Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, nhà ở cho công nhân và người thu nhập thấp hiện vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân, nhiều dự án chậm triển khai. Nguyên nhân của tình trạng này là do việc đầu tư nhà ở xã hội thực hiện chủ yếu từ vốn doanh nghiệp.
Bước vào thời kỳ đổi mới, mô hình Nhà nước bao cấp về nhà ở hoạt động thiếu hiệu quả. Từ năm 2009 Nhà nước đẩy mạnh chính sách phát triển nhà ở xã hội. Đây là chủ trương tích cực nhưng trong quá trình triển khai nảy sinh nhiều bất cập, vì vậy cần phải gắn những chính sách phát triển tổng thể, tạo điều kiện cho các bên tham gia, hướng tới sự đa chiều, bền vững.
Đến nay, cả nước hoàn thành 184 dự án nhà ở xã hội (NƠXH) trong đó có 64 dự án cho người thu nhập thấp (khoảng 33.400 căn hộ), các địa phương đang tiếp tục triển khai 207 dự án cho người thu nhập thấp (khoảng 81.000 căn hộ). Tuy nhiên, nguồn cung này không đủ đáp ứng lượng cầu, do số lượng người nhập cư tại các TP ngày càng tăng, chưa kể đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chưa có nhà ở.
Năm 2019 - Chiến lược phát triển NƠXH quốc gia (2016 - 2020) đi được 3/4 chặng đường. Theo kế hoạch, phải đạt mục tiêu 12,5 triệu mét vuông sàn nhưng chỉ thực hiện 4,6 triệu mét vuông. Việc thiếu hụt nguồn cung NƠXH xuất phát từ hàng loạt các vấn đề đang được xã hội đặc biệt quan tâm.
Cụ thể, về quỹ đất, theo quy định tại Nghị định 100/2015/NĐ-CP, các chủ đầu tư dự án nhà ở, khu đô thị mới từ 10ha trở lên phải dành 20% quỹ đất để xây dựng NƠXH và không đóng tiền sử dụng đất cho quỹ đất này. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư đang trốn tránh trách nhiệm và sử dụng quỹ đất này không đúng mục đích (có những dự án chuyển đổi sang xây dựng nhà ở tái định cư, nhà ở thương mại hoặc đấu giá quyền sử dụng đất).
Vấn đề tài chính, NƠXH thường được xây dựng với mục đích giúp người dân thu nhập thấp có nhà ở ổn định, an toàn. Tuy nhiên, để xây dựng được những căn nhà này, Chính phủ cần phải có nguồn tài chính đủ lớn.
Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, ngân sách Nhà nước hạn chế, việc đầu tư xây dựng NƠXH càng trở nên khó khăn. Cùng với đó là những vướng mắc về thủ tục hành chính, khi DN phản ánh về việc dự án bị “ngâm” quá lâu, làm ảnh hưởng tới công việc, kinh tế do vướng ở khâu thủ tục hành chính.
Trong giai đoạn hiện nay, NƠXH rất cần thiết và phải tăng tốc phát triển. Bởi NƠXH trước tiên bảo đảm sự an cư cho người dân, là một vấn đề dân sinh góp phần cải thiện điều kiện sống của cư dân đô thị thu nhập thấp và trung bình thấp, góp phần ổn định xã hội, tạo sự công bằng dân chủ trong đời sống người dân đô thị.
Sử dụng hiệu quả vốn đầu tư NƠXH sẽ góp phần thúc đẩy đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương, tác động tích cực đến phát triển công nghiệp ở đô thị, cải tạo khu nhà xuống cấp và cơ hội đầu tư cơ sở hạ tầng.
Đẩy nhanh tiến độ xây dựng dự án NƠXH sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng thị trường hàng hóa, kích thích tiêu dùng với người thu nhập thấp và tái thiết nông thôn.
Chung cư Vinaconex Xuân Mai, phường Liên Bảo (Vĩnh Yên) với tổng diện tích 3,8ha.
Với tỉnh Vĩnh Phúc, Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2020 - 2025 xác định phát triển nhà ở là một trong những nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo an sinh xã hội, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế. Thực hiện Nghị quyết Đại hội, UBND tỉnh Vĩnh Phúc đặt ra mục tiêu đến năm 2025, xây dựng khoảng 766.000 m2 sàn NƠXH tạo tiền đề phát triển đô thị theo hướng văn minh, hiện đại, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.
Hơn 1.600 căn NƠXH đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, giúp cho nhiều hộ gia đình thuộc đối tượng công nhân, người thu nhập thấp có điều kiện nâng cao chất lượng nhà ở.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng tỉnh Vĩnh Phúc, trên địa bàn tỉnh hiện có 13 dự án NƠXH, quy mô xây dựng trên 10 nghìn căn, tổng diện tích sàn nhà ở trên 960 nghìn m2. Trong đó, có 5 dự án đã triển khai xây dựng và đưa vào sử dụng 1.623 căn nhà, gồm: Khu nhà ở công nhân và người thu nhập thấp KCN Khai Quang, khu nhà ở thu nhập thấp VINACONEX Xuân Mai, khu nhà ở công nhân của Công ty Honda Việt Nam, khu NƠXH phường Liên Bảo và khu nhà ở thu nhập thấp ở phường Phúc Thắng.
Ngoài ra còn có 16 dự án nhà ở thương mại, khu đô thị trên địa bàn tỉnh có bố trí quỹ đất phát triển NƠXH theo quy định của pháp luật, với tổng diện tích 53 ha.
Tuy vậy, nhà ở cho công nhân và người thu nhập thấp hiện vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân, nhiều dự án chậm triển khai. Nguyên nhân của tình trạng này là do việc đầu tư NƠXH thực hiện chủ yếu từ vốn DN. Trong khi đó, việc xây dựng NƠXH đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn chậm, lợi nhuận không cao.
Ngoài ra, gói hỗ trợ lãi suất vay của Trung ương chậm triển khai, lượng vốn hỗ trợ cho vay lãi suất thấp thông qua ngân hàng chính sách địa phương thấp. Dù Nhà nước đã có nhiều chính sách ưu đãi đầu tư nhưng không nhiều nhà đầu tư mặn mà với lĩnh vực này…
UBND tỉnh Vĩnh Phúc đã giao Sở Xây dựng chủ trì phối hợp với các thành phố, huyện và các sở ngành có liên quan triển khai thực hiện tốt kế hoạch phát triển nhà ở, hướng dẫn đôn đốc và giải quyết khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện; rà soát, bố trí quỹ đất 20% đất ở trong các dự án nhà ở thương mại theo quy định phải dành quỹ đất để xây dựng NƠXH.
Ngày 30/12/2022, Sở đã công bố danh sách đợt 1 với 13 khu vực, địa điểm dành để phát triển NƠXH có diện tích hơn 90 ha trên địa bàn tỉnh phục vụ cho công nhân các khu công nghiệp.
Sở KH&ĐT chủ trì tham mưu đề xuất UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư dự án phát triển nhà ở theo quy định của pháp luật về đầu tư, trình UBND tỉnh xem xét thu hồi các dự án đầu tư xây dựng nhà ở nếu chậm tiến độ hoặc không có khả năng triển khai dự án…
Hồng Quang