Thị trường tôn mạ Trung Quốc khép lại tháng 9/2026 trong trạng thái giằng co khi giá thành phẩm vẫn được nâng đỡ bởi mặt bằng chi phí cao, trong khi sức mua chưa đủ mạnh để tạo một chu kỳ tăng mới. Sau kỳ nghỉ Quốc khánh, diễn biến của nhu cầu hạ nguồn, giá nguyên liệu và chính sách giá từ các nhà máy sẽ quyết định thị trường có thể bứt lên hay tiếp tục tích lũy.
Giá thành được nâng đỡ nhưng sức mua chưa theo kịp
Tháng 9 thường được kỳ vọng là thời điểm nhu cầu thép tại Trung Quốc cải thiện theo quy luật mùa vụ, thường được nhắc đến với kỳ vọng "tháng 9 vàng, tháng 10 bạc". Tuy nhiên, thực tế năm nay cho thấy sự phục hồi của thị trường tôn mạ chưa diễn ra như kỳ vọng.
Giá duy trì quanh vùng cao nhưng biên độ tăng khá hẹp. Trong khi đó, giao dịch trên thị trường giao ngay ngày càng thận trọng trước kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng. Người mua có xu hướng chỉ giải ngân cho những nhu cầu cần thiết, còn giới thương nhân hạn chế tích trữ nhằm giảm áp lực vốn và rủi ro biến động giá.
Theo dữ liệu của Hệ thống Thị trường Hàng hóa SunSirs, giá giao ngay tôn mạ màu nội địa Trung Quốc tăng từ 6.550 nhân dân tệ/tấn vào ngày 1/9 lên 6.600 nhân dân tệ/tấn ngày 28/9, tương đương mức tăng 0,763% trong tháng. Với tôn cuộn mạ kẽm, giá bình quân tăng từ 4.150 nhân dân tệ/tấn lên 4.172 nhân dân tệ/tấn, tăng khoảng 0,53% so với đầu tháng nhưng vẫn thấp hơn 0,548% so với cùng kỳ năm trước.
Như vậy, diễn biến giá trong tháng 9 chủ yếu phản ánh trạng thái cân bằng mong manh giữa một bên là chi phí đầu vào cao và nỗ lực giữ giá của nhà sản xuất, bên kia là sức cầu còn yếu tại nhiều lĩnh vực tiêu thụ.
Một trong những yếu tố quan trọng giúp giá tôn mạ không giảm sâu trong tháng 9 là mặt bằng chi phí sản xuất tiếp tục ở mức cao.
Giá nguyên liệu chủ chốt như thép cuộn cán nóng và thép cuộn cán nguội không xuất hiện nhịp giảm mạnh, trong khi giá kẽm tăng đáng kể và duy trì ở vùng cao. Chi phí sơn phủ tương đối ổn định cũng không tạo thêm dư địa để doanh nghiệp sản xuất giảm giá thành. Khi tổng chi phí đầu vào tăng, các nhà máy có thêm lý do để duy trì giá bán thay vì chạy đua giảm giá nhằm kích cầu.
Tại Thượng Hải, một số tập đoàn thép lớn đã đưa giá thanh toán giao kho đối với tôn cuộn mạ kẽm lên 4.206 nhân dân tệ/tấn, cao hơn 90 nhân dân tệ/tấn so với kỳ trước. Mức điều chỉnh này phần nào cho thấy sức ép từ giá nguyên liệu đang được chuyển dần xuống khâu phân phối.
Tuy nhiên, chi phí cao mới chỉ giúp tạo "sàn giá" cho thị trường, chưa đồng nghĩa với việc nhu cầu sẽ tăng tương ứng. Khi người mua cuối cùng chưa sẵn sàng mở rộng đơn hàng, việc tăng giá của nhà máy khó tạo ra một xu hướng tăng bền vững trên thị trường giao ngay.
Áp lực này còn thể hiện qua diễn biến công suất. Dữ liệu vận hành mới nhất cho thấy tỷ lệ vận hành của ngành tôn mạ kẽm vẫn ở mức 90,94%, nhưng tỷ lệ sử dụng công suất thực tế giảm 0,74 điểm phần trăm so với tuần trước, xuống 65,68%. Sản lượng trong tuần giảm 13.100 tấn, còn khoảng 1,16 triệu tấn.
Đáng chú ý, mức giảm công suất tập trung tại khu vực Hoa Đông, trong khi nhóm doanh nghiệp lò cao khép kín vẫn duy trì tỷ lệ sử dụng công suất khoảng 73,3%. Ngược lại, các doanh nghiệp tư nhân chuyên cán từ phôi thép chịu sức ép rõ hơn khi tỷ lệ sử dụng công suất giảm xuống khoảng 61,1%.
Sự phân hóa này cho thấy các nhà sản xuất đang bắt đầu điều chỉnh sản lượng theo biên lợi nhuận và sức mua thực tế. Khi giá bán chưa thể tăng tương ứng với chi phí, việc giảm nhịp sản xuất trở thành một cách để hạn chế áp lực dư cung.
Trên thị trường tồn kho, xu hướng thận trọng cũng khá rõ. Cuối tháng 9, tồn kho tôn mạ kẽm tại các nhà máy ở mức khoảng 681.200 tấn, chỉ tăng 400 tấn so với tuần trước. Tổng tồn kho trên toàn thị trường khoảng 2,28 triệu tấn, gần như đi ngang khi chỉ tăng ròng khoảng 200 tấn.
