Nam Phi đã khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với xi măng Portland nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique, với biên độ bán phá giá cáo buộc đối với hàng hóa Việt Nam là 37,04%. Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị các doanh nghiệp liên quan chủ động phối hợp, cung cấp đầy đủ thông tin và tuân thủ thời hạn điều tra để bảo vệ quyền lợi.
Nam Phi cáo buộc xi măng Việt Nam bán phá giá 37,04%
Ủy ban Quản lý Thương mại Quốc tế Nam Phi (ITAC) đã khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm xi măng Portland có xuất xứ hoặc nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique, thuộc phân nhóm thuế 2523.29. Vụ việc được tiến hành trên cơ sở hồ sơ đề nghị của ba doanh nghiệp gồm Afrimat Industries South Africa Proprietary Limited (Afrimat), Intercement South Africa Proprietary Limited (NPC) và Dangote Cement South Africa Proprietary Limited (Sephaku).
Các nguyên đơn cáo buộc xi măng Portland nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique được bán phá giá vào thị trường Liên minh Thuế quan miền Nam châu Phi (SACU), gây thiệt hại đáng kể hoặc đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong khu vực.
Thời kỳ điều tra bán phá giá được xác định từ ngày 1/1/2025 đến ngày 31/12/2025. Thời kỳ xem xét thiệt hại kéo dài từ ngày 1/1/2023 đến ngày 31/12/2025.
Đối với Việt Nam, biên độ bán phá giá cáo buộc là 37,04%. Trên cơ sở so sánh giá trị thông thường và giá xuất khẩu, ITAC cho rằng có bằng chứng sơ bộ về hành vi bán phá giá đối với sản phẩm bị điều tra từ Việt Nam.
Cụ thể, ITAC xác định giá trị thông thường trên cơ sở dữ liệu giá xi măng trong nước từ các bảng công bố giá vật liệu xây dựng chính thức của Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh; giá xuất khẩu được xác định dựa trên số liệu nhập khẩu của Cơ quan Thuế Nam Phi (SARS), có điều chỉnh chi phí vận chuyển nội địa để đưa về mức giá xuất xưởng.
Về thiệt hại và mối quan hệ nhân quả, ITAC quyết định đánh giá gộp tác động của hàng nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique. Theo đơn yêu cầu, ngành sản xuất SACU bị suy giảm thị phần, lượng bán, sản lượng, lợi nhuận, mức sử dụng công suất, dòng tiền và việc làm; tồn kho tăng, tăng trưởng âm, đồng thời xuất hiện hiện tượng kìm giá và ép giá của ngành sản xuất trong nước trong giai đoạn 2023–2025.
Nguyên đơn cũng cáo buộc tồn tại đe dọa gây thiệt hại đáng kể do năng lực sản xuất có thể tự do chuyển hướng của các nhà xuất khẩu, xu hướng gia tăng nhập khẩu và tác động của giá nhập khẩu đến giá trong nước.
Doanh nghiệp phải nộp bản trả lời trong thời hạn quy định
Trong quá trình điều tra, ITAC đã gửi bản công khai hồ sơ đề nghị và bản câu hỏi điều tra tới các nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu và hiệp hội được biết đến. Cơ quan đại diện thương mại của các nước xuất khẩu cũng sẽ được thông báo về vụ việc.
Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị các nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu và các bên liên quan chủ động liên hệ ITAC trong thời gian sớm nhất để xác nhận việc đã được ghi nhận, đồng thời kiểm tra việc tiếp nhận đầy đủ hồ sơ đề nghị và bản câu hỏi điều tra.
Theo yêu cầu của ITAC, bản trả lời, bao gồm cả bản mật và bản công khai, phải được gửi trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ban hành thông báo hoặc kể từ ngày nhận được thư gửi kèm bản câu hỏi. Thư được coi là đã nhận sau 7 ngày kể từ ngày gửi. ITAC có thể xem xét gia hạn tối đa 14 ngày nếu bên liên quan có lý do chính đáng, được giải trình và chứng minh đầy đủ. Đề nghị gia hạn phải được gửi trước khi kết thúc thời hạn 30 ngày ban đầu; việc chỉ viện dẫn lý do không đủ thời gian sẽ không được chấp nhận. Cơ quan đại diện ngoại giao cũng không thể thay doanh nghiệp xuất khẩu đề nghị gia hạn.
Đối với thông tin mật, doanh nghiệp phải đồng thời nộp bản công khai phù hợp, trong đó nêu rõ nội dung bị lược bỏ, lý do bảo mật và bản tóm tắt đủ để người đọc có thể hiểu hợp lý nội dung thông tin mật. Nếu không nộp bản công khai đầy đủ theo yêu cầu, hồ sơ có thể bị coi là không hoàn chỉnh.
