Từ ngày 1/1/2027, hàng hóa sản xuất và lưu thông tại thị trường nội địa sẽ được áp dụng hệ thống tiêu chí riêng để xác định xuất xứ Việt Nam theo Nghị định số 384/2026/NĐ-CP. Quy định mới không chỉ tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp chủ động công bố nguồn gốc sản phẩm mà còn tăng cường công cụ kiểm soát tình trạng giả mạo xuất xứ, bảo vệ thương hiệu hàng Việt và quyền lợi người tiêu dùng.
Hoàn thiện tiêu chí xác định xuất xứ, hạn chế giả mạo hàng Việt
Trong bối cảnh hàng hóa ngày càng đa dạng về nguồn cung, quy trình sản xuất và phương thức phân phối, việc minh bạch thông tin xuất xứ đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý. Tuy nhiên, hệ thống quy định hiện hành về xuất xứ chủ yếu phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu, chưa có một khung pháp lý riêng, thống nhất để xác định hàng hóa mang xuất xứ Việt Nam khi tiêu thụ trong nước.
Khoảng trống này được đặt ra tại hội thảo lấy ý kiến và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa do Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức ngày 13/11 tại TP. Huế.
Phát biểu tại hội thảo, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ những điểm nghẽn và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch.
Các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm, hàng hóa cũng từng bước nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm chất lượng và cung cấp thông tin chính xác cho khách hàng.
Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Cục Xuất nhập khẩu
Việt Nam hiện tham gia 19 hiệp định thương mại tự do (FTA), kéo theo hệ thống quy tắc xuất xứ được xây dựng để thực hiện cam kết quốc tế và phục vụ quản lý hoạt động ngoại thương. Tuy nhiên, những quy định này chủ yếu áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, trong đó việc xác định xuất xứ có ý nghĩa quan trọng đối với hưởng ưu đãi thuế quan và thực hiện các nghĩa vụ thương mại.
Đối với hàng hóa sản xuất trong nước và lưu thông trên thị trường nội địa, yêu cầu xác định xuất xứ lại có những đặc thù riêng. Do đó, cần có hệ thống tiêu chí đủ rõ ràng để phân biệt sản phẩm thực sự có xuất xứ Việt Nam với hàng hóa chỉ thực hiện một số công đoạn gia công, lắp ráp hoặc hoàn thiện đơn giản tại Việt Nam.
Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ngày 9/10/2026, quy định về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, đánh dấu việc thiết lập khung pháp lý riêng, thống nhất cho vấn đề xuất xứ hàng hóa trên thị trường nội địa.
Quy định mới hướng tới chuẩn hóa các căn cứ xác định xuất xứ, bảo đảm tính minh bạch và phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành. Đây sẽ là cơ sở để doanh nghiệp tự đánh giá, xác định và công bố xuất xứ sản phẩm, đồng thời giúp cơ quan chức năng có căn cứ kiểm tra, giám sát việc sử dụng thông tin xuất xứ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định là làm rõ các khái niệm liên quan đến hàng hóa có xuất xứ thuần túy và không thuần túy; công đoạn gia công, chế biến đơn giản cũng như những yếu tố không được xem xét khi xác định xuất xứ.
Việc phân định cụ thể các trường hợp này có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh chuỗi sản xuất ngày càng có sự tham gia của nhiều nhà cung cấp, nguyên liệu và công đoạn chế biến khác nhau. Doanh nghiệp sẽ có căn cứ để xác định mức độ đáp ứng tiêu chí xuất xứ, tránh việc công bố thông tin thiếu cơ sở hoặc gây nhầm lẫn cho người mua.
Đồng thời, Nghị định cũng hướng tới tăng cường phòng ngừa hành vi gian lận, giả mạo xuất xứ, lợi dụng thương hiệu Việt Nam để tiêu thụ hàng hóa không đáp ứng điều kiện. Qua đó, góp phần hạn chế hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và tình trạng chuyển tải bất hợp pháp, bảo vệ uy tín của sản phẩm sản xuất trong nước.
Làm rõ trách nhiệm doanh nghiệp trong công bố xuất xứ hàng hóa
Tại hội thảo, bên cạnh việc giới thiệu các tiêu chí xác định xuất xứ, đại diện Cục Xuất nhập khẩu tập trung phổ biến trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và thương nhân khi thể hiện thông tin xuất xứ Việt Nam trên hàng hóa.
Đây là vấn đề có tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, từ khâu tổ chức sản xuất, lựa chọn nguyên liệu, gia công, chế biến đến ghi nhãn và đưa sản phẩm ra thị trường. Việc công bố xuất xứ không chỉ là thông tin phục vụ hoạt động tiếp thị mà còn phải bảo đảm có căn cứ theo quy định pháp luật.
Các đại biểu đã trao đổi về phương pháp xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, cách nhận diện công đoạn gia công, chế biến đơn giản, việc xem xét các yếu tố trung gian và cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp.
Hàng hóa sản xuất trong nước được trưng bày tại siêu thị, với nhận diện chương trình Hàng Việt Nam.
Những nội dung này được xem là cần thiết để quá trình triển khai không chỉ dừng ở việc ban hành quy định mà còn bảo đảm các chủ thể sản xuất, kinh doanh có thể hiểu và áp dụng thống nhất. Đặc biệt, đối với doanh nghiệp có chuỗi cung ứng nhiều tầng nấc hoặc sử dụng nguyên liệu từ nhiều nguồn khác nhau, việc chuẩn hóa hồ sơ và quy trình xác định xuất xứ sẽ giúp chủ động hơn trong công tác quản lý sản phẩm.
Ngoài Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, hội thảo cũng giới thiệu, trao đổi về một số dự thảo thông tư của Bộ trưởng Bộ Công Thương nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa. Doanh nghiệp được lưu ý tiếp tục cập nhật và thực hiện đúng quy tắc xuất xứ theo các FTA, bảo đảm phân biệt giữa quy định áp dụng cho hàng hóa xuất nhập khẩu và hàng hóa lưu thông trong nước.
Các ý kiến tại hội thảo đánh giá việc hình thành khung pháp lý riêng về xuất xứ hàng hóa nội địa là bước tiến trong hoàn thiện công cụ quản lý thị trường, đồng thời đề nghị các bộ, ngành và địa phương phối hợp chặt chẽ để tổ chức thực hiện hiệu quả.
Cục Xuất nhập khẩu cho biết sẽ tiếp thu ý kiến của hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình triển khai. Với thời điểm hiệu lực từ đầu năm 2027, việc chủ động tìm hiểu tiêu chí, rà soát quy trình sản xuất và chuẩn hóa thông tin sản phẩm sẽ là yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp thích ứng với quy định mới, góp phần nâng cao tính minh bạch và giá trị thương hiệu hàng hóa Việt Nam.
Hoàng Hậu