Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA) đang là động lực lớn thúc đẩy thương mại song phương giữa Việt Nam và EU. Tuy nhiên, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang EU đang đứng trước những thách thức mới đến từ các chính sách Xanh của EU đưa ra những quy định khắt khe đối với hàng hóa nhập khẩu và tiêu dùng theo hướng phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn.
Rào cản mới đối với hàng hóa Việt Nam xuất khẩu
Theo thông tin được đưa ra tại tọa đàm “Kế hoạch của EU về kinh tế tuần hoàn (CEAP) và hệ lụy đối với doanh nghiệp Việt Nam”, kế hoạch CEAP là một phần của Thỏa thuận xanh châu Âu, nhằm giải quyết các thách thức cấp bách toàn cầu, như biến đổi khí hậu, mất đa dạng sinh học, chất thải và ô nhiễm.
Với CEAP, EU đặt mục tiêu sớm chấm dứt mô hình kinh doanh công nghệ và thời trang với các sản phẩm có “vòng đời ngắn” và nền kinh tế "tạo rác".
Chia sẻ tại tọa đàm, ông Đỗ Hữu Hưng, đại diện Vụ Thị trường châu Âu - châu Mỹ (Bộ Công Thương) cho biết, CEAP với những quy định cụ thể cho từng nhóm hàng, đã có hiệu lực từ tháng 7/2024. Một số lĩnh vực xuất khẩu chủ lực của Việt Nam có thể ảnh hưởng bởi quy định này, gồm: thiết bị điện tử, công nghệ thông tin, nhóm về pin, bao bì, nhựa, dệt may, da giày…
“Những quy định này rất phức tạp. Các quy định của EU trong CEAP sẽ tác động trực tiếp đến xuất khẩu của Việt Nam. Những sản phẩm không đáp ứng được tiêu chuẩn của EU sẽ không thể thâm nhập được vào thị trường EU, hải quan họ sẽ không cho thông quan”, ông Đỗ Hữu Hưng cho hay.
Tuy nhiên những quy định này cũng có thể tạo ra một số những cơ hội nhất định như có thể có những tệp khách hàng mới, về lâu dài sẽ thu được những hiệu suất kinh doanh sản xuất tốt và giảm được chi phí.
Đồng quan điểm, TS. Mai Thanh Dung, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Tài nguyên và Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho rằng, CEAP sẽ tác động rất lớn đến các quốc gia đang tham gia vào thị trường châu Âu cũng như sắp tới có mong muốn thâm nhập vào thị trường châu Âu và Việt Nam là một trong số các quốc gia đó.
“Kế hoạch được ban hành là một thách thức rất lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian tới. Vì chúng ta cần nỗ lực để đạt được những điều kiện kế hoạch đặt ra, đặc biệt là bảy lĩnh vực nhóm ngành nghề bị tác động nhiều. Đây là những lĩnh vực đã có nhiều thành quả khi gia nhập được các thị trường và trong đó có thị trường châu Âu”, TS. Mai Thanh Dung nêu và nhấn mạnh đây là thách thức các doanh nghiệp cần phải rất nỗ lực mới phát triển được tiếp việc xuất khẩu của mình trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Biến thách thức thành cơ hội phát triển cho doanh nghiệp
Chia sẻ về tác động của kế hoạch này tới các doanh nghiệp Việt Nam tham gia xuất khẩu hàng hóa sang thị trường EU, ông Nguyễn Xuân Dương - Chủ tịch HĐQT Tổng công ty May Hưng Yên cho biết, kinh tế tuần hoàn và sản xuất xanh vừa là thách thức và đồng thời cũng là cơ hội để doanh nghiệp phát triển, hội nhập với thế giới và đáp ứng các yêu cầu của thị trường hiện nay.
Theo đó, đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp phải chuyển đổi, bởi yêu cầu của thị trường có tính quyết định, nếu không đáp ứng được thì rất khó để có thể tiếp cận được thị trường mong muốn. "Để thích ứng, chúng tôi cũng đã bắt đầu có định hướng và buộc tất cả các doanh nghiệp chuyển đổi các lò hơi nước đốt than chuyển sang dùng lò hơi điện. Như vậy, vừa giảm được ô nhiễm và giảm được các chi phí về nhân công phục vụ cho cả hệ thống những lò hơi nước" - ông Dương nói.
Bên cạnh đó, theo ông Dương, 13 nhà máy thuộc công ty đang hướng tới triển khai 100% điện áp mái; giảm và tái chế giẻ vụn thông qua áp dụng 100% máy cắt tự động; chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng bền, chắc và kéo dài tuổi thọ của sản phẩm nhằm đáp ứng tiêu chí xanh, tuần hoàn.
"Tôi cho rằng, kinh tế tuần hoàn đang tạo ra "lực ép" các doanh nghiệp phải thay đổi nhằm đạt hiệu quả kinh tế hơn. Cũng giống như việc, trước đây chúng ta chỉ chú trọng và bán hàng truyền thống, song, hiện nay, tất cả đều đã phải mở rộng thêm bán hàng trực tuyến như một xu hướng tất yếu" - ông Dương nói.
Theo các chuyên gia, kinh tế tuần hoàn dù mang lại hiệu quả kinh tế lớn nhưng lâu nay chưa được để ý đúng mức cần thiết. Nếu doanh nghiệp làm được tốt những quy trình hoặc những giải pháp kinh tế tuần hoàn thì doanh nghiệp sẽ đạt được hiệu quả trong sản xuất kinh doanh của mình được tốt hơn những doanh nghiệp khác.
Bởi lẽ, doanh nghiệp tiết kiệm được nguyên liệu đầu vào, tiết kiệm được năng lượng, kéo dài được vòng đời sản phẩm, giảm thiểu được chất thải…
Theo đại diện Bộ Công Thương, để đáp ứng được yêu cầu của thị trường EU nói chung và quy định CEAP nói riêng, doanh nghiệp phải đầu tư sản xuất, thay đổi quy trình sản xuất, quản lý, tăng chi phí đầu tư... Nhưng đây là xu hướng mà doanh nghiệp sản xuất phải tăng theo.
Tại tọa đàm các diễn giả cũng có chung nhận định việc thực thi CEAP có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm khách hàng mới do thói quen ưu tiên lựa chọn những sản phẩm bền vững của người tiêu dùng EU. Về dài hạn, doanh nghiệp có thể giảm được chi phí nhờ đầu tư bài bản đáp ứng yêu cầu mới của EU, từ đó thu được hiệu suất kinh doanh tốt hơn. Do đó, các doanh nghiệp cần nỗ lực để đáp ứng được yêu cầu của thị trường EU nói chung và quy định CEAP nói riêng.
Để hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với CEAP, Bộ Công Thương sẽ ban hành chính sách định hướng, văn bản hướng dẫn doanh nghiệp về sản xuất và tiêu dùng bền vững; phổ biến thông tin, tập huấn cho doanh nghiệp về những quy định của thị trường châu Âu. Bộ cũng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và mở rộng thị trường .
Để tiếp sức cho doanh nghiệp còn có nhiều nguồn lực khác từ Nhà nước và các ngành, sẵn sàng hỗ trợ chuyển đổi sản xuất, kinh doanh, đáp ứng tốt nhất yêu cầu của thị trường.
Trung Anh