Lãng phí hàng triệu USD, các nghiên cứu học thuật không ứng dụng được vào thực tiễn sản xuất và đời sống đang làm dấy lên lo ngại tại Trung Quốc, giới chuyên môn đang đặt câu hỏi về nỗ lực tự túc công nghệ đầy tham vọng của quốc gia hơn tỷ dân liệu có thành công?
Nghiên cứu học thuật không tạo ra kết quả đầy đủ trong các trường đại học Trung Quốc, theo một cuộc kiểm toán cấp tỉnh mới công bố. Ảnh: AP
Tờ South China Morning Post dẫn thông tin từ một báo cáo kiểm toán mới của khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây cho năm 2022, cho biết: 9 trường đại học trong khu vực có tỷ lệ chuyển đổi cực kỳ thấp trong việc đưa các phát minh ra thị trường (chỉ dưới 1%) trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2022. Trong số đó, một trường đại học có tới 862 dự án nghiên cứu đã triển khai được tài trợ với số tiền liên đến 18,2 triệu USD, nhưng tất cả đều không thể ứng dụng.
Phát hiện này làm nổi bật mối liên kết vốn rất yếu lâu nay trong nỗ lực tăng cường nghiên cứu cơ bản, điều mà Trung Quốc coi là rất quan trọng để trở thành một siêu cường công nghệ vào giữa thế kỷ, cũng như nhằm phá vỡ các biện pháp ngăn chặn hoặc hạn chế của Hoa Kỳ.
Báo cáo kiểm toán dài 15.000 từ đã xuất hiện trong thời gian ngắn cách đây hai tuần trên trang web của Văn phòng Kiểm toán Quảng Tây trước khi bị xóa, nhưng những điểm chính đã được lưu hành trực tuyến. Kết quả kiểm toán dường như chỉ phản ánh chín trường đại học được trích dẫn và không rõ liệu những trường khác có được xem xét hay không.
Giáo sư tại Viện Nghiên cứu Chiến lược và Phát triển Quốc gia tại Đại học Renmin, ông Liu Ruiming, cho biết: “Về cơ bản, điều này phản ánh một vấn rộng lớn hơn trên toàn quốc ở Trung Quốc”.
Theo ông Liu, các chỉ số đánh giá chính và các biện pháp khuyến khích đối với các giáo sư đại học Trung Quốc thường dựa trên nghiên cứu lý thuyết cơ bản, nhưng những nỗ lực như vậy thường rất khó chuyển đổi thành ứng dụng thực tế.
“Các nhà nghiên cứu dường như đang tiến hành nghiên cứu lý thuyết cơ bản, và thường tạo ra một lượng lớn kết quả nghiên cứu vô ích, chủ yếu tập trung vào các đánh giá tập trung trên giấy tờ”, ông Liu chia sẻ, đồng thời cho biết thêm rằng: “Những kết quả đầu ra này không hoàn toàn có lợi cho việc thúc đẩy các lý thuyết cơ bản cũng như không trực tiếp chuyển đổi thành các ứng dụng thực tế. Do đó, điều này thể hiện tình trạng nghiên cứu nhàn rỗi và kém hiệu quả”.
Theo 25 nhà khoa học và doanh nhân, những người đã cùng xuất bản một bài báo vào tháng 3 trên tờ China Science Daily, các trường đại học nên cải cách hệ thống đánh giá tài năng nghiên cứu vốn dựa dẫm trên các bài báo học thuật.
Ông Liu cho rằng việc phụ thuộc quá nhiều vào các tài liệu và thiếu hiểu biết về kết quả thực tế đã ảnh hưởng đến khát vọng công nghệ của Trung Quốc. Đồng thời, ông cũng cho rằng các cơ chế khuyến khích tuân thủ các tiêu chuẩn như vậy có nguy cơ khuyến khích nghiên cứu dưới mức trung bình.
Chia sẻ trong một bài đăng trên WeChat hôm thứ Ba về việc sử dụng quỹ nghiên cứu khoa học và chuyển đổi nghiên cứu công nghệ thành ứng dụng thực tế, Đảng bộ tỉnh Chiết Giang cho biết nhiều trường đại học và tổ chức nghiên cứu ở Trung Quốc ưu tiên số lượng dự án nghiên cứu trong đánh giá công việc hàng năm của họ. Ngoài ra, trong trường hợp không có tổ chức có hệ thống, các nhà nghiên cứu có xu hướng làm việc riêng lẻ, qua đó tạo ra các kết quả nghiên cứu ngắn hạn và rời rạc. Điều này khiến việc đạt được những bước đột phá trong các lĩnh vực quan trọng như công nghệ trở nên khó khăn hơn.
Bắc Kinh từ lâu đã kêu gọi tăng cường nghiên cứu cơ bản để đạt được sự tự lực ở mức độ cao về khoa học và công nghệ, và để Trung Quốc trở thành một thế lực công nghệ hàng đầu toàn cầu.
Theo cơ quan Thống kê quốc gia, tổng chi phí nghiên cứu và phát triển của Trung Quốc đứng thứ hai trên thế giới, tăng gấp ba lần so với năm 2012. Năm 2022, Trung Quốc dành tới 8,7 tỷ USD (62,4 tỷ nhân dân tệ), một nguồn lực lớn được tăng cường đầu tư để biến các thành tựu khoa học và công nghệ thành các dự án có triển vọng và lợi nhuận cao.
Tuy nhiên, theo báo cáo kiểm toán của tỉnh Quảng Tây, tổng cộng có 9,3 triệu USD (tương đường 66,82 triệu nhân dân tệ) đã không được sử dụng trong thời gian dài tại bốn trường đại học. Ngoài ra, tại hai trường đại học, 22 dự án nghiên cứu được lập ngân sách cho quỹ dự án nghiên cứu không phù hợp với nhu cầu thực tế. Chênh lệch ngân sách và chi tiêu thực tế lên tới 69,24%, dẫn đến số tiền nhàn rỗi lớn, với giá trị lên đến 1,3 triệu USD (9,14 triệu nhân dân tệ).
Giáo sư Liu nhấn mạnh, rằng việc biến các thành tựu khoa học và công nghệ thành ứng dụng thực tế có thể là động lực quan trọng đối với Trung Quốc trong thời kỳ suy thoái kinh tế. Nó được coi là rất quan trọng vì nó đóng vai trò như một đòn bẩy mới cho cải cách.
Tuy nhiên, ông Liu lập luận rằng Trung Quốc hiện thiếu một thị trường thống nhất trên toàn quốc và toàn cầu để giao dịch các thành tựu khoa học và công nghệ, một thị trường mà các doanh nghiệp có thể tiếp cận những thành tựu này và người lại các nhà nghiên cứu hiểu được nhu cầu của các doanh nghiệp.
Theo ông Liu “có những hạn chế về chính sách cần phải khắc phục, chẳng hạn như những hạn chế đối với giao dịch giữa các vùng miền, cản trở việc xây dựng một thị trường quốc gia thống nhất. Đây cũng chính là một hạn chế đáng kể trong tình hình hiện tại của Trung Quốc”.
Trong một bài đăng trên WeChat, đại diện chính quyền tỉnh Chiết Giang, đề xuất việc tăng tỷ lệ chuyển đổi kết quả nghiên cứu không có nghĩa coi đó là định hướng duy nhất trong quá trình phát triển công nghệ của Trung Quốc. Thay vì hướng tới một thái cực khác, các cơ quan nghiên cứu của Trung Quốc nên xây dựng một hệ thống đánh giá nghiên cứu hợp lý và đa dạng hơn.
Thái Đạt