Nghệ sĩ, người có ảnh hưởng phải chịu trách nhiệm khi quảng bá hàng giả

Sức ảnh hưởng của nghệ sĩ và người nổi tiếng trên mạng xã hội đã trở thành “vũ khí” quảng bá đầy quyền lực, có thể thúc đẩy hàng nghìn lượt mua chỉ trong vài giờ.

Thế nhưng, không ít lần quyền lực ấy bị lạm dụng để tiếp tay cho hàng giả, sản phẩm kém chất lượng, khiến người tiêu dùng gánh chịu hậu quả trong khi người quảng bá dễ dàng thoái thác trách nhiệm.

Đã đến lúc nghệ sĩ, KOLs không thể chỉ hưởng lợi từ ánh hào quang, mà phải gánh vác đầy đủ trách nhiệm pháp lý và đạo đức đối với những sản phẩm mình giới thiệu.

Thực trạng quảng bá sản phẩm kém chất lượng

Trong thời đại bùng nổ công nghệ và mạng xã hội, hình ảnh của nghệ sĩ, người nổi tiếng và các KOLs (người có ảnh hưởng) đã vượt khỏi khuôn khổ truyền thông truyền thống để len lỏi vào từng ngóc ngách đời sống thường nhật. Một bài đăng, một đoạn clip hay chỉ một dòng chia sẻ của họ có thể tạo nên cơn sốt tiêu dùng, thúc đẩy hàng nghìn, thậm chí hàng triệu lượt mua trong thời gian ngắn. Chính sức ảnh hưởng khổng lồ đó đã biến họ trở thành “cầu nối” giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng – một lực lượng quảng bá mà bất kỳ nhãn hàng nào cũng muốn hợp tác.

Tuy nhiên, chính sự bùng nổ ấy cũng kéo theo hệ lụy đáng lo ngại. Ngày càng có nhiều trường hợp nghệ sĩ, người nổi tiếng vô tình hoặc cố ý tham gia quảng bá sản phẩm kém chất lượng, thậm chí là hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc. Không ít chiến dịch quảng cáo được thiết kế công phu, đánh vào tâm lý “thần tượng” của người tiêu dùng, khiến khán giả dễ dàng đặt niềm tin tuyệt đối vào những lời giới thiệu hoa mỹ mà không mảy may nghi ngờ. Hệ quả là khi sản phẩm bị phát hiện sai phạm, người tiêu dùng đã chịu thiệt hại về tiền bạc, sức khỏe, trong khi người quảng bá lại dễ dàng “rũ áo ra đi” với tuyên bố “không biết, không chịu trách nhiệm”.

Trong vài năm gần đây, những vụ việc như trên đã làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trong dư luận, cho thấy “vùng xám” giữa hoạt động thương mại và đạo đức công chúng ngày càng rộng. Khi chấp nhận quảng bá sản phẩm, người nổi tiếng không chỉ thực hiện một hợp đồng thương mại, mà còn đang đứng ra “bảo chứng” cho chất lượng, uy tín và độ an toàn của sản phẩm. Việc không kiểm chứng thông tin, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc cố tình phớt lờ quy chuẩn an toàn là hành vi vô trách nhiệm, đi ngược với vai trò xã hội của người làm công chúng.

Nghệ sĩ, người nổi tiếng không thể “vô can” trước hành vi tiếp tay cho hàng giả

Luật pháp Việt Nam hiện đã có nhiều quy định điều chỉnh hoạt động quảng cáo, bao gồm cả quảng cáo cá nhân trên môi trường mạng. Tuy nhiên, không phải ai cũng ý thức đầy đủ về ranh giới giữa “quảng bá thương mại” và “vi phạm pháp luật”.

Khởi tố vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả thực phẩm tại TP.HCM

Ngày 13/10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đã khởi tố vụ án, bắt tạm giam Võ Thị Ngọc Ngân, điều hành Công ty TNHH TM-DV ZuBu và Hộ kinh doanh ZuBu shop, về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm” theo Điều 193 Bộ luật Hình sự.