ITAC cũng yêu cầu các bên cung cấp đầy đủ thông tin theo bản câu hỏi, bảo đảm đúng mức độ chi tiết và định dạng quy định. Trường hợp gặp khó khăn, doanh nghiệp được khuyến nghị sớm gửi văn bản đề nghị cơ quan điều tra cho phép sử dụng định dạng khác hoặc cung cấp thông tin theo phương thức thay thế, kèm theo lý do chính đáng để ITAC xem xét.
Bên cạnh việc tiếp nhận hồ sơ, ITAC có thể tiến hành thẩm tra tại chỗ ở trụ sở của bên cung cấp thông tin. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, hoạt động thẩm tra dự kiến diễn ra trong khoảng 3–5 tuần sau khi nộp bản trả lời. ITAC có thể từ chối xác minh thông tin không đầy đủ hoặc không được cung cấp đúng định dạng, trừ trường hợp đã chấp thuận bằng văn bản cho phép sử dụng định dạng khác. Nếu thông tin không được nộp đầy đủ, đúng hạn hoặc không thể thẩm tra, cơ quan điều tra có thể bỏ qua thông tin đó và đưa ra kết luận dựa trên các dữ kiện sẵn có, thường là bất lợi cho bên liên quan.
Các bên cũng có thể đề nghị ITAC tổ chức điều trần công khai để trực tiếp trình bày quan điểm, lập luận trong quá trình điều tra, với điều kiện nêu rõ lý do không thể chỉ dựa vào việc đệ trình bằng văn bản. Đề nghị cần kèm chương trình chi tiết và thông tin về các nội dung dự kiến thảo luận, bao gồm cả bản công khai. ITAC có thể từ chối tổ chức điều trần nếu việc này có nguy cơ gây chậm trễ không cần thiết đối với quá trình hoàn tất kết luận.
Trước vụ việc, Cục Phòng vệ thương mại (PVTM), Bộ Công Thương đề nghị hiệp hội và các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu liên quan chủ động liên hệ ITAC để xác nhận việc tiếp nhận hồ sơ đề nghị và bản câu hỏi điều tra; nghiên cứu kỹ các yêu cầu, chuẩn bị và nộp bản trả lời đầy đủ, đúng thời hạn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cũng được khuyến nghị cân nhắc thuê đơn vị tư vấn hỗ trợ nếu cần thiết, đồng thời tham gia và hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra trong tất cả các giai đoạn, thủ tục của vụ việc.
Cục PVTM đề nghị các hiệp hội và doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ với Cục để trao đổi thông tin về tình hình xuất khẩu sản phẩm bị điều tra sang SACU, việc tham gia và xử lý vụ việc của các doanh nghiệp thành viên, cũng như kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc phát sinh để được hỗ trợ.
Các doanh nghiệp cần gửi bản trả lời và thông tin liên quan đến cáo buộc bán phá giá, thiệt hại đáng kể và nguy cơ gây thiệt hại đáng kể bằng văn bản tới ITAC tại Pretoria, Nam Phi. Trong quá trình tham gia, doanh nghiệp có thể liên hệ các cán bộ điều tra gồm bà Charity Mudzwiri ([email protected]), ông Ephraim Mogashoa ([email protected]) và ông Edgar Nkogatse ([email protected]).
Trước đó, ITAC từng điều tra chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá đối với lốp xe ô tô con, xe buýt và xe tải, với cáo buộc hàng hóa Trung Quốc được chuyển hướng qua Việt Nam, Thái Lan và Campuchia. Vụ việc được khởi xướng ngày 20/9/2024 theo Thông báo số 2731/2024. Tại kết luận sơ bộ tháng 5/2025, theo Báo cáo ITAC số 748, cơ quan này áp dụng biện pháp tạm thời 8,78% đối với Sailun (Vietnam) Co. Ltd và 41,47% đối với các nhà sản xuất Việt Nam khác không thuộc diện loại trừ hoặc không hợp tác đầy đủ; một số doanh nghiệp Việt Nam hợp tác đầy đủ được xác định không lẩn tránh.
Đến ngày 27/3/2026, ITAC ban hành Thông báo số 3863/2026 chấm dứt vụ việc do Bộ trưởng Thương mại, Công nghiệp và Cạnh tranh Nam Phi không phê duyệt khuyến nghị của ITAC, đồng thời thời hạn 18 tháng theo quy định đã hết. Do đó, vụ việc không dẫn đến việc áp dụng thuế chống lẩn tránh cuối cùng. Dù đây là vụ điều tra chống lẩn tránh, không phải điều tra chống bán phá giá trực tiếp đối với hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, Cục PVTM cho rằng việc doanh nghiệp hợp tác đầy đủ, toàn diện với ITAC trong các giai đoạn điều tra có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình xử lý vụ việc.
Thanh Thúy