Giá vàng giảm mạnh kích thích tâm lý bắt đáy, nhưng chưa bảo đảm cơ hội sinh lời. Chênh lệch mua bán và nguy cơ giá tiếp tục giảm đòi hỏi người mua cân nhắc kỹ trước khi xuống tiền.
Giá giảm chưa đồng nghĩa dễ có lãi
Thị trường vàng bước vào cuối tháng 10 với áp lực điều chỉnh lớn. Trong phiên 30/10, vàng thế giới xuyên thủng mốc 4.000 USD/ounce và xuống vùng thấp nhất trong hơn một năm. Diễn biến này đặt ra câu hỏi về độ bền của lực cầu cũng như khả năng xuất hiện thêm những nhịp giảm sau khi các ngưỡng giá quan trọng bị phá vỡ.
Ở trong nước, lúc 10h38 ngày 31/10/2026, vàng miếng SJC tại PNJ được niêm yết mua vào 136 triệu đồng, bán ra 139 triệu đồng/lượng. Nhẫn trơn PNJ 999.9 được mua vào 133,6 triệu đồng và bán ra 137,6 triệu đồng/lượng. Khoảng cách giữa hai chiều lần lượt là 3 triệu đồng và 4 triệu đồng/lượng.
Đây là dữ kiện cần đặt trước câu chuyện bắt đáy. Người dân mua vàng theo giá doanh nghiệp bán ra, nhưng khi bán lại sẽ nhận mức giá doanh nghiệp mua vào. Vì thế, một khoản đầu tư có thể lập tức bị âm nếu được định giá theo số tiền thực tế có thể thu hồi.
Với một lượng SJC mua ở mức 139 triệu đồng, người mua cần giá thu mua sau này đạt ít nhất 139 triệu đồng mới thu hồi đủ vốn ban đầu. So với giá mua vào hiện tại 136 triệu đồng, mức tăng cần thiết là khoảng 2,21%. Với một lượng nhẫn PNJ mua 137,6 triệu đồng, giá thu mua phải tăng từ 133,6 triệu đồng lên 137,6 triệu đồng, tương đương khoảng 2,99%. Các phép tính này chưa bao gồm chi phí khác.
Điều cần phân biệt là mức tăng của giá thu mua với mức tăng trên bảng giá bán. Nếu sau khi người dân mua vào, doanh nghiệp nâng giá bán nhưng giữ nguyên giá thu mua, khả năng thu hồi vốn của người giữ vàng chưa được cải thiện. Ngược lại, nếu khoảng cách mua bán thu hẹp, ngưỡng giá bán tương ứng với điểm hòa vốn cũng có thể thay đổi.
Giả sử khoảng cách hai chiều giữ nguyên, để người mua SJC nói trên hòa vốn, doanh nghiệp phải niêm yết mua vào 139 triệu đồng và bán ra 142 triệu đồng/lượng. Với nhẫn PNJ, hai mức tương ứng là 137,6 triệu đồng và 141,6 triệu đồng/lượng. Đây là tình huống tính toán, không phải dự báo giá.
Rủi ro còn tăng lên nếu thị trường tiếp tục đi xuống. Chẳng hạn, sau khi người mua chi 139 triệu đồng cho một lượng SJC, giá thu mua giảm thêm 5% từ 136 triệu đồng xuống 129,2 triệu đồng. Khi đó, khoản lỗ nếu bán ra là 9,8 triệu đồng, tương đương khoảng 7,05% vốn ban đầu. Muốn trở lại mức hòa vốn, giá thu mua phải tăng khoảng 7,59% từ vùng thấp mới.
Phép tính cho thấy mức giảm của thị trường và mức lỗ của người mua không hoàn toàn trùng nhau. Khoảng cách mua bán khiến người mua bắt đầu với một bất lợi về giá, còn một nhịp giảm tiếp theo có thể kéo dài đáng kể thời gian chờ thu hồi vốn.
Giá vàng giảm mạnh kích thích tâm lý bắt đáy, nhưng chưa bảo đảm cơ hội sinh lời. Chênh lệch mua bán và nguy cơ giá tiếp tục giảm đòi hỏi người mua cân nhắc kỹ trước khi xuống tiền.
