Tiểu thương Chùa Hương - Từ mưu sinh mùa hội đến những “bậc thầy” buôn bán

Hội Chùa Hương năm 2026 thu hút đông đảo du khách thập phương về trẩy hội đầu xuân. Dòng người đổ về xã Hương Sơn (Mỹ Đức, Hà Nội) mỗi ngày một đông, tạo nên không khí nhộn nhịp kéo dài suốt mùa lễ hội, với hình ảnh người dân địa phương tất bật buôn bán khắp từ bến đò Yến Vĩ đến động Hương Tích.

Nhanh nhạy theo năm tháng, “cha truyền con nối” giữ nhịp lễ hội

Chùa Hương đã được Bộ Văn hoá (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích Quốc gia từ ngày 8.4.1962 theo Quyết định số 313 VH/VP. Trải qua hàng trăm năm lịch sử, lễ hội không chỉ mang giá trị tâm linh sâu sắc mà còn hình thành một cộng đồng tiểu thương gắn bó bền bỉ với nghề buôn bán dịch vụ mùa hội. Với người dân Hương Sơn, mùa hội không chỉ là dịp sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là mùa làm ăn lớn nhất trong năm.

Ghi nhận tại khu vực bến đò Yến Vĩ, chùa Thiên Trù và tuyến đường lên động Hương Tích, hàng trăm hộ dân tham gia kinh doanh đủ loại hình dịch vụ. Từ bán đồ lễ, hàng nước, đặc sản địa phương đến cho thuê giày leo núi, gửi đồ, gánh lễ… tất cả tạo thành một guồng quay sôi động nhưng khá trật tự. Điều đáng chú ý, nhiều gia đình đã buôn bán qua hai, ba thế hệ. Con cái lớn lên giữa mùa hội, quen với nhịp khách ra vào tấp nập, thuộc lòng từng thời điểm cao điểm trong ngày.

Chính quá trình “cha truyền con nối” ấy đã hun đúc nên kinh nghiệm và sự nhanh nhạy hiếm nơi nào có được. Không cần sách vở hay đào tạo bài bản, họ học nghề từ thực tế, từ cách quan sát tâm lý khách, cách sắp xếp hàng hóa và ứng xử trong môi trường lễ hội đông người.

Bà Nguyễn Thị Hòa, tiểu thương có hơn 20 năm buôn bán gần chùa Thiên Trù, cho biết: “Bố mẹ tôi bán hàng ở đây từ trước. Tôi lớn lên cùng mùa hội nên hiểu rất rõ khách cần gì. Nhìn cách họ ăn mặc, đi theo đoàn hay đi lẻ là mình biết nên giới thiệu mặt hàng gì. Mỗi năm lại rút thêm kinh nghiệm để phục vụ tốt hơn”.

Theo bà Hòa, sự thay đổi của du khách qua từng thời kỳ buộc tiểu thương phải thích ứng liên tục. “Ngày xưa chủ yếu bán hàng nước, bánh kẹo, đồ lễ đơn giản. Nay khách đi hội kết hợp du lịch, tham quan nên nhu cầu đa dạng hơn, họ quan tâm đến sự tiện lợi và an toàn. Nếu mình không nhanh nhạy chọn đúng mặt hàng thì khó mà bán được”, bà nói.

Chính nhờ kinh nghiệm tích lũy nhiều năm, các tiểu thương dần trở thành những “bậc thầy” trong việc lựa chọn sản phẩm phù hợp với từng nhóm khách, từng thời điểm cao điểm hay thấp điểm trong mùa hội. Sự nhạy bén ấy không chỉ giúp họ mưu sinh ổn định mà còn góp phần giữ nhịp cho một mùa lễ hội ngày càng chuyên nghiệp, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của du khách thập phương.

Chọn đúng mặt hàng, phục vụ trọn nhu cầu từ tâm linh đến ẩm thực

Theo ghi nhận của phóng viên, các quầy hàng tại Chùa Hương không bày bán tràn lan mà được lựa chọn có chủ đích. Khu vực bến đò tập trung nhiều điểm bán áo mưa, mũ nón, nước uống, đồ lễ gọn nhẹ – phù hợp với du khách chuẩn bị bắt đầu hành trình. Trong khi đó, khu vực gần chùa Thiên Trù và đường lên động Hương Tích lại xuất hiện nhiều dịch vụ cho thuê giày leo núi, gậy chống trượt, gửi đồ, gánh lễ.

