Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa gửi kiến nghị tới Bộ Tài chính, đề xuất bãi bỏ 16 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và thu hẹp phạm vi điều chỉnh với 5 ngành nghề khác. Động thái này được coi là nhằm giảm rào cản gia nhập thị trường, cải thiện môi trường đầu tư – kinh doanh, đồng thời thực thi cam kết cải cách thể chế theo tinh thần Chính phủ đã đề ra.
16 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được đề xuất loại bỏ. (Ảnh minh hoạ/TL)
Nhiều ngành nghề không còn phù hợp, cần bãi bỏ hoặc thu hẹp điều kiện kinh doanh
Trong văn bản góp ý gửi Bộ Tài chính, VCCI cho biết đã tổng hợp ý kiến từ doanh nghiệp, chuyên gia và các hiệp hội ngành nghề để rà soát danh mục điều kiện kinh doanh theo Luật Đầu tư năm 2020.
Theo đó, 16 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được đề xuất loại bỏ vì không còn phù hợp với thực tiễn hoặc có thể được điều chỉnh bằng công cụ pháp luật chuyên ngành khác mà không cần duy trì điều kiện gia nhập thị trường. Một số lĩnh vực đáng chú ý gồm:
- Dịch vụ xoa bóp (massage) – được cho là trùng lặp với quy định về y tế và an ninh trật tự
- Kinh doanh dịch vụ pháp lý của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam – đã được quy định đầy đủ trong Luật Luật sư
- Kinh doanh dịch vụ kiểm định xe cơ giới – trong khi hoạt động kiểm định hiện đang được rà soát, cải tổ mạnh mẽ
- Sản xuất mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy – VCCI cho rằng đây là hoạt động sản xuất thông thường, không cần thêm điều kiện kinh doanh
- Kinh doanh dịch vụ đánh giá kỹ năng nghề, dịch vụ tư vấn điều trị nghiện ma túy, dịch vụ bảo vệ, dịch vụ nổ mìn, quản lý – vận hành nhà chung cư, sản xuất, lắp ráp ô tô…
Ngoài ra, VCCI kiến nghị thu hẹp phạm vi áp dụng điều kiện kinh doanh với 5 ngành nghề, do hiện các quy định áp dụng quá rộng và không phân biệt theo cấp độ dịch vụ hoặc đối tượng khách hàng:
- Dịch vụ logistics – kiến nghị chỉ áp dụng điều kiện với một số loại hình cốt lõi (giao nhận, kho bãi…)
- Kinh doanh dịch vụ xếp hạng tín nhiệm – chỉ nên áp dụng điều kiện với dịch vụ cung cấp cho thị trường tài chính
- Dịch vụ chứng thực chữ ký số – phân biệt giữa chứng thực cho cơ quan nhà nước và tổ chức tư nhân
- Kinh doanh casino – cần linh hoạt hóa chính sách, phù hợp với đặc điểm vùng miền
- Hoạt động xuất bản – đề nghị phân biệt giữa xuất bản phẩm truyền thống và xuất bản điện tử.
Theo VCCI, những kiến nghị này sẽ góp phần giảm thiểu thủ tục không cần thiết, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như các startup tham gia thị trường thuận lợi, minh bạch hơn – phù hợp với tinh thần cải cách của Nghị quyết 02/NQ-CP.
Cải cách điều kiện kinh doanh: Cần tư duy mới và công cụ giám sát minh bạch
Kể từ khi Luật Đầu tư 2014 và sau đó là Luật Đầu tư 2020 được ban hành, Việt Nam đã không ít lần rà soát và điều chỉnh Danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện – một phần quan trọng trong cải cách thể chế.
Theo quy định hiện hành (Phụ lục IV, Luật Đầu tư 2020), có 227 ngành nghề thuộc diện phải đáp ứng điều kiện nhất định trước khi hoạt động. Các điều kiện này có thể bao gồm: vốn pháp định, chứng chỉ hành nghề, quy chuẩn kỹ thuật, giấy phép chuyên ngành, hoặc các thủ tục kiểm tra định kỳ…
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng, không ít điều kiện trong số đó đang trở thành “rào cản mềm” – khiến doanh nghiệp tốn kém chi phí, thời gian và đối mặt với nguy cơ phát sinh chi phí không chính thức.
“Chúng ta đang có quá nhiều thủ tục và điều kiện ràng buộc từ khâu khởi sự kinh doanh, khiến doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian và chi phí. Việc rà soát, bãi bỏ hoặc thu hẹp những điều kiện không cần thiết là yêu cầu cấp bách nếu muốn cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia.” - Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI, nhận định.
Với các doanh nghiệp khởi nghiệp hoặc trong lĩnh vực công nghệ, việc phải vượt qua hàng loạt rào cản khiến ý tưởng đổi mới dễ bị kìm hãm, thậm chí mất cơ hội gia nhập thị trường kịp thời. Trong khi đó, sự chồng chéo giữa các luật – như Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp và các luật chuyên ngành – khiến doanh nghiệp thường xuyên rơi vào vòng xoáy pháp lý phức tạp.
Vấn đề đặt ra không chỉ là “bỏ điều kiện nào”, mà còn là xây dựng cơ chế giám sát thay thế phù hợp. Một số chuyên gia cho rằng chỉ nên duy trì điều kiện kinh doanh đối với các ngành có ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, đạo đức xã hội, y tế cộng đồng. Phần còn lại cần chuyển sang hậu kiểm, để thị trường tự sàng lọc.
Tuy nhiên, để làm được điều này, Việt Nam cần một hệ thống hậu kiểm đủ mạnh – sử dụng công nghệ số để giám sát minh bạch và tự động, hạn chế gánh nặng cho ngân sách và tránh lạm dụng quyền lực kiểm tra.
Tuy nhiên, để làm được điều này, cần có hệ thống hậu kiểm đủ mạnh — đặc biệt là sử dụng công nghệ số để giám sát minh bạch và tự động, hạn chế gánh nặng cho ngân sách và tránh lạm dụng quyền lực kiểm tra.
Dự kiến, năm 2025, Chính phủ sẽ trình Quốc hội sửa đổi Luật Đầu tư. Nếu kiến nghị của VCCI được tiếp thu, đây sẽ là bước ngoặt cải cách thể chế đáng chú ý, giúp cải thiện môi trường kinh doanh, tăng niềm tin và năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhưng chuyên gia cũng nhấn mạnh: cải cách không bằng buông lỏng. Ngược lại, nó đòi hỏi tư duy quản lý linh hoạt, hiệu quả, dựa trên dữ liệu và công cụ giám sát thông minh, thay vì máy móc như hiện nay.
Thanh Phong