Vàng hút tiền, quỹ đầu tư mất gì?

Giá vàng liên tục đứng ở vùng cao đang cho thấy sức hút đặc biệt của kim loại quý đối với dòng tiền hộ gia đình. Trong khi đó, thị trường quỹ đầu tư Việt Nam dù đã mở rộng đáng kể vẫn chưa chiếm được tỷ trọng tương xứng trong danh mục tài sản của người dân.

Theo báo cáo Vietnam Financial Health & Investment Confidence Report 2026 của Thiên Việt Securities, tiền gửi, vàng và bất động sản đang chiếm tới 87% danh mục tài sản của nhóm nhà đầu tư cá nhân được khảo sát. Đáng chú ý, tổng tỷ trọng cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và ngoại tệ không vượt quá 10% ở bất kỳ nhóm tài sản nào.

Khoảng cách này cho thấy cuộc cạnh tranh của quỹ đầu tư không đơn thuần là cạnh tranh về tỷ suất sinh lời. Quỹ phải cạnh tranh với một thói quen tích lũy đã hình thành trong nhiều năm: mua vàng, gửi tiết kiệm, nắm giữ bất động sản hoặc tự mua cổ phiếu.

Vàng đang giữ lợi thế tâm lý lớn

Trong nhiều thời điểm bất ổn, vàng thường được xem như tài sản trú ẩn. Năm 2026, yếu tố này tiếp tục được củng cố bởi biến động địa chính trị, lạm phát và những thay đổi khó đoán của chính sách tiền tệ toàn cầu.

Trong nước, giá vàng cũng liên tục biến động ở vùng rất cao. Đầu tháng 9, vàng miếng SJC và vàng nhẫn vẫn được giao dịch quanh vùng trên 140 triệu đồng/lượng. Có thời điểm trong tháng 8, giá vàng miếng SJC được niêm yết quanh 141,1-144,1 triệu đồng/lượng, trong khi vàng nhẫn SJC ở mức 140,6-143,6 triệu đồng/lượng.

Đáng chú ý, giá vàng thế giới trong tháng 8 có thời điểm vượt 4.500 USD/ounce, cho thấy lực cầu đối với kim loại quý vẫn rất mạnh dù thị trường chịu sức ép từ lợi suất trái phiếu và đồng USD.

Sức hút của vàng còn nằm ở đặc tính dễ hiểu đối với nhà đầu tư cá nhân. Một lượng vàng có thể mua, cất giữ và bán lại khá trực quan. Nhà đầu tư không cần theo dõi báo cáo tài chính doanh nghiệp, diễn biến thị trường chứng khoán hay chiến lược phân bổ tài sản của một nhà quản lý quỹ.

Ngược lại, chứng chỉ quỹ đòi hỏi nhà đầu tư phải chấp nhận một khái niệm ít trực quan hơn: giao tiền cho tổ chức chuyên nghiệp quản lý trong một khoảng thời gian nhất định để đổi lấy khả năng sinh lời dài hạn.

Đây chính là một trong những bất lợi lớn của ngành quỹ. Theo ông Bùi Vinh Hiếu, Trưởng phòng kinh doanh Công ty Quản lý quỹ Vietcombank, người Việt vẫn dành lượng tiền đáng kể cho vàng, bất động sản, tiền gửi hoặc trực tiếp đầu tư chứng khoán, trong khi quỹ mở, quỹ hưu trí và các hình thức ủy thác đầu tư chưa trở thành lựa chọn phổ biến với số đông.

Quy mô ngành quản lý tài sản vì vậy vẫn còn khoảng cách khá xa so với tiềm năng. Ước tính đến tháng 11/2025, tổng tài sản quản lý của các công ty quản lý quỹ tại Việt Nam đạt khoảng 806.000 tỷ đồng, tương đương hơn 30 tỷ USD và khoảng 6% GDP. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với Malaysia, Hàn Quốc hay Thái Lan.

Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) từng ước tính lượng vàng trong dân có thể vượt 2.000 tấn và cho rằng một phần lớn lượng tài sản này nằm ngoài hệ thống tài chính. Hiệp hội đề xuất nghiên cứu các sản phẩm tài chính hóa vàng như chứng chỉ vàng lưu ký, quỹ đầu tư vàng hoặc trái phiếu vàng được bảo chứng bằng vàng vật chất, qua đó biến nguồn vốn đang “tĩnh” thành vốn có thể tham gia vào nền kinh tế.

Đây là một góc nhìn đáng chú ý: vấn đề không nhất thiết phải là “kéo” toàn bộ tiền khỏi vàng, mà là tạo ra những sản phẩm tài chính giúp dòng tài sản này vận động hiệu quả hơn.

Quỹ đầu tư cần gì để giành lại dòng tiền?

Thách thức lớn nhất của quỹ hiện nay là niềm tin và trải nghiệm đầu tư. Với vàng, nhà đầu tư nhìn thấy tài sản của mình. Với tiền gửi, nhà đầu tư biết trước mức lãi suất tương đối rõ ràng. Trong khi đó, chứng chỉ quỹ có thể tăng hoặc giảm theo thị trường, khiến nhà đầu tư phải chấp nhận biến động trong ngắn hạn.

