Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đặt ra nhiều định hướng quan trọng đối với ngành thủy sản. Trọng tâm là cơ cấu lại ngành theo chuỗi giá trị, phát triển nuôi biển công nghiệp và công nghệ cao, hiện đại hóa khai thác, nâng cấp hạ tầng bảo quản, chế biến, đồng thời bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
Nuôi biển công nghiệp, công nghệ cao trở thành hướng phát triển trọng tâm
Nghị quyết 20-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng nền tảng vững chắc để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, hình thành hệ thống quản trị biển quốc gia hiện đại, thống nhất, đồng bộ, dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu số; quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên và không gian biển.
Trong định hướng phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh, đối với thủy sản, Nghị quyết xác định mục tiêu giá trị sản xuất nuôi biển tăng bình quân 8%/năm, đồng thời tỷ trọng nuôi biển trong tổng giá trị sản xuất thủy sản đạt 15% vào năm 2030.
Định hướng phát triển nuôi biển được cụ thể hóa theo hướng công nghiệp và công nghệ cao. Nghị quyết yêu cầu đẩy mạnh nuôi biển công nghiệp, công nghệ cao, đồng thời ưu tiên tín dụng cho nuôi biển xa bờ, nuôi biển công nghiệp, công nghệ cao và phát triển các cụm công nghiệp nuôi biển.
Cùng với đó, Nghị quyết đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển các mô hình tàu nuôi trồng thủy sản thông minh, lồng nuôi thông minh tích hợp hệ thống năng lượng tái tạo và công nghệ số. Đây là những nội dung được xác định trong nhóm nhiệm vụ phát triển thủy sản theo hướng ứng dụng khoa học, công nghệ.
Không chỉ tập trung vào nuôi biển, Nghị quyết cũng yêu cầu cơ cấu lại toàn ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững; tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn với các vùng sinh thái và tích hợp đa giá trị. Định hướng này bao quát các khâu từ giống, nuôi trồng, khai thác đến bảo quản và chế biến.
Trong đó, Nghị quyết yêu cầu tăng cường bảo tồn, phát triển nguồn gen, tự chủ sản xuất giống thủy sản; đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ trong nuôi trồng, khai thác, bảo quản và chế biến thủy sản. Đối với khai thác, Nghị quyết định hướng cơ cấu lại, hiện đại hóa đội tàu, giảm khai thác ven bờ và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Đồng thời, đẩy mạnh khai thác xa bờ gắn với bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
Như vậy, phát triển thủy sản trong định hướng mới được đặt trên nền tảng cơ cấu lại sản xuất, ứng dụng khoa học, công nghệ và tổ chức lại các khâu trong chuỗi giá trị, trong đó nuôi biển công nghiệp và công nghệ cao được xác định là một hướng trọng tâm.
Nâng cấp hạ tầng, phát triển doanh nghiệp và huy động nguồn lực
Bên cạnh tổ chức lại sản xuất, Nghị quyết 20-NQ/TW yêu cầu đầu tư, nâng cấp hạ tầng và phát triển đồng bộ hệ thống bảo quản, chế biến và chuỗi công nghiệp phụ trợ cho ngành thủy sản. Nội dung này được đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển đồng bộ, hiện đại hệ thống hạ tầng biển, ven biển, hải đảo và hạ tầng kết nối; hình thành mạng lưới logistics biển hiện đại, kết nối hiệu quả với khu vực và quốc tế.
Nghị quyết cũng định hướng hình thành các trung tâm công nghiệp, dịch vụ, logistics, năng lượng và đổi mới sáng tạo gắn với lợi thế của từng vùng, miền. Việc thu hút đầu tư được định hướng có chọn lọc, ưu tiên các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp sạch, công nghệ cao, chế biến sâu và các lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.
Đối với ngành thủy sản, cùng với đầu tư hạ tầng bảo quản và chế biến, Nghị quyết yêu cầu hoàn thiện chính sách đối với ngư dân, ngư nghiệp và ngư trường, thúc đẩy phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm và khuyến khích phát triển nghề cá giải trí.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là huy động, phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển mạnh doanh nghiệp biển, nhất là các tập đoàn, tổng công ty quy mô lớn. Nghị quyết yêu cầu đa dạng hóa các hình thức huy động vốn, thúc đẩy tài chính xanh và ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực, địa bàn, dự án trọng điểm có sức lan tỏa lớn.
Cùng với đó là yêu cầu tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, tín dụng, tài nguyên, không gian biển và các nguồn lực khác.
Nghị quyết cũng khuyến khích thu hút kinh tế tư nhân, kinh tế tập thể; hình thành các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước và tư nhân quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh quốc tế trong các ngành, lĩnh vực biển quan trọng.
Đối với liên kết doanh nghiệp, Nghị quyết đặt yêu cầu thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn đa quốc gia, tham gia sâu vào chuỗi giá trị đại dương toàn cầu và thực hiện cơ chế chia sẻ rủi ro thực chất giữa Nhà nước và doanh nghiệp.
Những định hướng này được đặt cùng với yêu cầu phát triển hạ tầng, công nghiệp phụ trợ, logistics và chế biến, qua đó hình thành các điều kiện phục vụ quá trình phát triển kinh tế biển nói chung và cơ cấu lại ngành thủy sản nói riêng.
Bảo vệ nguồn lợi, phát triển nghề cá bền vững và tháo gỡ vướng mắc IUU
Phát triển thủy sản trong Nghị quyết 20-NQ/TW được đặt gắn với yêu cầu khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên biển, bảo vệ môi trường và bảo tồn hệ sinh thái biển.
Nghị quyết yêu cầu phục hồi nguồn lợi thủy sản, mở rộng và quản lý hiệu quả hệ thống khu bảo tồn biển và các khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao. Đồng thời, bảo vệ, phục hồi và phát huy giá trị của các hệ sinh thái rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển, bãi triều, đầm phá và các vùng sinh thái đặc thù.
Định hướng này được đặt song song với yêu cầu cơ cấu lại hoạt động khai thác thủy sản. Việc giảm khai thác ven bờ, hiện đại hóa đội tàu, đẩy mạnh khai thác xa bờ phải gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm.
Đáng chú ý, Nghị quyết nêu rõ nhiệm vụ tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác phòng, chống khai thác IUU. Đây là nội dung được đặt trong tổng thể nhiệm vụ bảo vệ nguồn lợi thủy sản và quản lý, khai thác bền vững tài nguyên biển.
Tầm nhìn đến năm 2045, Nghị quyết xác định Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển; có nền quản trị biển hiện đại, khoa học, công nghệ biển tiên tiến; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân vùng biển, đảo được nâng cao toàn diện.
Với ngành thủy sản, các định hướng trong Nghị quyết 20-NQ/TW bao quát từ cơ cấu lại sản xuất theo chuỗi giá trị, phát triển nuôi biển công nghiệp và công nghệ cao, hiện đại hóa khai thác đến nâng cấp hạ tầng bảo quản, chế biến, phát triển doanh nghiệp và huy động nguồn lực. Các nhiệm vụ này đồng thời được đặt trong yêu cầu bảo vệ nguồn lợi, phục hồi hệ sinh thái biển, phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm và tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong phòng, chống khai thác IUU.
Trung Anh