Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang làm thay đổi căn bản mô hình kinh doanh và phương thức vận hành doanh nghiệp. Trong bối cảnh này, doanh nhân không chỉ là người kiến tạo giá trị kinh tế mà còn giữ vai trò dẫn dắt đổi mới, thích ứng với công nghệ, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững cho xã hội.
Khả năng thích ứng nhanh với công nghệ là chìa khóa giúp doanh nhân dẫn dắt đổi mới (Ảnh TL)
Xu hướng kinh doanh nổi bật trong thời đại 4.0
Kỷ nguyên 4.0 được định hình bởi sự bùng nổ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI). Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã mạnh dạn đầu tư cho chuyển đổi số, từ các tập đoàn lớn đến các startup khởi nghiệp.
Điểm nhấn đầu tiên là chuyển đổi số toàn diện, không chỉ dừng lại ở việc số hoá dữ liệu, doanh nghiệp còn tích hợp Big Data, Internet vạn vật (IoT), Blockchain hay hệ thống ERP, CRM để quản trị sản xuất – kinh doanh hiệu quả hơn. VinFast đã áp dụng công nghệ trong toàn bộ chuỗi sản xuất, từ nghiên cứu – phát triển (R&D) đến trải nghiệm khách hàng. Ngành ngân hàng với các tên tuổi như MB Bank hay Techcombank cũng tiên phong triển khai ngân hàng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để cá nhân hoá dịch vụ.
Song song đó, xu hướng khởi nghiệp tinh gọn đang phát triển mạnh. Các startup không còn chạy theo quy mô lớn ngay từ đầu mà tập trung khai thác dữ liệu, sở hữu trí tuệ, ứng dụng tự động hoá để tiết kiệm chi phí và tăng tốc tăng trưởng. Grab, Shopee hay Tiki là những ví dụ tiêu biểu cho việc tận dụng công nghệ để tạo lợi thế cạnh tranh.
Đặc biệt, một dòng chảy mới xuất hiện là khởi nghiệp xã hội và kinh doanh bền vững. Các mô hình này không chỉ nhắm tới lợi nhuận mà còn giải quyết những vấn đề của cộng đồng: giáo dục, môi trường, y tế… Công nghệ 4.0 giúp hiện thực hoá những ý tưởng đó thông qua nền tảng số, trí tuệ nhân tạo hay thương mại điện tử.
Doanh nhân – người dẫn dắt đổi mới và thích ứng
Trong làn sóng cách mạng công nghiệp mới, vai trò của doanh nhân càng trở nên quan trọng. Họ chính là người cầm lái con thuyền đổi mới.
Trước hết, doanh nhân phải có tư duy sáng tạo và linh hoạt. Họ cần nhanh nhạy nhận diện xu hướng, sẵn sàng thay đổi chiến lược, thậm chí tái cấu trúc toàn bộ doanh nghiệp để phù hợp với thị trường. Văn hoá doanh nghiệp trong thời đại 4.0 đòi hỏi sự cởi mở, chia sẻ, khuyến khích thử nghiệm và không ngại thất bại.
Bên cạnh đó, doanh nhân còn phải là lãnh đạo công nghệ. Việc nắm bắt và ứng dụng các công cụ số giúp họ nâng cao năng lực quản trị, giảm rủi ro và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Các nghiên cứu chỉ ra rằng những doanh nghiệp “lạc nhịp công nghệ” dễ dàng bị loại khỏi cuộc chơi, thậm chí phải thu hẹp quy mô để tồn tại.
Một vai trò khác không kém phần quan trọng là khởi xướng và kết nối trong hệ sinh thái khởi nghiệp. Doanh nhân không thể đứng một mình, mà cần xây dựng mạng lưới hợp tác với các doanh nghiệp khác, trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý. Chính sự liên kết này tạo ra hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy toàn ngành phát triển.
Thách thức và giải pháp cho doanh nghiệp, doanh nhân
Bên cạnh cơ hội rộng mở, doanh nghiệp Việt Nam cũng đối mặt với không ít thách thức. Chi phí đầu tư công nghệ cao khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn khi triển khai chuyển đổi số. Nguồn nhân lực chất lượng vẫn thiếu hụt, đặc biệt là kỹ năng về AI, Blockchain, phân tích dữ liệu. Ngoài ra, rào cản chính sách, vấn đề an ninh mạng và cạnh tranh toàn cầu cũng là áp lực lớn.
Để vượt qua những thách thức của thời đại 4.0, các chuyên gia cho rằng việc đầu tư vào đào tạo và nâng cấp kỹ năng nhân viên là yếu tố tiên quyết. Báo cáo của Imarticus Learning chỉ ra, hơn 70% startup trên thế giới đang nỗ lực trang bị cho đội ngũ kiến thức về công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, blockchain hay phân tích dữ liệu. Đây là con đường lâu dài, đòi hỏi kiên nhẫn và nguồn lực, nhưng lại mang đến nền tảng bền vững cho sự phát triển.
Song song đó, doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác và liên kết để tận dụng lợi thế cộng hưởng. Việc tham gia các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm khởi nghiệp hay liên minh công nghệ giúp doanh nghiệp tiếp cận nhanh hơn với xu hướng, chia sẻ nguồn lực và giảm thiểu rủi ro khi phải tự mình “bơi” trong biển công nghệ.
Ở tầm vĩ mô, vai trò hỗ trợ của Chính phủ cũng vô cùng quan trọng. Một môi trường pháp lý thông thoáng, cơ chế hỗ trợ vốn, chính sách thuế ưu đãi và đặc biệt là hạ tầng số an toàn, hiện đại sẽ là “bệ phóng” giúp doanh nghiệp mạnh dạn chuyển đổi số. Nếu thiếu đi những yếu tố này, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng chần chừ hoặc bỏ lỡ cơ hội.
Cuối cùng, các chuyên gia khuyến nghị thúc đẩy mô hình khởi nghiệp bao trùm (inclusive entrepreneurship). Đây không chỉ là xu hướng toàn cầu, mà còn là cách để doanh nhân vừa phát triển kinh doanh, vừa tạo thêm cơ hội cho những nhóm yếu thế trong xã hội. Một nền kinh tế bền vững chỉ có thể hình thành khi tăng trưởng gắn liền với công bằng và trách nhiệm xã hội.
Thời đại 4.0 không chỉ là cuộc cách mạng công nghệ, mà còn là cuộc cách mạng về tư duy kinh doanh. Doanh nhân Việt Nam hôm nay đứng trước cơ hội lịch sử để đưa doanh nghiệp vươn tầm quốc tế, nhưng đồng thời cũng đối diện với thách thức không nhỏ.
Để thành công, họ cần đổi mới mạnh mẽ, dẫn dắt bằng tầm nhìn chiến lược, và tận dụng công nghệ như một công cụ cạnh tranh. Quan trọng hơn, doanh nhân phải biết kết hợp trách nhiệm xã hội với mục tiêu lợi nhuận, xây dựng những mô hình kinh doanh tạo ra giá trị bền vững cho cộng đồng.
Như lời Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định tại Hội nghị “80 năm doanh nghiệp đồng hành cùng đất nước” ngày 30/8/2025: “Chúng ta mong muốn và tin tưởng rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các cấp, các ngành, các địa phương trong thực hiện quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả các quyết sách của Đảng, Nhà nước, đóng góp hiệu quả hơn, nhiều hơn nữa cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước nhanh, bền vững và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.”
Trong kỷ nguyên 4.0, doanh nhân không chỉ là người kinh doanh, mà còn là nhà kiến tạo tương lai.
Tiến Thanh