Điều này đặc biệt rõ ở các quỹ cổ phiếu. Chẳng hạn, một số quỹ mở cổ phiếu vẫn ghi nhận hiệu suất âm trong năm 2026 do thị trường chứng khoán trải qua các nhịp điều chỉnh mạnh. Quỹ DCDE của Dragon Capital ghi nhận lợi nhuận từ đầu năm -12,28% tại ngày 27/8/2026, dù lợi nhuận bình quân 5 năm vẫn ở mức 12,59%/năm.

Những con số như vậy cho thấy bản chất khác biệt giữa vàng và quỹ cổ phiếu: vàng có thể được nhà đầu tư nhìn như một tài sản phòng thủ, còn quỹ cổ phiếu cần một thời gian nắm giữ dài hơn để phát huy hiệu quả.

Do đó, các công ty quản lý quỹ đang phải thay đổi cách tiếp cận. Không chỉ bán một sản phẩm đầu tư, họ phải xây dựng một hệ sinh thái quản lý tài sản, từ quỹ cổ phiếu, quỹ trái phiếu, quỹ cân bằng đến các giải pháp đầu tư định kỳ. VCBF hiện đẩy mạnh hình thức đầu tư định kỳ thông qua nền tảng ngân hàng số, đồng thời phát triển các sản phẩm quỹ phù hợp với nhu cầu cá nhân và doanh nghiệp.

Dragon Capital cũng nhấn mạnh vai trò của đầu tư dài hạn và đầu tư định kỳ. Theo dữ liệu do đơn vị này công bố, trong các trường hợp được nghiên cứu, đầu tư định kỳ vào quỹ DCDS trong thời gian 24 tháng đều cho kết quả tích cực; ở mốc 24 tháng, 84% trường hợp có kết quả vượt VN-Index trong nhóm dữ liệu đủ điều kiện.

Đây có thể là hướng đi quan trọng để ngành quỹ giảm sự phụ thuộc vào tâm lý “chọn đúng thời điểm”.

Về phía cơ quan quản lý, khung pháp lý cũng đang được điều chỉnh theo hướng đa dạng hóa sản phẩm. Thông tư 136/2025/TT-BTC đã bổ sung một số loại tài sản được phép đầu tư của quỹ mở, mở thêm dư địa để các sản phẩm quỹ được thiết kế linh hoạt hơn.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đồng thời đang đặt trọng tâm vào phát triển thị trường vốn. Theo thông tin từ cơ quan này, vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam đạt khoảng 410 tỷ USD vào giữa tháng 5/2026. Việt Nam cũng chuẩn bị bước vào một dấu mốc quan trọng khi chính thức được FTSE Russell nâng lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026.

Đây là cơ hội lớn cho ngành quỹ. Dòng vốn ngoại, đặc biệt dòng vốn thụ động, có thể tạo thêm thanh khoản và nâng chất lượng thị trường. Dragon Capital ước tính dòng vốn thụ động ban đầu có thể đạt khoảng 1,5-2 tỷ USD trong vòng một năm sau khi Việt Nam được đưa vào rổ chỉ số mới nổi.

Tuy nhiên, vốn ngoại không thể thay thế dòng tiền trong nước. Muốn thị trường quỹ phát triển bền vững, lượng tiền nhàn rỗi của hộ gia đình vẫn phải trở thành một nguồn vốn dài hạn quan trọng.

Vì vậy, bài toán của ngành quỹ trong những năm tới có thể không phải là “đánh bại vàng”. Mục tiêu thực tế hơn là giúp nhà đầu tư hiểu rằng vàng, tiền gửi, cổ phiếu, trái phiếu và chứng chỉ quỹ có thể cùng tồn tại trong một danh mục tài sản được phân bổ hợp lý.

Đối với nền kinh tế, việc chuyển một phần tài sản đang nằm ngoài hệ thống tài chính vào các sản phẩm đầu tư chuyên nghiệp sẽ tạo thêm nguồn vốn dài hạn cho doanh nghiệp. Đây cũng là điều cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm khi thị trường vốn Việt Nam vẫn được đánh giá là còn mỏng so với nhu cầu vốn của nền kinh tế. VCCI từng nhận định quy mô quỹ đầu tư tại Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn sau hơn 20 năm phát triển.

Vàng đang thắng trong cuộc cạnh tranh giành tâm lý an toàn, nhưng quỹ đầu tư có lợi thế ở khả năng biến tiền nhàn rỗi thành tài sản sinh lời và vốn dài hạn. Khi khung pháp lý hoàn thiện, sản phẩm đa dạng hơn, công nghệ giúp đầu tư dễ tiếp cận và niềm tin được củng cố, một phần dòng tiền đang nằm trong vàng hoàn toàn có thể tìm đường sang thị trường vốn. Khi đó, bài toán không còn là vàng “hút” mất tiền của quỹ, mà là quỹ phải đủ hấp dẫn để trở thành một lựa chọn tự nhiên trong danh mục tài sản của người Việt.

Phượng Hòa