Theo điều tra, Ngân lập công ty và hộ kinh doanh do người thân đứng tên, nhưng trực tiếp điều hành toàn bộ hoạt động và hưởng lợi từ việc tiêu thụ hàng giả.

Luật Quảng cáo 2012 nêu rõ: mọi nội dung quảng cáo phải trung thực, chính xác, không gây nhầm lẫn về công dụng, chất lượng hay nguồn gốc sản phẩm. Nghị định 38/2021/NĐ-CP quy định mức phạt từ 60-100 triệu đồng đối với hành vi quảng cáo sai sự thật hoặc không có căn cứ chứng minh.

Bộ luật Dân sự 2015 xác lập trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi hành vi của cá nhân gây tổn thất cho người khác, bất kể người đó là nghệ sĩ hay doanh nghiệp.

Đặc biệt, Bộ luật Hình sự 2015 thiết lập khung xử lý hình sự đối với hành vi quảng cáo gian dối, tiếp tay tiêu thụ hàng giả gây hậu quả nghiêm trọng.

Về phía người tiêu dùng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi) 2023 – có hiệu lực từ 1/7/2024 – lần đầu tiên quy định rõ trách nhiệm của “người giới thiệu sản phẩm”, bao gồm cả người nổi tiếng và KOLs. Nếu họ cung cấp thông tin sai sự thật, gây nhầm lẫn và thiệt hại cho người tiêu dùng, họ sẽ phải liên đới bồi thường.

Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện việc Nhà nước không còn xem người nổi tiếng chỉ là “bên thứ ba vô can”, mà là chủ thể chịu nghĩa vụ pháp lý cụ thể.

Thực tế, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch gần đây cũng liên tục cảnh báo nghệ sĩ và người có ảnh hưởng về trách nhiệm khi tham gia quảng cáo. Nhiều trường hợp bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và công khai xin lỗi. Điều này cho thấy cơ quan quản lý đang siết chặt giám sát, không để tình trạng “một cú đăng – vạn người thiệt” tiếp diễn.

Động thái này càng rõ nét sau loạt vụ việc bị khởi tố, như trường hợp Ngân 98 liên quan quảng bá thực phẩm chức năng giả – cho thấy việc xử lý giờ đây không chỉ dừng ở mức phạt hành chính mà đã có thể chuyển hóa thành trách nhiệm hình sự khi gây hậu quả nghiêm trọng.

Ngoài các biện pháp hiện hành, dự án Luật An ninh mạng (sửa đổi) 2025 đang được chuẩn bị trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10 (tháng 10/2025), hướng tới hợp nhất Luật An ninh mạng 2018 và Luật An toàn thông tin mạng, tạo khung pháp lý minh bạch hơn cho môi trường trực tuyến.

Theo dự thảo, người nổi tiếng và các tổ chức ký hợp đồng quảng cáo phải minh bạch thông tin về nguồn gốc sản phẩm, giấy phép lưu hành, chứng nhận chất lượng (nếu có), cũng như mối quan hệ tài chính với bên thuê quảng cáo. Họ còn phải lưu trữ hợp đồng, nội dung quảng bá và bằng chứng chứng minh tính xác thực của sản phẩm để cung cấp khi được yêu cầu.

Trao đổi với phóng viên Thương Trường, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn (Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS) cho biết: “Người nổi tiếng không thể đổ lỗi rằng mình ‘không biết’ khi quảng bá sản phẩm vi phạm. Luật đã quy định rõ trách nhiệm của người quảng cáo phải kiểm chứng thông tin trước khi phát tán. Nếu cung cấp thông tin sai sự thật, gây thiệt hại thì phải bồi thường và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 về tội quảng cáo gian dối.”