Mức biến động thấp cho thấy thương nhân chưa có xu hướng gom hàng lớn trước kỳ nghỉ dài ngày. Chiến lược chủ đạo vẫn là duy trì lượng tồn kho vừa phải, ưu tiên vòng quay vốn và hạn chế rủi ro nếu giá điều chỉnh sau kỳ nghỉ.
Dù vậy, bức tranh tồn kho rộng hơn của ngành thép vẫn là một yếu tố cần theo dõi. Theo số liệu của Hiệp hội Sắt Thép Trung Quốc, tồn kho thép thành phẩm tại các doanh nghiệp thép trọng điểm đến trung tuần tháng 9 đạt khoảng 17,08 triệu tấn, tăng 3,4% so với kỳ theo dõi trước đó và cao hơn 20,8% so với đầu năm.
Điều này đặt ra rủi ro rằng nếu tiêu thụ không cải thiện đủ nhanh, áp lực hàng tồn từ thượng nguồn có thể dần truyền xuống các phân khúc thép thành phẩm, trong đó có tôn mạ.
Tháng 10 sẽ phụ thuộc vào sức cầu sau kỳ nghỉ
Nếu chi phí đầu vào là yếu tố đang giữ giá tôn mạ ở vùng cao, thì sức cầu hạ nguồn sẽ quyết định liệu mặt bằng giá này có thể được duy trì và mở rộng hay không.
Trong tháng 9, nhu cầu giữa các lĩnh vực tiêu thụ có sự khác biệt đáng kể. Các dự án công nghiệp, nhà xưởng kết cấu thép và một số hạng mục liên quan đến năng lượng mới vẫn tạo ra nhu cầu tương đối ổn định, đặc biệt với các công trình cần đẩy nhanh tiến độ trước mùa đông.
Tuy nhiên, lực cầu này chưa đủ bù đắp sự suy yếu kéo dài của mảng xây dựng dân dụng. Thị trường bất động sản tiếp tục là điểm nghẽn lớn đối với tiêu thụ các sản phẩm thép phục vụ xây dựng. Cùng với đó, tình trạng dòng tiền của nhà thầu và chủ đầu tư khiến hoạt động mua vật tư thiên về đáp ứng nhu cầu trước mắt thay vì tích trữ.
Xu hướng này cũng khiến yếu tố đầu cơ trên thị trường tôn mạ suy giảm. Khi người mua không kỳ vọng rõ ràng vào một nhịp tăng giá mạnh, việc gia tăng tồn kho trước kỳ nghỉ trở nên kém hấp dẫn hơn.
Ở thị trường xuất khẩu, đơn hàng tôn mạ duy trì tương đối ổn định và xuất hiện thêm một số nhu cầu mới, nhưng quy mô chưa đủ lớn để tạo ra động lực rõ nét cho thị trường nội địa Trung Quốc.
Bước sang tháng 10, tín hiệu đáng chú ý nhất hiện nay là một số nhà máy thép phát đi thông tin về khả năng tăng giá khoảng 200 nhân dân tệ/tấn. Tuy nhiên, khả năng biến mức tăng giá công bố thành giao dịch thực tế vẫn còn phụ thuộc vào sức mua sau kỳ nghỉ Quốc khánh.
Một nghịch lý đang xuất hiện trên thị trường là giá đặt hàng tại các nhà máy quốc doanh có thời điểm cao hơn giá tôn mạ trên thị trường giao ngay. Khoảng chênh này khiến các đại lý thận trọng hơn khi ký thêm hợp đồng dài hạn, bởi rủi ro nằm ở khả năng hàng mua từ nhà máy chưa chắc có thể bán lại với mức giá tương ứng.
Vì vậy, sau Tuần lễ Vàng, thị trường có thể tiếp tục giằng co thay vì ngay lập tức bước vào một chu kỳ tăng mạnh. Ba biến số được theo dõi sát sẽ là tốc độ khôi phục hoạt động xây dựng, tiến độ giải ngân đầu tư công và diễn biến giá thép cuộn cán nóng.
Nếu các công trường và hoạt động sản xuất phục hồi nhanh, nhu cầu tôn mạ có thể cải thiện và tạo điều kiện để nhà máy thực hiện các đợt tăng giá đã phát tín hiệu. Ngược lại, nếu tiêu thụ vẫn chậm trong khi tồn kho thép toàn ngành ở mức cao, khoảng cách giữa giá nhà máy và giá giao ngay có thể tiếp tục gây sức ép lên giao dịch.
Do đó, câu chuyện của thị trường tôn mạ Trung Quốc trong tháng 10 không chỉ nằm ở việc giá có tăng hay không, mà quan trọng hơn là mức tăng đó có được hỗ trợ bởi nhu cầu thực hay chỉ đến từ áp lực chi phí và chính sách giữ giá của nhà sản xuất.
Sau kỳ nghỉ Quốc khánh, khi thị trường quay lại trạng thái giao dịch bình thường, sức mua thực tế sẽ là phép thử rõ nhất đối với kỳ vọng tăng giá đang hình thành.
Nhật Hạ