Thanh tra Chính phủ chỉ ra loạt sai phạm tại dự án BOT Bắc Giang – Lạng Sơn

Thanh tra Chính phủ vừa công bố Kết luận thanh tra số 375/KL-TTCP liên quan đến các dự án gặp khó khăn, vướng mắc thuộc Bộ Xây dựng. Trong đó, cơ quan thanh tra xác định nhiều vi phạm tại Dự án giao thông BOT Bắc Giang – Lạng Sơn và một số dự án khác thuộc phạm vi quản lý.

Nhiều vi phạm trong quá trình phê duyệt và triển khai

Theo kết luận, năm 2015, Bộ Giao thông vận tải (cũ) nay là Bộ Xây dựng đã phê duyệt dự án BOT Bắc Giang – Lạng Sơn với tổng mức đầu tư hơn 12.188 tỷ đồng. Nhà đầu tư huy động vốn chủ sở hữu và vốn vay, thu hồi vốn thông qua thu phí hoàn vốn. Tuy nhiên, việc phê duyệt dự án được thực hiện khi chưa lập lại báo cáo đánh giá tác động môi trường, không đúng quy định của Luật Bảo vệ môi trường.

Bộ cũng phê duyệt dự án khi Bộ Tài chính chưa có ý kiến về vị trí trạm thu phí trên quốc lộ 1. Kết luận đánh giá đây là việc làm chưa phù hợp với chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Bên cạnh đó, thời gian thực hiện phần xây dựng từ năm 2015 đến năm 2017 được xác định là không phù hợp với thực tế.

Đáng chú ý, cơ quan thanh tra phát hiện một số khoản chi phí trong dự toán xây dựng bị xác định sai, làm tăng tổng mức đầu tư hơn 309 tỷ đồng. Trách nhiệm thuộc đơn vị tư vấn lập dự án, cơ quan thẩm định, Bộ Xây dựng và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Liên danh tư vấn thiết kế lập dự báo lưu lượng xe sai, khi tính tốc độ tăng trưởng lưu lượng từ năm 2020 tăng từ 131 đến 186% so với năm 2019. Kết luận Thanh tra nhấn mạnh việc dự báo không chính xác là một trong những nguyên nhân gây ra khó khăn của dự án.

Trong giai đoạn triển khai 2015 đến 2018, việc huy động vốn của doanh nghiệp thực hiện dự án không đúng quy định, khi các nhà đầu tư không góp đủ vốn điều lệ trong thời hạn. Ngoài ra, UBND tỉnh Lạng Sơn đã báo cáo giá trị quyết toán vốn đầu tư là 8.387 tỷ đồng và phê duyệt mức 8.161 tỷ đồng. Tuy nhiên, thanh tra xác định dự toán hoàn thành tính sai gần 80 tỷ đồng, đồng thời doanh nghiệp dự án tính không chính xác một số hạng mục, dẫn tới việc phải giảm trừ hơn 93 tỷ đồng khi quyết toán.

Kết luận cũng nêu rõ khó khăn vướng mắc do dự án không đạt mục tiêu ban đầu, hiệu quả thấp, đến thời điểm thanh tra, doanh thu không đạt so với phương án tài chính trong hợp đồng BOT và các phụ lục đã ký kết, dẫn đến doanh nghiệp dự án (DNDA) thu phí không đủ trả lãi vay ngân hàng. Nguyên nhân được xác định do Nghị quyết số 437/NQ-UBTVQH14 ngày 21/10/2017 của UBTV Quốc hội được ban hành sau khi Bộ Giao thông vận tải ký hợp đồng với Nhà đầu tư, DNDA và DNDA ký hợp đồng với ngân hàng tài trợ vốn nên việc không thu phí tại Trạm Km24+900, Quốc lộ 1 theo hoàn cảnh khách quan tại thời điểm thực hiện cũng đã làm ảnh hưởng đến phương án tài chính của dự án. 

Việc miễn giảm phương tiện quanh Trạm thu phí Km93+160, Quốc lộ 1, lưu lượng dự báo chưa sát cùng dịch COVID-19 cũng ảnh hưởng đến việc thu phí. Ngoài ra, tiến độ thực hiện đoạn tuyến cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng chậm so với kế hoạch nên chưa thể kết nối với Dự án để tạo thành trục giao thông liên tục từ Bắc Giang đến thành phố Lạng Sơn và cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị như dự báo ban đầu.

Kiến nghị xử lý trách nhiệm và hoàn thiện quyết toán dự án

Về việc xử lý hành chính, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, UBND tỉnh Lạng Sơn chỉ đạo, tổ chức thực hiện nghiêm túc, đầy đủ Kết luận thanh tra, tiến hành rà soát, khắc phục (nếu có) đối với các tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu trong kết luận thanh tra. Đồng thời tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền xử lý trách nhiệm và có hình thức xử lý (bao gồm cả việc bồi thường thiệt hại nếu có) theo quy định pháp luật đối với các tập thể, cá nhân liên quan đến những tồn tại, hạn chế, vi phạm đã được chỉ ra.

Về xử lý kinh tế, cơ quan thanh tra đã kiến nghị UBND tỉnh Lạng Sơn, Nhà đầu tư, Công ty Cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn giảm trừ khi quyết toán vốn đầu tư dự án với giá trị khoảng hơn 98,7 tỷ đồng. Bao gồm DNDA tính không đúng phải giảm trừ khi quyết toán vốn đầu tư dự án tạm tính khoảng hơn 93,1 tỷ đồng; giá trị dự toán tính sai (gói thầu XL12B-CT và XL14-CT), khi quyết toán phải giảm trừ giá trị tạm tính khoảng hơn 5,6 tỷ đồng. Các cơ quan liên quan cũng được yêu cầu tiến hành rà soát, quyết toán vốn đầu tư Dự án đúng quy định 

Thanh tra chính phủ cũng kiến nghị UBND tỉnh Lạng Sơn chỉ đạo Công ty Cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn lấy ý kiến đơn vị xây dựng định mức là Viện Kinh tế - Bộ Xây dựng để làm rõ việc áp dụng định mức được ban hành theo phụ lục kèm theo Quyết định số 1835/QĐ-UBND ngày 18/9/2020 của UBND tỉnh Lạng Sơn để xác định giá trị quyết toán đúng quy định; Hoàn thành quyết toán hoàn thành dự án; Trình cấp có thẩm quyền tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của Dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn theo quy định pháp luật.

Kiến nghị UBND tinh Lạng Sơn, UBND tỉnh Bắc Giang phối hợp với nhà đầu tư, DNDA hoàn thành các thủ tục về giao đất, bố trí nguồn vốn để chỉ trả kinh phí đền bù, GPMB theo quy định pháp luật và Hợp đồng BOT đã ký kết. Cuối cùng là kiến nghị Bộ Tài chính Báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo về giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc các dự án tồn đọng phương án tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của Dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn.

Lê Phong