Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 7 diễn ra sáng 7/8, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong 7 tháng đầu năm 2025 đã ghi nhận kết quả tích cực, tăng gần 10% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch năm, các bộ, ngành và địa phương cần tiếp tục chủ động tháo gỡ vướng mắc, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.
Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, trong bối cảnh chuyển giao mô hình tổ chức chính quyền 2 cấp, cả nước đã nỗ lực tiếp tục đẩy nhanh tiến độ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025. Theo đó, khối lượng giải ngân trong tháng 7 đạt 69.728 tỷ đồng (tăng 7,9% so với lũy kế giải ngân đến hết tháng 6); vượt cùng kỳ năm 2024 về cả tỷ lệ và số tuyệt đối (tăng 10,1%, tương đương với 161.785,2 tỷ đồng).
Đáng chú ý, tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách địa phương đạt tới 57,5%, cao hơn 24,2 % so cùng kỳ năm ngoái. Kết quả tích cực này, phản ánh rõ nỗ lực của các địa phương trong điều hành thực hiện nhiệm vụ đầu tư công.
Kết quả tích cực này, theo Bộ Tài chính, là nhờ nhiều thay đổi tích cực trong cơ chế chính sách về đấu thầu, phân cấp, phân quyền triệt để, tạo sự chủ động, linh hoạt hơn cho các cấp, ngành, địa phương trong công tác chuẩn bị đầu tư, công tác điều hành kế hoạch vốn, đảm bảo không bị gián đoạn trong quá trình triển khai thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công các dự án.
Vốn đầu tư công đã được bố trí tập trung hơn, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, phân tán, lãng phí; tăng cường quyền tự chủ, chủ động, trách nhiệm của các cấp, các ngành trong lựa chọn, phê duyệt, phân bổ vốn cho dự án cụ thể theo đúng mục tiêu, định hướng phát triển; bảo đảm tính công khai, minh bạch trong công tác phân bổ vốn đầu tư.
Vốn Ngân sách trung ương được dồn lực vào các dự án quan trọng quốc gia, dự án đường cao tốc, dự án liên vùng, dự án trọng điểm, tạo ra động lực mới, không gian mới phát triển kinh tế, khai thác tốt tiềm năng, thế mạnh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia…
Ảnh minh họa
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm sáng, tình hình giải ngân vẫn còn nhiều tồn tại. Thống kê của Bộ Tài chính cho thấy, trong số 42 bộ, cơ quan trung ương, chỉ có 4 đơn vị và 19/34 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt hoặc vượt mức bình quân chung. Vẫn còn tới 38 bộ, ngành và 15 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân.
Trước thực trạng này, Chính phủ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét điều chỉnh giảm kế hoạch đầu tư vốn ngân sách trung ương năm 2025 của một số đơn vị có tiến độ chậm; đồng thời phân bổ lại cho các đơn vị có năng lực thực hiện tốt hơn.
Dựa trên điều chỉnh đó, Bộ Tài chính đã tính toán lại tỷ lệ giải ngân theo kế hoạch điều chỉnh, không bao gồm phần vốn mới bổ sung. Kết quả, có 6 bộ, ngành và 23 địa phương đạt mức giải ngân từ bình quân chung trở lên; còn lại 30 bộ, ngành và 11 địa phương vẫn dưới ngưỡng này.
Dù tiến độ chung có cải thiện, nhưng một số nguyên nhân tồn tại kéo dài vẫn chưa được xử lý dứt điểm.
Một số nguyên nhân khiến giải ngân chậm được chỉ ra bao gồm: vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, thiếu hụt vật liệu xây dựng, chậm phê duyệt hoặc điều chỉnh quy hoạch. Đặc biệt, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cũng khiến nhiều địa phương chưa kịp hoàn thiện thủ tục đầu tư cho nguồn vốn mới.
Bên cạnh đó, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, đặc biệt đất rừng và đất nông nghiệp, vẫn gặp nhiều khó khăn về thủ tục. Các vấn đề này có nguyên nhân từ cả khách quan (hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, cơ sở dữ liệu hạn chế) và chủ quan (năng lực cán bộ, sự phối hợp chưa đồng bộ).
Để phù hợp với bộ máy sau sắp xếp, một số dự án phải tạm dừng hoặc rà soát lại quy mô, phạm vi đầu tư, dẫn đến chưa thể tiếp tục bố trí vốn thực hiện. Trong khi đó, với các dự án ODA, nhiều vướng mắc vẫn chưa được tháo gỡ do chưa hoàn tất quy trình đầu tư, gia hạn thực hiện hoặc chậm ký kết, hiệu lực hiệp định vay.
Một số bộ, ngành, địa phương vẫn đang ưu tiên hoàn tất chứng từ giải ngân vốn năm 2024, dẫn đến kế hoạch năm 2025 chưa được triển khai đồng bộ. Cùng với đó, nhiều địa phương như Hưng Yên, Quảng Ngãi, Cần Thơ, Lai Châu, Điện Biên, Quảng Trị… gặp khó khăn trong thu ngân sách, đặc biệt là nguồn thu từ đất – một trong những cơ sở quan trọng để phân bổ vốn đầu tư công.
Bộ trưởng Bộ Tài chính: "Các bộ, ngành, địa phương cần nỗ lực gỡ vướng để đạt mục tiêu giải ngân đầu tư công" - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Nhằm đạt mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công trong năm 2025 và góp phần đưa tăng trưởng cả năm đạt trên 8%, Bộ Tài chính đã đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, các bộ, ngành, địa phương phải xác định giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị then chốt. Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo, đánh giá vướng mắc của từng dự án và coi tiến độ giải ngân là tiêu chí hoàn thành nhiệm vụ cuối năm.
Thứ hai, cần quyết liệt triển khai, bảo đảm không để xảy ra tình trạng đứt gãy, gián đoạn trong việc triển khai thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công trong giai đoạn sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp, chuyển sang mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Thứ ba, thực hiện nghiêm pháp luật về đầu tư công, đẩy nhanh và nâng cao chất lượng từ khi chuẩn bị đầu tư các dự án. Đồng thời kiên quyết siết chặt kỷ luật, kỷ cương, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm vi phạm.
Giải pháp thứ tư là tăng cường cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong việc xử lý thủ tục về đầu tư công như thẩm định dự án đầu tư có cấu phần xây dựng, đẩy mạnh việc áp dụng chứng từ điện tử, chữ ký số, đơn giản hóa quy trình kiểm soát chi và hồ sơ yêu cầu rút vốn; tăng cường công tác hậu kiểm trong giải ngân vốn đầu tư công.
Năm là tiếp tục tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc GPMB; thực hiện các biện pháp kiểm soát giá và chất lượng nguyên vật liệu xây dựng phục vụ cho các dự án đầu tư công.
Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cũng lưu ý việc hoàn thành sớm phân bổ kế hoạch đầu tư công các đợt tiếp theo, bao gồm phần vốn bổ sung từ tăng thu ngân sách năm 2024 là yêu cầu cấp thiết, nhằm bảo đảm tiến độ giải ngân từ nay đến cuối năm không bị gián đoạn.
Trung Anh