Ngành công nghiệp hóa chất đóng vai trò then chốt trong đời sống và nền kinh tế, với tốc độ tăng trưởng ổn định qua các năm. Tuy nhiên, song hành với những lợi ích to lớn là những rủi ro tiềm ẩn, đòi hỏi các quy định pháp luật về an toàn, an ninh hóa chất phải luôn được hoàn thiện và cập nhật. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và ban hành một Nghị định mới nhằm chi tiết hóa Luật Hóa chất số 69/2025
Tình hình hiện tại: Những bước tiến và thách thức
Theo Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), ngành công nghiệp hóa chất Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Nhiều sản phẩm đã đáp ứng đủ nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu, như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và sơn. Các dự án mới đều được đầu tư công nghệ tiên tiến, tiệm cận trình độ khu vực và thế giới, giúp nâng cao các yếu tố an toàn và bảo vệ môi trường.
Phát biểu tại buổi họp Tổ soạn thảo xây dựng các Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Hóa chất do Bộ Công Thương tổ chức mới đây, bà Nguyễn Thanh Loan - Trưởng phòng Phòng Phát triển công nghiệp hóa chất, Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) cho biết, Luật Hoá chất 2007, Nghị định số 113/2017/NĐ-CP ngày 10/9/2017 (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 82/2022/NĐ-CP ngày 18/10/2022) và Thông tư hướng dẫn đã hình thành một hệ thống quy định quản lý hoá chất tương đối toàn diện từ trung ương đến địa phương.
Cùng với nỗ lực của các cơ quan quản lý, công tác an toàn hóa chất đã đi vào nền nếp, góp phần giảm thiểu rủi ro. Các hoạt động phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất cũng được triển khai tích cực ở nhiều cấp độ, nâng cao năng lực ứng phó của các lực lượng chức năng.
Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thanh Loan, bên cạnh kết quả đạt được, Luật Hóa chất 2007 và các văn bản hướng dẫn đã bộc lộ một số hạn chế. Việc thực hiện các quy định về an toàn, an ninh hóa chất, đặc biệt là lập kế hoạch phòng ngừa và huấn luyện an toàn, đôi khi còn mang tính đối phó, chưa thực sự hiệu quả. Điều này tiềm ẩn nhiều nguy cơ, bởi hóa chất là sản phẩm phổ biến nhưng lại có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người, môi trường và tài sản.
Ảnh minh hoạ.
Theo đó, các quy định về an toàn, an ninh hoá chất cần được hoàn thiện, góp phần hiện thực hoá chủ trương “phát triển hài hoà giữa kinh tế với văn hoá, xã hội, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu” đã được nêu rõ tại Văn kiện Đại hội Đảng XIII.
Luật Hóa chất 2025 và sự cần thiết của Nghị định mới
Theo bà Nguyễn Thanh Loan, tại một số quốc gia trong khu vực châu Á, công tác ứng phó sự cố hoá chất được đặc biệt quan tâm do mức độ ảnh hưởng của sự cố hoá chất tới sức khoẻ con người, môi trường và kinh tế là vô cùng lớn. Nhiều quốc gia đã thực hiện xây dựng các khu vực đào tạo, huấn luyện chuyên sâu cho công tác ứng phó khi xảy ra sự cố hoá chất của các tổ chức, cá nhân hoạt động hoá chất còn hạn chế do thiếu năng lực, kiến thức trong hoạt động ứng phó sự cố hoá chất.
Nhận thấy những tồn tại trên, ngày 14/6/2025, Quốc hội khoá XV, Kỳ họp thứ 9 đã thông qua Luật Hóa chất số 69/2025/QH15. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, giải quyết những vấn đề còn vướng mắc trong luật cũ, đặc biệt là các nội dung về phát triển công nghiệp hóa chất an toàn và an ninh hóa chất.
Điển hình là Chiến lược phát triển ngành công nghiệp hoá chất (Điều 4) áp dụng bộ nguyên tắc hoá học xanh, đánh giá sự phù hợp địa điểm của dự án hoá chất với quy định về khoảng cách an toàn, báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng, báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng của dự án hoá chất với quy định về khoảng cách an toàn, báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng, báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng của dự án hoá chất.
Điều 33, Luật Hoá chất số 69 cũng bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động hoá chất, và khoảng cách an toàn đối với công trình chuyên dụng (khoản 3, Điều 35). Cùng với đó, quy định danh mục hoá chất phải xây dựng Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hoá chất, quy định ngưỡng khối lượng tồn dư hoá chất lớn nhất tại một số thời điểm phải xây dựng Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hoá chất. Quy định chi tiết nội dung, trình tự, thủ tục, thẩm quyền, thời điểm thẩm định, phê duyệt Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hoá chất…
Nghị định mới đang được Bộ Công Thương xây dựng với bố cục 8 chương và 43 điều. Mục tiêu chính là hoàn thiện cơ sở pháp lý, thúc đẩy ngành công nghiệp hóa chất phát triển hài hòa với văn hóa, xã hội và bảo vệ môi trường, đúng như chủ trương của Đại hội Đảng XIII.
Việc ban hành Nghị định sẽ giúp: nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với ngành công nghiệp hóa chất; giảm thiểu tối đa rủi ro của các hoạt động hóa chất đối với sức khỏe con người, môi trường và xã hội; cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, khuyến khích thu hút đầu tư vào các dự án công nghệ cao, thân thiện môi trường.
Với những lợi ích rõ ràng, việc xây dựng và ban hành Nghị định quy định chi tiết về phát triển công nghiệp hóa chất và an toàn, an ninh hóa chất không chỉ là một nhiệm vụ pháp lý mà còn là một yêu cầu bức thiết của thực tiễn, góp phần xây dựng một nền kinh tế xanh, bền vững cho Việt Nam.
Dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hoá chất số 69/QH15 về phát triển công nghiệp hoá chất và an toàn, an ninh hoá chất phù hợp với quy định của Luật Hoá chất số 69/QH15 và các luật có liên quan. Hiện dự thảo đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến của các bộ, ngành, địa phương.
Mai Lan