Trong bối cảnh thương mại thủy sản toàn cầu nhiều biến động, xuất khẩu cá tra của Việt Nam trong 11 tháng năm 2025 vẫn duy trì được đà tăng trưởng ổn định, cho thấy sức chống chịu đáng kể của ngành trước áp lực từ chi phí, cạnh tranh sản phẩm thay thế và sự phân hóa nhu cầu giữa các thị trường lớn.
Xuất khẩu duy trì tăng trưởng nhưng phân hóa rõ rệt
Theo thống kê, kim ngạch xuất khẩu cá tra trong 11 tháng năm 2025 đạt xấp xỉ 2 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 10% ghi nhận trong cùng kỳ năm 2024. Tuy nhiên, đà tăng trưởng giữa các thị trường trọng điểm thể hiện sự phân hóa rõ nét. Xuất khẩu sang Trung Quốc và Hồng Kông chỉ tăng nhẹ 2%, trong khi thị trường Mỹ ghi nhận mức giảm 3% so với cùng kỳ, trái ngược hoàn toàn với mức tăng trưởng gần 26% của năm trước đó.
Điểm sáng nổi bật trong bức tranh xuất khẩu năm 2025 đến từ thị trường Brazil. Kim ngạch xuất khẩu cá tra sang thị trường này tăng tới 35% so với cùng kỳ, đạt 159 triệu USD, vượt xa mức tăng hơn 21% ghi nhận trong năm 2024. Diễn biến này cho thấy xu hướng đa dạng hóa thị trường của doanh nghiệp Việt Nam đang phát huy hiệu quả, đặc biệt tại các thị trường mới nổi có nhu cầu tiêu thụ cá thịt trắng ngày càng gia tăng.
Nguồn: Báo cáo triển vọng ngành cá tra của Chứng khoán Mirae Asset (Việt Nam)
Tại thị trường Mỹ, dù giá trị xuất khẩu giảm nhẹ trong năm 2025, cá tra Việt Nam lại ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về vị thế. Trong 7 tháng đầu năm 2025, cá tra chiếm 19,7% tổng lượng nhập khẩu cá thịt trắng của Mỹ, tăng mạnh so với mức 17,4% cập nhật gần nhất trước đó. Đồng thời, thị phần tổng thể của Việt Nam trong nhập khẩu cá thịt trắng tại Mỹ cũng tăng lên 26%, so với mức 18,5% ghi nhận vào cuối năm 2023, cho thấy khả năng cạnh tranh của cá tra đang được củng cố bất chấp biến động thương mại.
Ở chiều ngược lại, năm 2025 cũng ghi nhận sự phân hóa mạnh về giá và chi phí đầu vào. Giá cá tra nguyên liệu duy trì xu hướng tăng trong suốt cả năm, đạt khoảng 33.500 đồng/kg vào tháng 12, mức cao nhất trong vòng ba năm trở lại đây. Trong khi đó, chi phí sản xuất lại được hỗ trợ đáng kể khi giá đậu nành – nguyên liệu quan trọng trong thức ăn chăn nuôi – giảm xuống mức thấp nhất trong ba năm. Cùng với đó, dù có sự phục hồi nhẹ vào cuối năm, giá cước vận tải container vẫn ở vùng thấp so với mặt bằng chung, góp phần giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh từ các sản phẩm thay thế đang gia tăng rõ rệt. Trong năm 2025, sản lượng và thị phần cá rô phi tăng mạnh tại nhiều thị trường trọng điểm. Trung Quốc, nhà sản xuất cá rô phi lớn nhất thế giới và cũng là thị trường xuất khẩu cá tra lớn nhất của Việt Nam, dự kiến đạt sản lượng khoảng 1,8 triệu tấn trong năm 2025, tăng 0,5 triệu tấn so với năm 2022. Indonesia, nhà cung cấp lớn thứ hai toàn cầu, đặt mục tiêu nâng sản lượng cá rô phi lên hơn 2 triệu tấn vào năm 2029 với tốc độ tăng trưởng bình quân 6,6% mỗi năm, chủ yếu phục vụ xuất khẩu sang Bắc Mỹ và châu Âu. Bên cạnh đó, Ai Cập và Brazil cũng đang đẩy mạnh mở rộng sản xuất cá rô phi.
