểm, nếu tiếp tục đóng 20 năm thì người lao động không đợi được mà nhất là ở những ngành lĩnh vực ngành thâm dụng lao động. Quan điểm của Bộ là giảm xuống 15 năm hoặc 10 năm theo thông lệ quốc tế, tương ứng là đóng ít hưởng ít, bên cạnh đó nguyên tắc chia sẻ có nguyên tắc đóng hưởng và bình đẳng. 

Bộ tưởng cũng cho biết thêm, việc dừng rút bảo hiểm 1 lần là vấn đề khó khăn nhưng có quy định về điều kiện, trường hợp nào được rút, mức độ rút như thế nào, trong thời gian tới Quốc hội sẽ xem xét quyết định.

Bộ trưởng Đào Ngọc Dung khẳng định, thời gian qua một bộ phận người dân người lao động gặp không ít khó khăn, đặc biệt là tại các đô thị lớn. Về có cần gói hỗ trợ không, cơ quan tham mưu đang đánh giá kĩ thực trạng tình hình, dự báo chính xác tình hình từ nay đến Tết và năm 2024 để có chính sách dài hạn và ngắn hạn. Bộ trưởng cũng chia sẻ cá nhân mình không có thẩm quyền nói ngay quyết ngay chính sách lúc này mà trình cấp có thẩm quyền xem xét quyết định 

Về kết nối thị trường, Bộ trưởng cho biết thực tế nơi nào kết nối tốt, dự báo tốt thì công ăn việc làm tốt, tỉ lệ thất nghiệp giảm. Thời gian tới Bộ tham mưu có kế hoạch triển khai Chỉ thị 21 của Ban Bí thư và xem xét kĩ lưỡng các giải pháp.

Về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, Bộ trưởng làm rõ việc bồi dưỡng không chỉ riêng 2 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội và Bộ Giáo dục và Đào tạo mà còn có Bộ Kế hoạch - Đầu tư có chức năng tổng hợp. Đối với Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội và Bộ Giáo dục - Đào tạo phân công theo chức năng nhiệm vụ, hai bên có phối hợp chặt chẽ, phân công nhiệm vụ, không có trùng lặp, không có tranh chấp mà có sự liên thông. 

Về giải pháp căn cơ, Bộ trưởng cho biết tập trung tuyên truyền chính sách pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành của người sử dụng lao động; tập trung sửa đổi quy phạm pháp luật; tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm; ứng dụng công nghệ thông tin kết nối cơ sở dữ liệu của bảo hiểm với dữ liệu dân cư; minh bạch cho người lao động biết tình hình đóng bảo hiểm của mình. 

Hồng Quang