Nhượng quyền bán lẻ chuyển từ mở rộng sang hiệu quả

Nhượng quyền thương mại vẫn là xu hướng mở rộng được nhiều doanh nghiệp bán lẻ lựa chọn, nhưng cuộc chơi đang thay đổi. Thay vì chỉ chạy theo thương hiệu hay số lượng cửa hàng, cả doanh nghiệp và nhà đầu tư ngày càng chú trọng hiệu quả vận hành, khả năng sinh lời và tính bền vững của mô hình kinh doanh.

Nhà đầu tư ngày càng thận trọng với nhượng quyền

Nhượng quyền thương mại tiếp tục là một trong những kênh mở rộng được nhiều doanh nghiệp bán lẻ lựa chọn trong những năm gần đây. Thay vì tự đầu tư toàn bộ hệ thống cửa hàng, nhiều doanh nghiệp lựa chọn nhượng quyền để mở rộng mạng lưới với tốc độ nhanh hơn, đồng thời tận dụng nguồn lực và kinh nghiệm vận hành của các đối tác địa phương.

Theo thống kê được công bố bởi VCCI, khoảng 80% thương hiệu nhượng quyền tại Việt Nam hiện hoạt động trong lĩnh vực thực phẩm và đồ uống (F&B). Đây cũng là ngành có tốc độ phát triển nhanh nhất của thị trường nhượng quyền, bên cạnh các lĩnh vực như cửa hàng tiện lợi, mỹ phẩm, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và bán lẻ chuyên ngành.

Động lực tăng trưởng của thị trường đến từ quy mô tiêu dùng ngày càng mở rộng. Báo cáo Thị trường Kinh doanh Ẩm thực Việt Nam 2025 do iPOS.vn phối hợp Nestlé Professional công bố cho thấy, năm 2026 ngành F&B được dự báo đạt khoảng 333.600 cửa hàng với doanh thu xấp xỉ 760.000 tỷ đồng, tăng khoảng 4,6% so với năm trước.

Đáng chú ý, báo cáo cũng nhận định thị trường đang chuyển từ giai đoạn tăng trưởng nóng sang phát triển theo chiều sâu, trong đó năng lực vận hành và hiệu quả kinh doanh trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Nếu như vài năm trước, nhiều nhà đầu tư sẵn sàng bỏ ra hàng trăm triệu, thậm chí vài tỷ đồng để sở hữu quyền kinh doanh của một thương hiệu nổi tiếng với kỳ vọng nhanh chóng thu hồi vốn, thì hiện nay cách tiếp cận đã thay đổi đáng kể.

Thay vì chỉ quan tâm thương hiệu có nổi tiếng hay không, bên nhận quyền bắt đầu đánh giá kỹ hơn doanh thu bình quân của từng cửa hàng, thời gian hoàn vốn, biên lợi nhuận, chi phí nguyên liệu, phí quản lý, phí marketing cũng như mức độ hỗ trợ vận hành từ bên nhượng quyền sau khi khai trương.

Sự thay đổi này phản ánh quá trình trưởng thành của thị trường. Khi số lượng thương hiệu ngày càng nhiều, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở tên tuổi thương hiệu mà phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng kiểm soát chi phí, chuẩn hóa quy trình và duy trì hiệu quả vận hành của từng điểm bán. Đây cũng là xu hướng được nhiều tổ chức nghiên cứu thị trường ghi nhận khi tốc độ tăng trưởng của ngành đang dịch chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng hoạt động.

Thực tế cho thấy, bên cạnh các chuỗi tiếp tục mở rộng mạng lưới, thị trường cũng xuất hiện tình trạng một số cửa hàng sang nhượng, chuyển địa điểm hoặc đóng cửa sau thời gian hoạt động. Điều này cho thấy tốc độ mở rộng hệ thống không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hiệu quả kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh chi phí thuê mặt bằng, nhân công và nguyên liệu đều có xu hướng tăng.

Một xu hướng đáng chú ý khác là nhiều doanh nghiệp đang thử nghiệm hoặc mở rộng các mô hình kiosk, cửa hàng diện tích nhỏ và bán mang đi nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu, tối ưu vận hành và rút ngắn thời gian hoàn vốn. Thay vì chạy theo số lượng điểm bán, nhiều thương hiệu bắt đầu ưu tiên hiệu quả trên từng cửa hàng.

Song song với đó, bên nhận quyền cũng thận trọng hơn khi đánh giá hợp đồng hợp tác. Ngoài khoản phí nhượng quyền ban đầu, nhiều nhà đầu tư hiện dành sự quan tâm tới các khoản phí quản lý định kỳ, yêu cầu mua nguyên liệu hoặc thiết bị, chi phí marketing, phạm vi độc quyền cũng như mức độ hỗ trợ đào tạo và vận hành từ bên nhượng quyền.