Anh Trần Văn Lực, người có hơn 10 năm làm dịch vụ gánh đồ thuê, chia sẻ: “Mình làm lâu năm nên biết đoạn nào khách hay mệt, đoạn nào dễ trơn trượt để nhắc họ thuê giày hoặc gửi bớt đồ. Khách đi đông theo đoàn thì mình chủ động giới thiệu dịch vụ gánh lễ từ đầu”.

Theo anh Lực, vào những ngày cao điểm, lượng khách lớn tuổi tăng cao, nhu cầu thuê người hỗ trợ leo núi cũng nhiều hơn. “Nếu không quen việc thì khó xoay xở kịp. Làm nhiều năm rồi nên chỉ cần nhìn là biết khách nào cần hỗ trợ”, anh nói.

Không chỉ nhanh nhạy trong dịch vụ hỗ trợ hành hương, các tiểu thương còn rất linh hoạt trong kinh doanh ẩm thực. Tại khu vực Thiên Trù và dọc tuyến hành hương, hệ thống nhà hàng, quán ăn phục vụ từ món bình dân đến đặc sản địa phương.

Chị Phạm Thị Lan, chủ quán ăn gần chùa Thiên Trù, cho biết: “Buổi sáng khách cần ăn nhanh nên tôi bán bún, phở, cháo. Buổi trưa thì có cơm suất, món xào, món canh. Những đoàn đông khách đặt trước thì chuẩn bị mâm cỗ hoặc lẩu”.

Theo chị Lan, việc lựa chọn thực phẩm cũng phải tính toán kỹ lưỡng. “Khách đi lễ thường ưu tiên món thanh đạm, dễ ăn. Ngoài ra, đặc sản như rau sắng, dê núi, cá suối vẫn rất được ưa chuộng. Mình phải chọn nguyên liệu tươi, chế biến hợp khẩu vị nhiều vùng miền”, chị nói.

Nhiều nhà hàng tại đây phục vụ đầy đủ các món đặc sản như dê tái chanh, dê nướng, lẩu dê, gà đồi hấp, cá suối chiên giòn, canh rau sắng. Bên cạnh đó là các món bình dân như cơm rang, mì xào, bún, miến, bánh mì, xúc xích, ngô luộc… đáp ứng mọi nhu cầu, từ khách đi lẻ đến đoàn đông người.

Ông Nguyễn Văn Đạt, chủ một nhà hàng chuyên đặc sản, cho biết: “Làm ở đây nhiều năm, chúng tôi hiểu khách muốn gì sau khi leo núi. Họ thường muốn ăn món đặc trưng của vùng. Vì vậy, nhà hàng tập trung vào các món núi rừng, nhưng vẫn phải giữ giá hợp lý”.

Theo ông Đạt, sự cạnh tranh giữa các hộ kinh doanh cũng khiến mỗi người phải tự nâng cao chất lượng phục vụ. “Nếu không giữ uy tín, khách sẽ không quay lại. Mùa hội kéo dài mấy tháng nên phải làm ăn đàng hoàng mới tồn tại lâu dài”, ông nói.

Có thể thấy, qua nhiều năm gắn bó với mùa lễ hội, các tiểu thương Chùa Hương không chỉ đơn thuần là người bán hàng mà đã trở thành những người am hiểu thị trường đặc thù của lễ hội tâm linh. Họ biết cách chọn mặt hàng phù hợp từng thời điểm, sắp xếp dịch vụ đúng nhu cầu, điều chỉnh giá cả theo quy định và ứng xử linh hoạt với du khách.

Chính sự nhanh nhạy và kinh nghiệm tích lũy ấy đã giúp họ trở thành những “bậc thầy” buôn bán giữa không gian lễ hội. Giữa dòng người trẩy hội đông đúc, những người dân mưu sinh nơi đây vừa tìm kiếm thu nhập, vừa góp phần giữ nhịp cho một mùa lễ hội an toàn, thuận tiện và ngày càng chuyên nghiệp hơn.

Quốc Toản