Mua tích lũy cần một kế hoạch khác với chờ giá hồi
Chuyên gia vàng Trần Duy Phương lưu ý giá giảm chưa đồng nghĩa vàng đã rẻ; quyết định giao dịch cần dựa trên mục tiêu tích lũy, nhu cầu tiền mặt và sức chịu rủi ro. Ông khuyến nghị người có tiền nhàn rỗi dài hạn cân nhắc mua từng phần sau khi bảo đảm quỹ dự phòng.
TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính, ngân hàng, cũng cho rằng chưa đủ cơ sở khẳng định vàng đã tạo đáy và người nắm giữ cần xác định mức thua lỗ có thể chấp nhận.
Hai cách mua thường bị đánh đồng khi thị trường giảm sâu là tích lũy dài hạn và mua để chờ hồi giá. Cùng một sản phẩm, cùng một mức giá, nhưng mục tiêu sử dụng vốn khác nhau sẽ dẫn tới mức độ rủi ro khác nhau.
Người mua tích lũy hướng tới việc nắm giữ một phần tài sản trong thời gian dài. Quyết định mua cần nằm trong kế hoạch phân bổ tài sản, với nguồn tiền chưa phải sử dụng cho sinh hoạt, trả nợ hay các nghĩa vụ tài chính đã có lịch. Việc chia nhỏ khoản mua giúp giảm sự phụ thuộc vào một thời điểm giải ngân, nhưng không bảo đảm có lãi nếu xu hướng giá tiếp tục bất lợi.
Người mua chờ hồi giá lại phụ thuộc trực tiếp vào tốc độ và biên độ phục hồi. Nếu đặt mục tiêu bán sau vài tuần hoặc vài tháng, họ cần một nhịp tăng đủ lớn để vượt khoảng cách mua bán ngay trong thời gian đó. Giá đi ngang cũng có thể làm kế hoạch thất bại nếu đến hạn phải rút tiền.
Bởi vậy, việc tự gọi khoản mua là “tích lũy dài hạn” không làm biến mất áp lực dòng tiền. Một người dự kiến dùng tiền đóng học phí, thanh toán tiền nhà hoặc trả nợ trong vài tháng tới vẫn có thể buộc phải bán vàng vào thời điểm bất lợi, dù ban đầu muốn giữ lâu.
Hòa vốn danh nghĩa cũng khác với hiệu quả sử dụng vốn. Giả định có một phương án gửi tiền sinh lời 5% trong một năm, khoản vốn 139 triệu đồng sẽ tạo ra 6,95 triệu đồng tiền lãi. Để đạt giá trị tương đương, một lượng SJC mua hôm nay phải được bán lại với giá thu mua 145,95 triệu đồng sau một năm, cao hơn khoảng 7,32% so với mức thu mua hiện tại. Mức 5% ở đây chỉ là giả định minh họa chi phí cơ hội, không phải lãi suất niêm yết của ngân hàng cụ thể.
Một rủi ro khác cần đưa vào quyết định là phần chênh giữa giá trong nước và giá thế giới quy đổi. Nếu phần chênh này thu hẹp, vàng trong nước có thể tăng chậm hơn vàng quốc tế, thậm chí giảm dù thị trường thế giới ít biến động. Vì thế, chỉ dự báo đúng chiều đi của vàng thế giới vẫn chưa đủ để bảo đảm có lợi nhuận khi giao dịch trong nước.
Mua thêm để hạ giá vốn cũng cần được tính trên tổng số tiền có thể chịu rủi ro. Giá vốn bình quân thấp hơn không đồng nghĩa khoản lỗ đã được xử lý, bởi số vốn gắn với một tài sản đang biến động cũng tăng lên.
Trước khi xuống tiền, người mua cần xác định mình có thể giữ vàng đến khi nào, mức lỗ nào ảnh hưởng tới kế hoạch tài chính và giá thu mua phải tăng bao nhiêu mới đạt mục tiêu. Khi những câu hỏi này chưa có lời giải, cảm giác “đã giảm nhiều thì sẽ sớm tăng lại” dễ khiến một quyết định bắt đáy trở thành cuộc chờ đợi không có thời hạn.
Quang Anh