Biến động thương mại và sức ép cạnh tranh khiến xuất khẩu cá ngừ Việt Nam sang Tây Ban Nha trong năm 2025 không tăng mạnh về giá trị, nhưng lại cho thấy xu hướng dịch chuyển rõ rệt sang các sản phẩm phục vụ chế biến, phù hợp với vai trò trung tâm sản xuất của thị trường này.
Tăng trưởng khiêm tốn, chuyển dịch sang nhóm hàng chế biến
Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn nhiều biến động đối với xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Tây Ban Nha. Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, trong 11 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang thị trường này đạt gần 15 triệu USD, chỉ tăng nhẹ 0,3% so với cùng kỳ năm trước.
Diễn biến xuất khẩu theo tháng không đồng đều, với sự bứt phá mạnh vào một số thời điểm. Tháng 9 ghi nhận mức tăng 84% so với cùng kỳ, trong khi tháng 11 tăng đột biến tới 534%. Tuy nhiên, nhiều tháng khác lại chứng kiến sự sụt giảm sâu, cho thấy đơn hàng thiếu tính ổn định và phụ thuộc lớn vào các hợp đồng mang tính thời điểm.
Đáng chú ý, động lực tăng trưởng trong năm 2025 chủ yếu đến từ nhóm sản phẩm cá ngừ chế biến khác, thuộc mã HS16. Trong đó, loin cá ngừ hấp đông lạnh- mặt hàng phục vụ trực tiếp cho các nhà máy chế biến tại Tây Ban Nha - tăng 16% so với cùng kỳ. Ngược lại, xuất khẩu cá ngừ đóng hộp của Việt Nam sang thị trường này giảm mạnh tới 57%, cho thấy sự suy yếu rõ rệt của phân khúc xuất khẩu thành phẩm.
Sự dịch chuyển này phản ánh đúng đặc thù của thị trường Tây Ban Nha - một trong những trung tâm chế biến cá ngừ lớn nhất thế giới. Nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu cho chế biến luôn ở mức cao, trong khi cạnh tranh ở phân khúc cá ngừ đóng hộp lại đặc biệt khốc liệt. Với vị thế trung tâm chế biến, cạnh tranh tại Tây Ban Nha thường diễn ra quyết liệt ở phân khúc loin/philê cá ngừ hấp đông lạnh cung cấp cho nhà máy và hệ thống nhãn hàng.
Dữ liệu phân tích chuỗi cung ứng cá ngừ đóng hộp tại Tây Ban Nha cho thấy nhập khẩu cá ngừ nguyên liệu cho sản xuất cá ngừ đóng hộp phụ thuộc lớn vào nguồn cung ngoài EU; riêng loin cá ngừ chủ yếu đến từ Ecuador, Trung Quốc, Papua New Guinea; còn cá ngừ đóng hộp nhập khẩu tập trung từ Ecuador, Mauritius, El Salvador. Việt Nam chỉ chiếm thị phần nhỏ, nguyên nhân là do thiếu nguồn cung nguyên liệu có xuất xứ thuần tuý.
Trong bối cảnh hiện nay, cạnh tranh còn bị “khuếch đại” bởi cơ chế ưu đãi thuế quan theo hạn ngạch của EU. Hội đồng EU đã thông qua quy định mở hạn ngạch thuế quan tự trị (ATQ) giai đoạn 2024–2026 cho các sản phẩm loin cá ngừ hấp, nhằm giúp ngành chế biến EU có thể nhập nguyên liệu từ ngoài EU với thuế giảm hoặc 0% để phục vụ chế biến tiếp. Điều này khiến cuộc cạnh tranh tại Tây Ban Nha không chỉ xoay quanh giá và chất lượng, mà còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng quy cách sản phẩm, tiến độ giao hàng và tận dụng ưu đãi thuế.
Dư địa cho sản phẩm bán thành phẩm, cạnh tranh tiếp tục gay gắt
Bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Tây Ban Nha được dự báo có thể tăng nhẹ, nhưng khó tạo đột phá mạnh về tổng kim ngạch. Xu hướng tiêu dùng tại EU nói chung và Tây Ban Nha nói riêng vẫn chịu ảnh hưởng từ áp lực chi phí sinh hoạt và lạm phát, khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, ưu tiên các sản phẩm tiện lợi, đông lạnh hoặc đóng gói sẵn với mức giá hợp lý.
Báo cáo Spain Seafood Report 2024 của USDA cho biết khoảng 1/3 hộ gia đình Tây Ban Nha giảm tiêu thụ cá và thịt để ứng phó lạm phát; người tiêu dùng tìm protein rẻ hơn và ưu tiên sản phẩm đóng hộp, đông lạnh, cùng các lựa chọn tiện lợi, khẩu phần nhỏ. Trong bối cảnh đó, các sản phẩm cá ngừ phục vụ chế biến như loin hoặc fillet hấp đông lạnh được đánh giá sẽ tiếp tục là điểm sáng.
Ngoài ra, việc EU áp dụng các quy định nghiêm ngặt hơn đối với cá ngừ đông lạnh trên tàu lưới vây nhằm phục vụ tiêu dùng trực tiếp có thể làm thu hẹp nguồn cung cá ngừ đông lạnh giá trị cao, qua đó tạo thêm dư địa cho các sản phẩm bán thành phẩm từ những quốc gia có năng lực chế biến ổn định như Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu cá ngừ đóng hộp của Việt Nam sang Tây Ban Nha trong năm 2026 được dự báo vẫn đối mặt nhiều rào cản. Cạnh tranh từ các nước có ưu đãi thuế tốt hơn như Ecuador hay Philippines, cùng với các nguồn cung nội khối EU, sẽ tiếp tục gây sức ép lớn lên khả năng mở rộng thị phần của doanh nghiệp Việt.
Trong bức tranh đó, chiến lược phù hợp với cá ngừ Việt Nam tại Tây Ban Nha nhiều khả năng vẫn nằm ở việc củng cố vị thế trong phân khúc bán thành phẩm, tập trung vào chất lượng, khả năng đáp ứng quy cách nguyên liệu và tiến độ giao hàng. Đây được xem là hướng đi thực tế để duy trì sự hiện diện và từng bước gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng cá ngừ tại thị trường này trong giai đoạn tới.
Trung Anh