Song song với cá rô phi, nguồn cung cá thịt trắng từ Nga sang Trung Quốc cũng tăng mạnh trong 9 tháng đầu năm 2025, kéo theo giá trị nhập khẩu cá minh thái đông lạnh tăng 35% và cá tuyết tây tăng 34% so với cùng kỳ. Điều này làm gia tăng áp lực cạnh tranh đối với cá tra tại thị trường Trung Quốc – nơi nhu cầu nhập khẩu có xu hướng chững lại.
Dù vậy, triển vọng nhu cầu tại các thị trường trọng điểm vẫn được đánh giá tích cực. Tăng trưởng kinh tế năm 2025 tại Mỹ, EU và Brazil duy trì ổn định và được dự báo tiếp tục tăng trong năm 2026, lần lượt ở mức 1,6%, 0,8% và 2,2%. Trung Quốc, dù đối mặt với áp lực từ thuế quan của Mỹ và thị trường nội địa tăng trưởng chậm, vẫn được kỳ vọng đạt mức tăng trưởng khoảng 4% trong năm 2026. Các chỉ báo về tiêu dùng thực phẩm và niềm tin người tiêu dùng tại những thị trường này nhìn chung vẫn ổn định trong suốt năm 2025, tạo nền tảng cho nhu cầu cá thịt trắng tiếp tục duy trì.
Cạnh tranh gay gắt hơn, dư địa tăng trưởng đi kèm thách thức
Bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu cá tra Việt Nam được đánh giá tương đối thuận lợi nhưng đi kèm nhiều thách thức. Nhu cầu toàn cầu dự kiến vẫn ở mức vững chắc, song mức độ phân hóa giữa các khu vực sẽ ngày càng rõ nét. Thị trường Mỹ được kỳ vọng cải thiện trở lại khi căng thẳng thương mại Mỹ – Trung leo thang và các biện pháp thuế trung chuyển nghiêm ngặt có thể hạn chế xuất khẩu cá rô phi của Trung Quốc.
Trong bối cảnh đó, nguồn cung cá rô phi ngắn hạn có khả năng thu hẹp, đẩy giá tăng và qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh về chi phí của cá tra Việt Nam. Xu hướng này còn được củng cố bởi các hạn ngạch đánh bắt và thuế xuất khẩu từ các nhà cung cấp cá tuyết, cá minh thái và cá haddock, khiến các sản phẩm thay thế này kém hấp dẫn hơn.
Ngược lại, xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc được dự báo đi ngang trong năm 2026. Khi các doanh nghiệp Trung Quốc gặp rào cản tại thị trường Mỹ, nguồn cung cá thịt trắng nội địa nhiều khả năng tăng lên, làm giảm nhu cầu nhập khẩu. Đồng thời, quan hệ thương mại Trung Quốc – Nga ngày càng khăng khít và lệnh cấm kéo dài đối với thủy sản Nhật Bản sẽ tiếp tục tạo lợi thế cho nguồn cung từ Nga tại thị trường này.
Đối với EU và Brazil, nhu cầu được kỳ vọng duy trì ổn định trong năm 2026, song mức độ cạnh tranh sẽ gia tăng khi các nhà xuất khẩu toàn cầu đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào Mỹ và tìm kiếm các điểm đến thay thế.
Về chi phí, bức tranh năm 2026 được đánh giá tích cực hơn. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu dần thích nghi với các động lực thương mại mới của Mỹ, cước vận tải dự kiến ổn định hơn và giảm biến động. Nguồn cung thức ăn chăn nuôi tăng cùng chi phí đầu vào hạ nhiệt được kỳ vọng sẽ làm dịu đà tăng của giá cá tra nguyên liệu, qua đó cải thiện biên lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Trung Anh