Những yếu tố từng được xem là điều khoản kỹ thuật nay đã trở thành cơ sở quan trọng để nhà đầu tư đánh giá hiệu quả của mô hình kinh doanh trước khi quyết định xuống vốn. Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, lựa chọn một mô hình có khả năng vận hành bền vững đang trở thành tiêu chí quan trọng hơn so với việc chỉ sở hữu một thương hiệu nổi tiếng.

Nâng cao hiệu quả thay vì số lượng

Không chỉ nhà đầu tư thay đổi cách tiếp cận, các doanh nghiệp nhượng quyền cũng đang điều chỉnh chiến lược phát triển.

Nếu trước đây mục tiêu của nhiều hệ thống là nhanh chóng phủ kín thị trường bằng số lượng cửa hàng, thì hiện nay bài toán được đặt ra là làm sao để từng điểm bán hoạt động hiệu quả, duy trì doanh thu ổn định và tạo lợi nhuận cho đối tác nhận quyền.

Theo bà Nguyễn Phi Vân, chuyên gia nhượng quyền quốc tế, Chủ tịch Mạng lưới Nhượng quyền và Cấp phép Việt Nam (VFLN), thị trường nhượng quyền F&B tại Việt Nam đã bước qua giai đoạn "thử nghiệm" để chuyển sang giai đoạn "tăng tốc có chọn lọc". Theo bà, giá trị của một hệ thống nhượng quyền không nằm ở tốc độ mở rộng mà ở khả năng xây dựng một mô hình kinh doanh có thể nhân bản, vận hành đồng bộ và mang lại lợi nhuận cho cả bên nhượng quyền lẫn bên nhận quyền.

Ở góc độ tư vấn phát triển chuỗi, ông Đỗ Xuân Tùng, CEO Vietnam Franchise, cho rằng nhiều doanh nghiệp dù đã xây dựng được thương hiệu nhưng vẫn chưa đủ điều kiện để nhượng quyền. Trước khi mở rộng hệ thống, doanh nghiệp cần hoàn thiện quy trình vận hành, tiêu chuẩn chất lượng, chương trình đào tạo và cơ chế quản lý đối tác. Khi nền tảng chưa được chuẩn hóa, việc phát triển quá nhanh có thể khiến chất lượng dịch vụ thiếu đồng nhất, ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu và hiệu quả kinh doanh của toàn hệ thống.

Trong bối cảnh chi phí thuê mặt bằng, nhân công và nguyên liệu đều có xu hướng tăng, việc mở rộng bằng mọi giá có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với áp lực quản trị lớn hơn, đồng thời làm giảm hiệu quả của toàn hệ thống.

Bên cạnh yếu tố vận hành, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và các nền tảng giao đồ ăn cũng đang làm thay đổi cách thức kinh doanh của nhiều chuỗi nhượng quyền. Tỷ trọng doanh thu từ đơn hàng trực tuyến ngày càng tăng buộc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn cho công nghệ, quản lý dữ liệu khách hàng và tối ưu hoạt động giao nhận.

Áp lực cạnh tranh cũng đến từ việc người tiêu dùng ngày càng có nhiều lựa chọn. Chỉ trong cùng một khu vực có thể xuất hiện nhiều thương hiệu kinh doanh cà phê, trà sữa hoặc đồ ăn nhanh với mức giá và mô hình tương đồng. Điều này khiến lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở tốc độ mở cửa hàng mà ở khả năng tạo ra trải nghiệm khác biệt, duy trì chất lượng đồng đều và giữ chân khách hàng.

Các chuyên gia cho rằng thị trường nhượng quyền tại Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển nhờ quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa và tầng lớp trung lưu tiếp tục mở rộng. Tuy nhiên, giai đoạn tăng trưởng mới sẽ tập trung nhiều hơn vào chất lượng thay vì số lượng. Đối với doanh nghiệp nhượng quyền, mục tiêu không chỉ là thu hút thêm đối tác mà còn phải bảo đảm mỗi cửa hàng có thể vận hành ổn định và tạo lợi nhuận bền vững. Trong khi đó, bên nhận quyền cũng cần đánh giá đầy đủ tổng mức đầu tư, dòng tiền, thời gian hoàn vốn và các điều khoản hợp đồng thay vì chỉ nhìn vào sức hút của thương hiệu.

Có thể thấy, thị trường nhượng quyền đang bước sang một giai đoạn phát triển mới. Nếu trước đây cuộc đua chủ yếu là mở thật nhiều cửa hàng trong thời gian ngắn, thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang nâng cao hiệu quả kinh doanh của từng điểm bán. Đây không chỉ là xu hướng của riêng ngành F&B mà còn đang lan sang nhiều lĩnh vực bán lẻ khác, phản ánh quá trình chuyên nghiệp hóa và trưởng thành của thị trường nhượng quyền tại Việt Nam.

Quang Anh