Xuất khẩu cá ngừ năm 2025 không giảm sâu nhưng cho thấy sự lệch pha rõ rệt giữa các thị trường. Khi Mỹ ngày càng khó tiếp cận, EU nổi lên như “phao đỡ” quan trọng. Sự phân hóa ngày càng rõ được VASEP dự báo sẽ tiếp tục chi phối toàn ngành trong năm 2026.
Xuất khẩu giảm nhẹ, phân hóa theo từng thị trường
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 khép lại với nhiều chuyển dịch đáng chú ý trong bức tranh xuất khẩu cá ngừ. Số liệu từ Hải quan Việt Nam cho thấy, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ đạt 924 triệu USD, giảm 7% so với năm 2024.
Điểm đáng chú ý là sự sụt giảm không diễn ra đồng đều, mà phản ánh sự phân hóa rõ nét theo từng thị trường và nhóm sản phẩm. Trong đó, Mỹ - thị trường xuất khẩu lớn nhất - giảm sâu, trong khi EU và một số thị trường thuộc CPTPP lại ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.
Cụ thể, xuất khẩu cá ngừ sang Mỹ năm 2025 đạt 331 triệu USD, chiếm gần 36% tổng kim ngạch, nhưng giảm gần 15% so với năm trước. Theo VASEP, thị trường Mỹ tiếp tục biến động mạnh do cạnh tranh gay gắt ở nhóm sản phẩm chế biến. Xuất khẩu cá ngừ đóng hộp sang Mỹ chỉ duy trì ở mức tương đương cùng kỳ, trong khi xuất khẩu thịt/loin cá ngừ đông lạnh (HS0304) giảm mạnh, kéo tổng kim ngạch đi xuống.
Ngược lại, EU nổi lên như điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu cá ngừ năm 2025. Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt gần 207 triệu USD, tăng 5% so với năm 2024. Hà Lan tiếp tục dẫn đầu trong khối EU với giá trị nhập khẩu hơn 46 triệu USD, tăng tới 37%, tiếp theo là Italy (tăng 10%) và Đức (tăng 13%).
VASEP nhận định, bối cảnh tiêu dùng tại châu Âu đang tạo dư địa cho các nhà cung cấp có năng lực giao hàng ổn định, đáp ứng tốt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững. Cá ngừ vẫn là một trong những loài thủy sản quan trọng trong cơ cấu tiêu dùng của EU, với nhu cầu duy trì ở mức cao.
Bên cạnh EU, xuất khẩu cá ngừ sang Canada và Nhật Bản trong năm 2025 cũng ghi nhận mức tăng so với năm trước, dù diễn biến theo từng giai đoạn còn nhiều biến động.
Ở chiều ngược lại, thị trường Trung Đông giảm mạnh. Kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang khu vực này chỉ đạt hơn 94 triệu USD, giảm 16% so với năm 2024. Trong đó, xuất khẩu sang Israel - thị trường lớn nhất khu vực - giảm tới 40%, chủ yếu do bất ổn địa chính trị kéo dài. Dù doanh nghiệp Việt Nam đã nỗ lực mở rộng sang Ai Cập, UAE, mức tăng từ các thị trường này vẫn chưa đủ bù đắp phần sụt giảm.
Áp lực nguồn cung, giá và rào cản thị trường
Bước sang năm 2026, VASEP dự báo thị trường cá ngừ toàn cầu sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều biến số khó lường, đặc biệt từ phía nguồn cung và chi phí nguyên liệu. Nguồn cung khai thác tại một số ngư trường dự kiến thấp hơn, trong khi giá cá ngừ vằn có xu hướng tăng, gây áp lực lớn lên biên lợi nhuận của các mặt hàng cá ngừ chế biến và đóng hộp.
Theo VASEP, thị trường năm 2026 nhiều khả năng sẽ chịu chi phối bởi ba xu hướng chính. Thứ nhất, biến động nguồn cung và giá nguyên liệu khiến doanh nghiệp khó kiểm soát chi phí, nhất là với các đơn hàng dài hạn. Thứ hai, EU được kỳ vọng tiếp tục là điểm tựa quan trọng, trong bối cảnh Mỹ gia tăng rào cản thuế quan và phi thuế quan, đòi hỏi cao hơn về tính tương đương trong khai thác và chứng nhận nghề cá. Thứ ba, cạnh tranh ngày càng phân hóa theo “chuẩn” và “giá”, khi nhà nhập khẩu ưu tiên các đối tác có khả năng giao hàng đều, hồ sơ tuân thủ đầy đủ và tối ưu được giá thành.
Hiện nay, việc tháo gỡ vướng mắc liên quan đến quy định kích thước tối thiểu khai thác cá ngừ vằn được kỳ vọng sẽ giúp nguồn cung nguyên liệu trong nước khả quan hơn. Tuy nhiên, VASEP cảnh báo rằng xuất khẩu sang Mỹ năm 2026 khó có thể bứt phá, do Việt Nam vẫn đối mặt với mức thuế đối ứng cao hơn so với các đối thủ và chưa được công nhận tương đương nghề khai thác cá ngừ.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam được dự báo sẽ đẩy mạnh tái cơ cấu thị trường, chuyển hướng nhiều hơn sang EU, Trung Đông, ASEAN và các thị trường ngách, nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ và thích ứng tốt hơn với môi trường thương mại ngày càng phân hóa.
Trung Anh