Trên phương diện đạo đức, vai trò của nghệ sĩ không chỉ là truyền tải thông điệp thương mại, mà còn định hướng thẩm mỹ, lối sống và niềm tin tiêu dùng của xã hội. Khi chấp nhận quảng bá, họ đặt uy tín cá nhân lên bàn cân cùng sản phẩm. Do đó, hành vi thiếu kiểm chứng, chạy theo lợi nhuận bất chấp hậu quả là phản bội niềm tin công chúng. Uy tín gây dựng nhiều năm có thể mất đi chỉ vì một lần tiếp tay cho hàng giả. Và khi đó, không chỉ cá nhân họ phải trả giá, mà niềm tin của xã hội vào quảng cáo cũng bị xói mòn.

Thực tế, ở nhiều quốc gia, người nổi tiếng bị xử lý rất nghiêm khắc khi quảng bá sai sự thật. Ở Mỹ, Cơ quan Thương mại Liên bang (FTC) nhiều lần phạt các ngôi sao hàng trăm nghìn USD, buộc họ công khai xin lỗi, gỡ bỏ nội dung. Ở Hàn Quốc, không ít nghệ sĩ phải dừng hoạt động, bồi thường hàng tỷ won khi bị phát hiện quảng bá sản phẩm vi phạm. Những bài học này cho thấy việc đề cao trách nhiệm pháp lý và đạo đức của người nổi tiếng là xu hướng tất yếu để bảo vệ người tiêu dùng và đảm bảo tính minh bạch của thị trường.

Biện pháp xử lý và quản lý cần được thực thi mạnh mẽ

Để ngăn chặn tình trạng nghệ sĩ, người nổi tiếng tiếp tay quảng bá hàng giả, hàng kém chất lượng, cần triển khai biện pháp đồng bộ từ pháp lý, quản lý đến đạo đức nghề nghiệp.

Trước hết, các cơ quan chức năng phải tăng cường thanh tra, kiểm tra các chiến dịch quảng cáo có yếu tố người nổi tiếng, nhất là với sản phẩm liên quan sức khỏe như dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Cần lập danh mục cảnh báo công khai về sản phẩm, doanh nghiệp và cá nhân vi phạm để người dân nhận biết; đồng thời hoàn thiện quy định về trách nhiệm liên đới của người quảng bá – bao gồm gỡ bỏ nội dung sai, hoàn trả thù lao và bồi thường thiệt hại nếu gây ảnh hưởng cho người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế kiểm soát nội dung quảng cáo của người nổi tiếng. Các nền tảng mạng xã hội phải phối hợp với cơ quan quản lý, gỡ bỏ kịp thời nội dung vi phạm và công khai thông tin hợp đồng quảng cáo để bảo đảm minh bạch. Đây là cách giúp truy xuất trách nhiệm và hạn chế tình trạng “đẩy trách nhiệm cho nhau” khi xảy ra sai phạm.

Các hiệp hội nghề nghiệp và tổ chức đại diện nghệ sĩ cũng cần ban hành bộ quy tắc đạo đức về quảng cáo, quy định rõ chuẩn mực ứng xử: chỉ hợp tác với sản phẩm hợp pháp, kiểm chứng thông tin trước khi phát ngôn, không sử dụng ngôn ngữ gây hiểu lầm. Trường hợp vi phạm cần bị xử lý công khai, thậm chí đình chỉ hoạt động nghệ thuật nếu tái phạm.

Cùng với đó, người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác, không tuyệt đối tin vào hình ảnh của người nổi tiếng, chủ động tìm hiểu thông tin từ nguồn chính thống và tố cáo hành vi quảng cáo sai sự thật.

Việc buộc nghệ sĩ và KOLs chịu trách nhiệm không nhằm trừng phạt, mà để thiết lập lại kỷ cương quảng cáo, bảo vệ sự minh bạch của thị trường. Khi người có sức ảnh hưởng đặt trách nhiệm song hành với danh tiếng, họ không chỉ giúp bảo vệ người tiêu dùng mà còn củng cố niềm tin xã hội vào một môi trường kinh doanh trung thực và bền vững.

Đinh Toàn